جزوهٔ فصل ۸: بردار و مختصات

جزوهٔ درس — صفحه‌های ۹۷ تا ۱۱۰ کتاب ریاضی هفتم (چاپ ۱۴۰۳)

جزوهٔ فصل ۸: بردار و مختصات

این جزوه همهٔ مطالب امتحانی فصل «بردار و مختصات» را یک‌جا و ساده‌روان جمع کرده است: بردار (پاره‌خط جهت‌دار) و دو بخش آن، بردارهای مساوی و قرینه، مختصات و ترتیب مهم (x، y)، حرکت روی صفحه، بردار انتقال با فرمول (x+a، y+b) و مجموع حرکت‌های چندمرحله‌ای؛ با مسئله‌های معروف برگشت به خانه، مهرهٔ روی محور و مسیر چهارحرکتی. اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

بردار را به‌عنوان پاره‌خط جهت‌دار تعریف می‌کنی و دو بخش اندازه و جهت را تشخیص می‌دهی.

۲

بردارهای مساوی و قرینه را از هم تشخیص می‌دهی و جمع‌شان را می‌گویی.

۳

مختصات هر نقطه را می‌خوانی و می‌نویسی و ترتیب (x، y) را رعایت می‌کنی.

۴

اثر حرکت‌های راست/چپ/بالا/پایین را روی مختصات اعمال می‌کنی.

۵

بردار انتقال بین دو نقطه را پیدا می‌کنی و نقطه را با فرمول (x+a، y+b) جابه‌جا می‌کنی.

۶

مجموع بردارهای یک مسیر چندمرحله‌ای و مسیر بسته را حساب می‌کنی.

نکات کلیدی

  1. ★بردار یعنی پاره‌خط جهت‌دار؛ دو بخش دارد: اندازه (طول پاره‌خط) و جهت (سمت پیکان).
  2. ★وقتی می‌گویند باد از غرب می‌وزد یا جعبه را به سمت شرق می‌کشند، فقط «چقدر» مهم نیست؛ «به کدام سمت» هم مهم است — بردار هر دو را یکجا نشان می‌دهد.
  3. ★روی محور، جهت مثبت راست و جهت منفی چپ است؛ برداری با اندازهٔ ۳ و جهت چپ همان −۳ است؛ دو چیز با یک تیر!
  4. ★حرکت‌های مخالف همدیگر را خنثی می‌کنند — همان ایدهٔ عددهای قرینهٔ فصل ۲، این‌بار روی صفحه؛ این «جمع جبری حرکت‌ها» پایهٔ درس بردار انتقال است.
  5. ★بردارهای مساوی یعنی هم‌اندازه و هم‌جهت (مکان مهم نیست)؛ بردارهای قرینه هم‌اندازه و مخالف‌جهت‌اند و جمع‌شان می‌شود صفر.
  6. ★قرینهٔ بردار همان بردار با پیکان برعکس است؛ جمع بردار با قرینه‌اش صفر می‌شود و تو را به نقطهٔ شروع برمی‌گرداند.
  7. ★در فیزیک هم همین است: وزن جسم و نیروی تکیه‌گاه هم‌اندازه و مخالف‌جهت‌اند تا جسم ساکن بماند (نیروی خالص صفر).
  8. ★مختصات یعنی آدرس دقیق هر نقطه؛ همین است که GPS و بازی‌ها و نقشه‌های کامپیوتری با آن مکان‌ها را پیدا می‌کنند.
  9. ★ترتیب مختصات مهم است: اوّل افقی (x) بعد عمودی (y)؛ پس (۲، ۳) و (۳، ۲) دو نقطهٔ متفاوت‌اند.
  10. ★مبدأ صفحه مختصات نقطهٔ (0,0) است؛ روی محور افقی y=۰ است: نقطهٔ x=۴ روی محور افقی یعنی (۴، ۰).
  11. ★حرکت به راست/بالا مختصات را زیاد و به چپ/پایین کم می‌کند؛ همین در درس بعد می‌شود «بردار انتقال».
  12. ★انتقال نقطهٔ (x,y) با بردار (a,b) نقطهٔ (x+a, y+b) را می‌دهد — فرمولی که تبدیل‌های فصل ۴ را عددی می‌کند.
  13. ★مثال: A(1,2) را ۳ واحد راست و ۱ واحد پایین ببریم: راست یعنی x+3=۴ و پایین یعنی y−1=۱ ← نقطهٔ (4,1).
  14. ★بردار انتقال از نقطهٔ (−2,3) به (1,−1): Δx=1−(−2)=۳ و Δy=−1−3=−۴ ← بردار (3,−4).
  15. ★انتقال نقطهٔ (4,5) با بردار (2,−1): x+a=6 و y+b=4 ← نقطهٔ (6,4).
  16. ★قرینهٔ بردار (3,−2) برابر (−3,2) است؛ علامت هر دو مؤلفه برعکس می‌شود.
  17. ★برگشت به خانه یعنی بردار قرینه: اگر ۳ شرق و ۲ جنوب رفته‌ای، با ۳ غرب و ۲ شمال برمی‌گردی.
  18. ★مثال مسیر چندحرکتی: ۳ شمال، ۴ شرق، ۵ جنوب، ۲ غرب ← شرق−غرب=۲ و شمال−جنوب=−۲ ← بردار کل: ۲ شرق و ۲ جنوب.
  19. ★ترتیب حرکت‌ها برای رسیدن به مقصد مهم نیست (جمع جابه‌جایی‌پذیر است): ۳ شمال و ۴ شرق مثل ۴ شرق و ۳ شمال به همان گوشه می‌رسد.
  20. ★مجموع بردارهای یک مسیر بسته (برگشت به نقطهٔ شروع) همیشه صفر است؛ چون همهٔ حرکت‌ها همدیگر را خنثی کرده‌اند.
  21. ★مهره‌ای روی محور از ۱ شروع و ۳ واحد به چپ می‌رود: چپ یعنی منفی؛ 1−3=−۲؛ بردار از ۱ تا −۲ با اندازهٔ ۳.
  22. ★شکلی که با بردار انتقال جابه‌جا شده با شکل اولش هم‌نهشت است؛ چون انتقال یک تبدیل هندسی است و اندازه را حفظ می‌کند (فصل ۴).
  23. ★تبدیل‌های هندسی حالا با مختصات و بردار دقیق نوشته می‌شوند — یک پل به ریاضی دوره‌های بعد!

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ ریاضی پایهٔ هفتم — صفحه‌های ۹۷ تا ۱۱۰ کتاب ریاضی هفتم (چاپ ۱۴۰۳) — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۸ از ۹