پودمان ۴: الکترونیک
الکترونیکلحیم‌کاریجعبهٔ آهنگین

پودمان ۴: الکترونیک

جعبه‌ای بساز که هر وقت درش باز می‌شود، با صدای آهنگ به تو هشدار می‌دهد!

شروع درس • صفحات ۴۱ تا ۵۷ کتاب کار و فناوری هشتم

تو این پودمان وارد دنیای قطعه‌های کوچک و باهوش می‌شوی: ولتاژ و جریان چطور کار می‌کنند، مدار الکتریکی چیست و با هویه چطور قطعه‌ها را به هم «دوخت» می‌کنیم. آخر کار هم یک جعبهٔ آهنگین می‌سازی که با باز شدن درش آهنگ پخش می‌کند. دستت را بگذار روی هویه و بزن بریم!

پودمان ۴ • بخش اول

الکتریسیته؛ سوخت وسایل ما

ولتاژ، جریان و مقاومت را بشناس

الکتریسیته مثل سوخت وسایل ماست؛ بیشتر تجهیزات پیرامون ما از «انرژی الکتریکی» تغذیه می‌کنند و این انرژی به انرژی‌های دیگر تبدیل می‌شود: لامپ نور می‌دهد، بخاری برقی گرما می‌سازد و موتور الکتریکی حرکت تولید می‌کند.

پیل و اجزای آن
پیل و مدار؛ جریان الکتریکی (ص ۴۲ کتاب)
جعبۀ آهنگین با تسمه‌ها
جعبۀ آهنگین؛ طولِ تسمه و زیر و بمی (ص ۴۵)
پاسخ تمرین علامت‌ها و نمادهای برق

سه نماد برقی (لامپ، پیل، کلید) را در نقشۀ مدار بشناس؛ چه‌طور رسم می‌شوند؟

📖 متن کتاب:

امام صادق (ع): «خداوند، مؤمن ناتوانِ بی‌هنر را دوست ندارد.» — درس‌نامۀ کار و فناوری هشتم
اتصالِ سری؛ ولتاژ جمع می‌شود
دو پیلِ پشت‌سرهم (سری) در چراغ‌قوه، ولتاژشان جمع می‌شود و لامپِ ۲٫۵ ولت را قوی‌تر روشن می‌کند؛ ولی اگر قطب‌ها برعکس بسته شوند، نور نمی‌دهد. قانونِ سری: مسیرِ یکی؛ یک قطع، همه خاموش!
پاسخ پرسش ایمنی برق — ص ۶۰ پودمان ۴

سه قاعدۀ ایمنی برق در خانه چیست؟

پاسخ «کار کلاسی: پیل نو یا پیل کارکرده؟»

چطور تشخیص می‌دهی پیل نو است یا کارکرده؟

انرژی الکتریکی در بخش صنعتی مثل کارخانه‌ها و کارگاه‌ها و در بخش خانگی، اداری، مکان‌های عمومی و تجاری مصرف می‌رسد. کافی است یک لحظه دور خودت را نگاه کنی؛ می‌بینی تقریباً همه‌چیز به برق وصل است!

تبدیل انرژی الکتریکی به...نمونهٔ وسیله
نورانیلامپ و دیود نوردهنده
گرماییبخاری برقی
مکانیکیموتور الکتریکی
مغناطیسیآهنربای الکترومغناطیسی
شیمیاییشارژرها و آبکاری قطعه‌ها

شکل ۱ــ۴ کتاب: چند مصرف معمول الکتریسیته

پاسخ تمرین مصرف‌های الکتریسیته — دسته‌بندی

مصرف‌های الکتریسیته در خانه را دسته‌بندی کن: نور، گرما، حرکت، صدا.

حالا سه کلمهٔ مهم: ولتاژ، جریان و مقاومت. «اختلاف پتانسیل» یا ولتاژ عاملی برای حرکت الکترون‌ها بین دو نقطهٔ مدار است و یکای آن ولت است؛ پتانسیل را با حرف‌های V و E نشان می‌دهند.

مثال کتاب قشنگ است: آب از نقطه‌ای با ارتفاع بالا به سمت ارتفاع کمتر حرکت می‌کند و پره را می‌چرخاند؛ منبع ولتاژ هم مثل همین اختلاف ارتفاع، انرژی لازم برای حرکت الکترون‌ها را تأمین می‌کند. منابع ولتاژ را به دو دستهٔ «مستقیم» و «متناوب» تقسیم می‌کنند.

منبع ولتاژ مستقیم قطب مثبت و منفی ثابت دارد و الکترون‌ها در یک جهت ثابت حرکت می‌کنند. باتری قابل شارژ اسباب‌بازی، باتری قلمی، پیل‌ها و شارژرها نمونه‌های این منبع‌ها هستند. منبع ولتاژ متناوب قطب‌های مثبت و منفی‌اش جابه‌جا می‌شوند و جهت جریان مدار هم با آن تغییر می‌کند؛ برق شهر نمونهٔ آن است و در کتاب پایهٔ نهم بیشتر با آن آشنا می‌شوی.

🗂️ بازی طبقه‌بندی: اول یک مورد را انتخاب کن، بعد سبدش را بزن — آخرش «بررسی» را بزن!

۰ از ۶ جا شد

جریان الکتریکی یعنی عبور جهت‌دار الکترون‌ها از یک رسانا یا هادی الکتریسیته؛ «شدت جریان الکتریکی» با حرف I نشان داده می‌شود و واحد آن آمپر است.

هرچه الکترون عبوری از سیم بیشتر باشد، جریان بیشتر است؛ درست مثل رودی که آب بیشتری از مسیرش رد می‌شود. طبق قرارداد، چون پتانسیل مثبت قوی‌تر است، جهت جریان را در مدار از قطب مثبت به قطب منفی در نظر می‌گیرند.

مقاومت الکتریکی به هر ماده‌ای گفته می‌شود که در برابر عبور جریان، یعنی حرکت الکترون‌ها، مقاومت کند. نماد این کمیت حرف R است و واحد آن اُهم است. مقاومت‌های کربنی و مقاومت‌های سیمی (آجری) از قطعه‌های پرکاربرد الکترونیک‌اند و در ادامه می‌بینی چطور جانِ دیود نوردهنده را نجات می‌دهند!

🎮 بازی تطبیق: هر مورد را به جفت درستش وصل کن، بعد «بررسی» را بزن!

۰ از ۳ وصل شد

کمیت الکتریکی

نماد و یکا

پیل فرسوده، زبالهٔ خطرناک
پیل‌های وسایل الکترونیکی مواد سمی مانند کادمیوم، سرب، نیکل و جیوه دارند و در ردهٔ «پس‌ماندهای خطرناک» دسته‌بندی می‌شوند. اگر این مواد بیش از اندازه به بدن برسند، در بافت‌ها انباشته می‌شوند، مسمومیت می‌سازند و بیماری می‌آورند؛ مثلاً فلز سرب کم‌خونی ایجاد می‌کند. یک پیل برای سمی کردن حدود یک تن زباله کافی است، پس پیل‌های مستعمل را جدا جمع کن و به غرفه‌های بازیافت شهرداری تحویل بده. برای کاهش مصرف هم بهتر است از پیل‌های قابل شارژ استفاده کنی.

فکر کن و گفت‌وگو کن

اگر به جای پیل ۱٫۵ ولتی از یک باتری کتابی ۹ ولتی برای روشن کردن دیود نوردهنده استفاده کنی، دیود می‌سوزد. حدس بزن چرا و با هم‌گروهی‌هایت گفت‌وگو کن. بعد ببین مقاومت اهمی چطور می‌تواند جلوی این اتفاق را بگیرد؛ جواب‌هایتان را یادداشت کنید.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

لینک‌های مرتبط

درس ۴ از ۱۲