مطالعات هفتمغارنشینیاولین روستاها

درس ۱۸: قدیمی‌ترین سکونتگاه‌های ایران

از غارهای شکارچیان تا اولین روستاهای گلی؛ قصهٔ جاافتادن ما.

شروع درس • صفحات ۱۰۹ تا ۱۱۶ کتاب مطالعات اجتماعی هفتم

انسان‌های اول ایران کجا زندگی می‌کردن؟ تو غارها! بعد چی شد که از غار اومدن بیرون و روستا و شهر ساختن؟ تو این درس یه سفر ده‌هزارساله می‌کنیم: از زندگی شکارچی-گردآورنده تو غارها تا انقلاب بزرگ **کشاورزی** و پیدایش اولین روستاها و شهرهای ایران.

صفحهٔ ۱۰۹ کتاب • متن آغازین درس

بازدید از موزه ایران باستان

درس با یه حرف‌زنی جذاب با راهنمای موزه شروع می‌شه

📖 متن کتاب:

دانش‌آموزان کلاس هفتم به همراه معلمشان از موزه ایران باستان در تهران دیدن کردند. در این موزه مجسمه‌ها، ظروف و ابزار و وسایلی از گذشته‌های بسیار دور ایران نگهداری می‌شود. راهنمای موزه در این باره توضیح داد: «در این موزه، شما آثار تاریخی به‌جا مانده از دورهٔ قبل از اسلام را مشاهده می‌کنید. به همین جهت به این موزه، موزه ایران باستان می‌گویند.»

📖 متن کتاب:

علم تاریخ، یعنی مطالعهٔ دقیق زندگی انسان‌ها در گذشته. کسانی که تاریخ را مطالعه می‌کنند، زمان گذشته را بر اساس حوادث و تغییرات مهم به بخش‌هایی تقسیم می‌کنند. مورخان تاریخ ایران را به دو دوره تقسیم کرده‌اند: ۱- تاریخ ایران قبل از اسلام که به آن دورهٔ ایران باستان می‌گویند. ۲- تاریخ ایران دورهٔ اسلامی که با سقوط حکومت ساسانیان و ورود اسلام به ایران آغاز شد و تاکنون ادامه دارد.
دورهٔ تاریخ ایراناز کِی تا کِی؟
دورهٔ ایران باستانتاریخ ایران قبل از اسلام؛ تا سقوط حکومت ساسانیان
دورهٔ اسلامیاز سقوط ساسانیان و ورود اسلام به ایران تا امروز

دو دورهٔ تاریخ ایران

کتاب زیر همین متن، یه نمودار خط زمان هم کشیده که از ۷۰۰۰ سال پیش تا امروز ادامه داره؛ «دورهٔ ایران باستان» و «دورهٔ اسلامی» دو بخشش هستن. این نمودار مثل خط‌کش تاریخه؛ هرجا گم شدی، برگرد همون‌جا سر بزن! ترتیبش هم هیچ‌وقت عوض نمی‌شه؛ رویدادها مثل صف مدرسه پشت سر هم می‌شینن و هیچ‌کدوم جلو نمی‌زنه.

پانویس کتاب: راهنمای موزه٭
کسی که برای بازدیدکنندگان از موزه‌ها توضیح می‌دهد و پرسش‌های آنها را پاسخ می‌گوید.
پانویس کتاب: خط زمان
نموداری که بر روی آن رویدادهای تاریخی به ترتیب زمانی و به‌طور منظم نشان داده می‌شود.

فکر کن و گفت‌وگو کن

روی خط زمان کتاب یه عدد دیدی: ۷۰۰۰ سال پیش. با خودت حساب کن: ورود اسلام به ایران کجای این خطه؟ و «ایران باستان» تا کجا ادامه داره؟ همین تمرین کوچک، کل ساختار تاریخ ایران رو تو ذهنت مرتب می‌کنه.

روی کارت‌ها بزن تا برگردند!

دوران غار

اولین ساکنان ایران

زندگی در غارهای زاگرس

هزاران سال پیش، انسان‌های اول ایران شکارچی و گردآورنده بودن: حیوانات رو شکار می‌کردن و میوه و ریشهٔ وحشی جمع می‌کردن. خونه‌شون هم غارها بود — مخصوصاً غارهای رشته‌کوه زاگرس تو غرب کشور که هم از سرما محافظت‌شون می‌کرد و هم نزدیک آب و شکار بود. ابزارهاشون هم ساده بود: سنگ‌های تیز و استخون.

شواهد این زندگی رو باستان‌شناس‌ها تو غارهایی مثل بیستون و هوتو و کمربند (تو کرمانشاه و اطرافش) پیدا کردن: استخون حیوانات شکارشده، ابزار سنگی و آثار آتش. آتش بزرگ‌ترین کشف اون دوران بود: گرم می‌کرد، حیوانات وحشی رو می‌ترسوند و غذا رو خوشمزه‌تر می‌کرد! دور هم نشستن کنار آتش هم اولین جلسه‌های قصه‌گویی تاریخ بود؛ همون‌جاها که قصه‌ها از پدر به پسر رسیدن و هزاران سال زنده موندن.

شکارچی-گردآورنده یعنی چی؟
کسی که غذاش رو نمی‌کاره و نمی‌پرونه؛ شکار می‌کنه و از طبیعت جمع می‌کنه. برای همین هم باید مدام جابه‌جا بشه تا غذا پیدا کنه. چون خونهٔ ثابت نداره، خونه‌ش هرجا که غذا بود همون غار می‌شد. با اختراع کشاورزی، این سبک زندگی کاملاً عوض شد.

📖 متن کتاب:

باستان‌شناسان می‌گویند هزاران سال پیش، انسان‌ها از وسایل بسیار ساده و ابتدایی استفاده می‌کردند. آنها از طریق گردآوری خوراک و شکار حیوانات زندگی می‌کردند، در جست‌وجوی شکار و خوراک از جایی به جای دیگر می‌رفتند و برای محافظت از خود درون غارها به سر می‌بردند. ابزارهای انسان‌های غارنشین در این دوره از سنگ بود و آنها به یادبود شکارهایشان، نقش‌هایی روی دیوار غارها کشیده و یا بر روی کوه‌های اطراف خود کنده بودند. امروزه هنوز آثار برخی از این سنگ‌نگاره‌ها باقی مانده است.

تو تصاویر صفحهٔ ۱۱۰ کتاب، نقاشی‌های درون غار دوشه در استان لرستان و دهانۀ غار تاریخی هوتر (هاتر) در نزدیکی بهشهر رو می‌بینی؛ باستان‌شناس‌ها شواهد همین نوع زندگی رو تو ایران پیدا کردن. یعنی سنگ‌نگاره‌ها عملاً دفتر خاطرات ۱۰هزارسالهٔ نیاکانمان‌ان! مواظبت از این غارها مثل مواظبت از یه دفتر خاطرات قدیمیه؛ فقط خیلی قدیمی‌تر و بی‌جایگزین‌تر.

فعالیت صفحهٔ ۱۱۰ کتاب
  1. ۱کاربرگۀ شمارۀ (۱۶) بررسی شواهد (سنگ‌نگاره) را در کلاس انجام دهید.

تولد شهر

پیدایش شهرها

وقتی روستا بزرگ شد

روستاها که بزرگ و قوی شدن، کشاورزی غلت تولید کرد (بیشتر از نیاز). بخشی از مردم تونستن سراغ کارهای غیرکشاورزی برن: سفالگری، فلزکاری، تجارت و مدیریت. نتیجه‌ش، سکونتگاه‌های بزرگ‌تری شد با دیوار و بازار و معبد؛ یعنی شهر. شوش تو خوزستان از کهن‌ترین شهرهای ایران و جهانه که هزاران سال بی‌وقفه توش زندگی بوده.

با بزرگ شدن شهرها، نیاز به مدیریت و قانون هم پیدا شد؛ تمدن‌های بزرگی مثل عیلام تو خوزستان شکل گرفتن، نوشتن (خط) برای ثبت اموال و رویدادها به کار رفت و تجارت بین شهرها با راه‌های زمینی و رودخانه‌ای راه افتاد. این‌طوری پایه‌های تمدن ایرانی چیده شد — تمدنی که تو درس‌های بعدی با امپراتوری‌هاش آشنا می‌شیم. شهر که به وجود اومد، دیگه همه‌چیز مثل روستا نبود؛ تقسیم کار، قانون، بازرگانی و حکومتِ قوی لازم شد.

مرحلهٔ ۱: غارنشینی

شکار و جمع‌آوری غذا تو غارهای زاگرس.

روی هر پله بزن تا توضیحش را ببینی

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۱۸ از ۲۴