جزوهٔ درس — صفحات ۱۳۲ تا ۱۳۶ کتاب مطالعات اجتماعی هفتم

جزوهٔ درس ۲۱: اوضاع اجتماعی ایران باستان

در این جزوه از کاخ و تاج می‌زنیم به خانهٔ مردم عادی ایران باستان. می‌بینی خانواده چه نقشی داشت، مردم بیشتر در روستا زندگی می‌کردند یا شهر و جامعه چطور به دو طبقه تقسیم شد. آخرش هم حکایت خواندنی «خسرو انوشیروان و مرد کفشگر» را از شاهنامه می‌خوانی. بعد از هر بخش آزمون کوتاه جزوه منتظر توست. بزن بریم!

بخش ۱ از ۵

خانواده؛ هستهٔ اولیهٔ جامعه

از ازدواج تا مدرسهٔ خانه

📖 متن کتاب:

در ایران باستان خانواده، هسته اولیه جامعه را تشکیل می‌داد. ازدواج در نزد ایرانیان یک تکلیف دینی و پیمان مقدس بود. به همین دلیل اگر کسی عمداً از ازدواج سرباز می‌زد، گناهکار شمرده می‌شد. همچنین مردان، زمانی می‌توانستند مقام و منصبی بگیرند که همسر داشته باشند. در ایران باستان، پدر به عنوان سرپرست خانواده نقش مهمی داشت و اجرای مراسم مذهبی و حفظ امنیت خانواده برعهدهٔ او بود.

خانواده مثل پایهٔ ساختمان بود؛ بقیهٔ جامعه روی آن ساخته می‌شد. ازدواج یک تکلیف دینی و پیمان مقدس بود و فرار عمدی از آن گناه شمرده می‌شد. پدر سرپرست خانواده بود و اجرای مراسم مذهبی و حفظ امنیت خانواده با او. تازه خانواده‌ها بیشتر خوراک و پوشاک و ابزارشان را خودشان در خانه تولید می‌کردند.

آینه و شمعدان؛ رسمی که ماند
استفاده از آینه و شمعدان در مراسم ازدواج یکی از رسوم به جامانده از ایران باستان است. در آن دوره از آینه به عنوان نماد راستی و صداقت در زندگی مشترک استفاده می‌کردند. پس دفعهٔ بعد که سفرهٔ عقد دیدی، می‌دانی آینه و شمعدان از کجا آمده‌اند!

📖 متن کتاب:

خانواده‌ها همچنین مرکز تربیت و آموزش بودند و اصول و ارزش‌های اخلاقی چون راستگویی، امانت‌داری، میهن‌دوستی و وفای به عهد و پیمان را به اعضای خانواده خود می‌آموختند. پدران، شغل خود را به پسران یاد می‌دادند همچنان که مادران به عنوان کدبانوی خانواده، رسوم خانه‌داری را به دختران آموزش می‌دادند.

فکر کن و گفت‌وگو کن

خانهٔ باستان هم مدرسه بود و هم کارگاه تولید. تو هم امتحان کن: سه چیزی که امروز در خانه یاد می‌گیری و باستان‌ها هم به بچه‌هایشان یاد می‌دادند کدام‌ها هستند؟ راهنمایی: راستگویی را از یاد نبر! جوابت را برای هم‌کلاسی‌ها هم بگو.

بخش ۲ از ۵

زندگی روستایی و شهری

روستا پر بود، شهر هنوز جوان

تو ایران باستان اکثر مردم در روستا زندگی می‌کردند و کشاورزان بیشترین جمعیت را داشتند. روستا یعنی محل زندگی کشاورزان و دامداران بیرون از شهر. شهرها تا پیش از ساسانیان کم بودند و بیشتر محل زندگی شاهان و مأموران حکومت بودند. از دورهٔ ساسانیان، فرمانروایان شهرهای زیادی ساختند و جمعیت شهرها حسابی زیاد شد.

📖 متن کتاب:

در دورهٔ ایران باستان، اغلب مردم در روستاها زندگی می‌کردند و کشاورزان بیشترین جمعیت آن زمان را تشکیل می‌دادند. البته تعدادی قبایل نیز در گوشه و کنار سرزمین ما زندگی می‌کردند. تا قبل از سلسلهٔ ساسانیان، شهرهایی در قلمرو ایران ساخته شدند، اما تعدادشان زیاد نبود. این شهرها بیشتر محل زندگی شاهان و مأموران حکومت بود. در دورهٔ ساسانیان، فرمانروایان شهرهای زیادی بنا کردند و جمعیت شهری به طور چشمگیری افزایش یافت.

📖 متن کتاب:

در این شهرها علاوه بر مأموران حکومتی، صنعتگران، بازرگانان و پیشه‌وران نیز زندگی می‌کردند.
بیشابور؛ شهری که هنوز هست
تصویر کتاب بقایای شهر بیشابور را نشان می‌دهد؛ شهری از دورهٔ ساسانیان در نزدیکی کازرون در استان فارس. خرابه‌های آن تا امروز پابرجاست و می‌توانی از نزدیک ببینی. بیشتر شهرهای امروزی هم ریشه‌های باستانی دارند؛ شاید خانهٔ تو روی یک شهر باستانی بنا شده باشد!

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ مطالعات اجتماعی پایهٔ هفتم — صفحات ۱۳۲ تا ۱۳۶ کتاب مطالعات اجتماعی هفتم — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۲۱ از ۲۴