مطالعات هفتمزبان و خطدانش و معماری

درس ۲۴: دانش و هنر در ایران باستان

از تقویم شمسی و دانشگاه جندی‌شاپور تا طاق بستان؛ شکوه تمدن کهن.

شروع درس • صفحات ۱۵۰ تا ۱۵۵ کتاب مطالعات اجتماعی هفتم

آخرین ایستگاه سفرمون تو ایران باستان: **دانش و هنر**! زبان ما از پارسی باستان تا فارسی دری چه سفری رو دید؟ خط میخی از کجا اومد؟ تقویم شمسی و دانشگاه پزشکی **جندی‌شاپور** چطور ساخته شدن؟ و معماری و هنرهای باستان چه ارثیه‌ای برامون گذاشتن؟ بیا با هم تا آخرین صفحهٔ کتاب جلو بریم!

صفحهٔ ۱۵۰ کتاب • متن کامل کتاب

زبان پارسی (فارسی)

از پارسی باستان تا فارسی دری

📖 متن کتاب:

پیشرفت‌های ایرانیان در دانش، هنر و معماری، جلوه‌هایی از شکوه و عظمت تمدن کهن ایران است. زبان و خط اساس گسترش این دانش بوده است. در این درس به طور اختصار با این موضوعات آشنا می‌شوید.

📖 متن کتاب:

از هنگام استقرار اقوام آریایی در سرزمین ایران، زبان فارسی زبان گفتاری و نوشتاری مردم این سرزمین بوده است و نویسندگان و شاعران زیادی به این زبان نوشته و سروده‌اند. البته زبان فارسی در دوره‌های مختلف تاریخی تغییرات زیادی پیدا کرده است. زبان ایرانیان دورهٔ هخامنشیان، «پارسی باستان» و در عصر اشکانیان و ساسانیان، «پارسی میانه» یا «پهلوی» بوده که با هم تفاوت‌هایی داشته‌اند. بعدها در دورهٔ اسلامی زبان «فارسی دری» رواج یافت. زبان رسمی امروز ما نیز فارسی دری است که با دو زبان قبلی شباهت‌هایی دارد.
دورهنام زبان
هخامنشیانپارسی باستان
اشکانیان و ساسانیانپارسی میانه (پهلوی)
دورهٔ اسلامی تا امروزفارسی دری

مسیر تغییر زبان ما — صفحهٔ ۱۵۰ کتاب

باکس کتاب: اصل ۱۵ قانون اساسی
زبان و خط رسمی و مشترک مردم ایران فارسی است. اسناد و مکاتبات و متون رسمی و کتب درسی باید با این زبان و خط باشد ولی استفاده از زبان‌های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه‌های گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس در کنار زبان فارسی آزاد است. یعنی همهٔ ما یه زبان مشترک داریم که مثل پل بین‌مون کار می‌کنه و همون‌طور لهجه‌ها و زبان‌های محلی هم محترم‌ان و آزاد. تو کلاس‌تون حتماً هم‌کلاسی‌هایی دارین که به زبانی غیر از فارسی هم حرف می‌زنن؛ چه سرمایهٔ قشنگی!
فعالیت‌های ۱ و ۲ کتاب (صفحهٔ ۱۵۰)
  1. ۱برای آنکه به برخی شباهت‌های زبان امروزی با پارسی باستان پی ببرید، کاربرگهٔ شمارهٔ (۲۰) را در کلاس انجام دهید.
  2. ۲تحقیق کنید در کدام کشورها به‌جز ایران، مردم به زبان فارسی صحبت می‌کنند؟

صفحات ۱۵۰ و ۱۵۱ کتاب • متن کامل کتاب

خط؛ از ایلام تا پهلوی

خط میخی امانت گرفته و ایرانی‌شده

📖 متن کتاب:

پیش‌تر خواندید که قبل از مهاجرت آریایی‌ها، تمدن‌های باستانی ایران همچون ایلام، صاحب خط بوده‌اند. در زمان هخامنشیان، ایرانیان «خط میخی» را از اقوام بین‌النهرین اقتباس کردند و تغییرات زیادی در آن به وجود آوردند. کتیبه‌های به جا مانده از دورهٔ هخامنشیان در بیستون و تخت جمشید به زبان پارسی باستان و با خط میخی نوشته شده است. در دوره‌های اشکانیان و ساسانیان، خط پهلوی رایج بود.

تصاویر کتاب: کتیبه به خط میخی (دورهٔ هخامنشیان)، کتیبه به خط پهلوی (دورهٔ ساسانیان)، تمدن ایلام و تمدن جیرفت — یعنی حتی قبل از آریایی‌ها، این خاک اهل نوشتن بود! جیرفت رو یادته؟ همون تمدنی با کتیبهٔ ناخوانا که تو درس ۱۸ خوندیم. تاریخِ خط و نوشتن تو ماست‌وموز ایران، خیلی قدیمی‌تر از اونیه که فکرش رو بکنی.

کتیبهٔ سنگی با خط میخی از نزدیک
کتیبه به خط میخی، دورهٔ هخامنشیان (ص ۱۵۱ کتاب) — کتاب می‌پرسد: چرا به این خط، خطّ میخی می‌گویند؟
کتیبهٔ حجاری‌شده روی سنگ کوه
کتیبهٔ حجاری‌شده در دل سنگ (ص ۱۵۱ کتاب) — کتیبه‌های هخامنشیان در بیستون و تخت جمشید به پارسی باستان و خط میخی.

نوشتن برای چی بود؟ برای حکومت (نامه‌ها و فرمان‌ها)، تجارت (قراردادها) و تاریخ و دین (اوستا و تاریخ‌ها). بدون خط، امپراتوری ان‌قدر بزرگ نمی‌شد؛ چون نمی‌شد پیام‌ها و قوانین رو به همهٔ استان‌ها رسوند.

مرحلهٔ ۱: میخی فارسی باستان

خط کتیبه‌های بیستون و تخت جمشید؛ امانت‌گرفته از بین‌النهرین و ایرانی‌شده.

روی هر پله بزن تا توضیحش را ببینی
فعالیت‌های ۳ تا ۶ کتاب (صفحهٔ ۱۵۱)
  1. ۱همفکری کنید و بگویید چه نیازهایی باعث اختراع خط شد؟ اگر خط نبود چه کمبودهایی در جوامع پدید می‌آمد؟
  2. ۲به تصویر خط در دورهٔ هخامنشیان توجه کنید و بگویید چرا به این خط، خط میخی می‌گویند؟
  3. ۳به شکل خط ایلامیان توجه کنید و بگویید چه نوع خطی بوده است؟
  4. ۴کاربرگهٔ شمارهٔ (۲۱) انواع خط را در کلاس انجام دهید.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۲۴ از ۲۴