جزوهٔ درس — صفحات ۱۵۰ تا ۱۵۵ کتاب مطالعات اجتماعی هفتم

جزوهٔ درس ۲۴: دانش و هنر در ایران باستان

آخرین ایستگاه سفر ما در ایران باستان: دانش و هنر! می‌بینی زبان فارسی چه مسیری را پیمود و خط میخی از کجا آمد. بعد سراغ تقویم شمسی و دانشگاه پزشکی جندی‌شاپور می‌رویم. در پایان هم هنر و معماری باستان را با هم تماشا می‌کنیم و واژه‌های مهم کتاب را مرور می‌کنیم. آزمون کوتاه جزوه هم آخرش منتظر توست. بزن بریم!

بخش ۱ از ۵

زبان پارسی (فارسی)

از پارسی باستان تا فارسی دری

📖 متن کتاب:

از هنگام استقرار اقوام آریایی در سرزمین ایران، زبان فارسی زبان گفتاری و نوشتاری مردم این سرزمین بوده است و نویسندگان و شاعران زیادی به این زبان نوشته و سروده‌اند. البته زبان فارسی در دوره‌های مختلف تاریخی تغییرات زیادی پیدا کرده است. زبان ایرانیان دورهٔ هخامنشیان، «پارسی باستان» و در عصر اشکانیان و ساسانیان، «پارسی میانه» یا «پهلوی» بوده که با هم تفاوت‌هایی داشته‌اند. بعدها در دورهٔ اسلامی زبان «فارسی دری» رواج یافت. زبان رسمی امروز ما نیز فارسی دری است که با دو زبان قبلی شباهت‌هایی دارد.
دورهنام زبان
هخامنشیانپارسی باستان
اشکانیان و ساسانیانپارسی میانه (پهلوی)
دورهٔ اسلامی تا امروزفارسی دری

مسیر تغییر زبان ما — صفحهٔ ۱۵۰ کتاب

زبان ما مثل یک رودخانه است؛ از یک سرچشمه جاری شده و کم‌کم تغییر کرده است. زبان هخامنشیان پارسی باستان بود و در عصر اشکانیان و ساسانیان به پارسی میانه یا پهلوی رسید. بعد از اسلام فارسی دری رواج گرفت که زبان رسمی امروز ما هم همان است. نویسندگان و شاعران زیادی به این زبان نوشته و سروده‌اند.

اصل ۱۵ قانون اساسی
زبان و خط رسمی و مشترک مردم ایران فارسی است؛ اسناد و متون رسمی و کتاب‌های درسی باید با همین زبان و خط باشند. ولی استفاده از زبان‌های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه‌ها و تدریس ادبیات آنها در مدارس، در کنار فارسی، آزاد است. یعنی همهٔ ما یک زبان مشترک داریم که مثل پل بین ما کار می‌کند و زبان‌های محلی هم محترم‌اند. شاید در کلاس شما هم دوستانی باشند که به زبانی دیگر هم حرف می‌زنند؛ چه سرمایهٔ قشنگی!

بخش ۲ از ۵

خط؛ از میخی تا پهلوی

خط میخی امانت گرفته و ایرانی‌شده

📖 متن کتاب:

در زمان هخامنشیان، ایرانیان «خطّ میخی» را از اقوام بین‌النهرین اقتباس کردند و تغییرات زیادی در آن به وجود آوردند. کتیبه‌های به جا مانده از دورهٔ هخامنشیان در بیستون و تخت جمشید به زبان پارسی باستان و با خط میخی نوشته شده است. در دوره‌های اشکانیان و ساسانیان، خط پهلوی رایج بود.

قبل از مهاجرت آریایی‌ها هم تمدن‌هایی مثل ایلام در ایران صاحب خط بودند؛ یعنی این خاک از خیلی قدیم اهل نوشتن بود. خط برای سه کار بزرگ به کار می‌رفت: حکومت (نامه‌ها و فرمان‌ها)، تجارت (قراردادها) و تاریخ و دین (مثل اوستا). بدون خط، امپراتوری ان‌قدر بزرگ نمی‌شد؛ چون نمی‌شد پیام و قانون را به همهٔ استان‌ها رساند. اسم خط میخی هم از شکل میخ‌مانند حرف‌هایش آمده است.

مرحلهٔ ۱: خط میخی

خط کتیبه‌های بیستون و تخت جمشید؛ امانت‌گرفته از بین‌النهرین و ایرانی‌شده.

روی هر پله بزن تا توضیحش را ببینی

فکر کن و گفت‌وگو کن

کتاب می‌پرسد چه نیازهایی باعث اختراع خط شد و اگر خط نبود چه کمبودهایی در جوامع پیدا می‌شد. خودت فکر کن: بدون خط، نامهٔ شاه چطور به استان‌ها می‌رسید؟ حساب تجار چطور نگه داشته می‌شد؟ سه نیاز که خط حلشان می‌کند بنویس.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ مطالعات اجتماعی پایهٔ هفتم — صفحات ۱۵۰ تا ۱۵۵ کتاب مطالعات اجتماعی هفتم — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۲۴ از ۲۴