بخش سوم • منابع خدادادی در خدمت ما۹ بخش آموزشیآزمونک ۲۲ سؤالی

فصل ۶: سفر آب روی زمین

آب، مهم‌ترین عامل حیاته؛ فراوانه، ولی کمیابه — مثل وقتی قبل از امتحان!

شروع درس • صفحات ۴۸ تا ۵۵ کتاب

آب مهم‌ترین عامل حیاته و همهٔ موجودات زنده برای ادامهٔ زندگی بهش نیاز دارن. ما هم تو زندگی روزمره برای شستن دست و صورت، مسواک زدن، وضو گرفتن، تهیهٔ غذا و... آب می‌خوایم. کشاورزی، صنعت و ساختمان‌سازی هم بدون آب مثل گوشیِ بدون شارجه — هیچ! تو این فصل با نقش و اهمیت آب تو زندگی بیشتر آشنا می‌شی.

صفحهٔ ۴۸ کتاب — شکل ۱

آب؛ فراوان اما کمیاب

همهٔ موجودات زنده به آب نیاز دارن؛ ولی کم آبی یه مشکل جدی جهانی شده — جدی جدی!

آب مهم‌ترین عامل حیاته و همهٔ موجودات زنده برای ادامهٔ زندگی بهش نیاز دارن. ما هم تو زندگی روزمره برای شستن دست و صورت، مسواک زدن، وضو گرفتن و تهیهٔ غذا آب می‌خوایم. برای کشاورزی، فعّالیت‌های صنعتی، ساختمانی و غیره هم وجود آب لازم و ضروریه. تو این فصل با نقش و اهمیت آب تو زندگی بیشتر آشنا می‌شی.

یه پرسش کارآگاهی از تو!
می‌دونی منشأ آبی که استفاده می‌کنی کجاست و این آب چگونه تأمین می‌شود؟ تو طول همین فصل، قدم‌به‌قدم به این پرسش جواب می‌دیم — مثل یه کارآگاه دنبال رد پای آب!

📖 متن کتاب:

«امروزه کم آبی در جهان به صورت یک مشکل اساسی مطرح است. در کشور ما نیز که به طور طبیعی روی نوار بیابانی دنیا واقع شده، این موضوع جدی‌تر است.»

برای همین استفادهٔ درست از منابع آبی و مهار آب‌های سطحی از قدیم برای آدم‌ها مهم بوده و مطالعهٔ آب‌ها تو کشور ما اهمیت زیادی داره. نقشهٔ شکل ۱ کتاب، پراکندگی منابع آبی ایران رو نشون می‌ده؛ ببین منابع آب تو کدوم منطقه‌های کشورمون بیشتره.

نقشهٔ پراکندگی منابع آبی در ایران
شکل ۱ کتاب: نقشهٔ پراکندگی منابع آبی در ایران
نکتهٔ مهم — چرا «فراوان اما کمیاب»؟
چرا عنوان این بخش «فراوان اما کمیاب»ه؟ چون آب روی زمین فراوانه، ولی بیشترش شوره و سهم آب شیرینِ قابل استفاده خیلی کمه! تو بخش بعد با آب‌کره و توزیع آب روی زمین آشنا می‌شی.

صفحهٔ ۴۹ کتاب — شکل ۲

آب‌کره؛ آب‌های کرهٔ زمین

بیش از ۷۵ درصد سطح زمین رو آب گرفته؛ ولی فقط مقدار کمی از اون آب شیرینه!

بیش از ۷۵ درصد سطح کرهٔ زمین رو آب فرا گرفته که فقط مقدار کمی از اون آب شیرینه. بیشتر آب‌های زمین تو اقیانوس‌ها و دریاها جمع شده و شوره؛ به همین دلیل نمی‌شه مستقیم ازش برای آشامیدن و کشاورزی استفاده کرد.

📖 متن کتاب:

«به مجموعه آب‌های موجود در سطح، درون زمین و هوا (اتمسفر) که به صورت جامد، مایع و بخار هستند، آب‌کره گفته می‌شود.»

پس آب‌کره شامل اقیانوس‌ها، دریاها، دریاچه‌ها، رودخانه‌ها، آب‌های زیرزمینی، رطوبت هوا و یخچال‌هاست. تو شکل ۲ کتاب، توزیع آب تو بخش‌های مختلف آب‌کره رو می‌بینی: یه قسمت بزرگ آب شور و قسمت‌های کوچک آب شیرین (یخچال‌ها، آب‌های زیرزمینی و دریاچه‌ها).

نمودار توزیع آب در بخش‌های مختلف آب‌کره
شکل ۲ کتاب: توزیع آب در بخش‌های مختلف آب‌کره

🗂️ بازی طبقه‌بندی: اول یک مورد را انتخاب کن، بعد سبدش را بزن — آخرش «بررسی» را بزن!

۰ از ۱۰ جا شد
نکتهٔ بازی — خزر دریاست یا دریاچه؟
دریاچهٔ خزر با اینکه «دریاچه»ست، آبش شوره و به خاطر وسعت زیاد بهش دریا می‌گن! اینو یادت باشه: آب تو آب‌کره به سه حالت جامد (یخ و برف)، مایع و بخار وجود داره.

صفحهٔ ۴۹ کتاب — جدول ۱ و آزمایش

باران چگونه تشکیل می‌شود؟

از تبخیر دریاها تا تشکیل ابر و ریختن باران؛ بیا سفر یه قطره رو باهم دنبال کنیم!

📖 متن کتاب:

«بخار آب فراوانی در هوا (اتمسفر) وجود دارد که پس از تراکم به صورت بارش به سطح زمین می‌رسد. بارش به شکل‌های گوناگون دیده می‌شود که در مناطق مختلف مقدار آن متفاوت است.»
آزمایش کنید (کتاب) — باران چگونه تشکیل می‌شود؟
  1. ۱وسایل و مواد: دو بشر (یا لیوان)، مقداری نایلون، کش و یخ.
  2. ۲دو بشر (یا لیوان) را بردارید؛ یک‌سوم حجم یکی از آن‌ها را با آب گرم پرکنید و دیگری را خالی بگذارید.
  3. ۳دهانهٔ هر دو ظرف را با پوشش نایلونی ببندید و روی پوشش نایلونی قطعه‌های یخ بریزید؛ سپس مشاهدات خود را یادداشت کنید.
  4. ۴در کدام ظرف ابر و باران تشکیل می‌شود؟ علت آن را توضیح دهید.

💡 در ظرفِ آب گرم، بخار آب بالا می‌رود و با برخورد به نایلونِ سردِ خنک‌شده با یخ، متراکم می‌شود و ابر و قطره‌های باران را شبیه‌سازی می‌کند؛ در ظرف خالی، بخاری برای تراکم وجود ندارد.

همون‌طور که سال‌های قبل یاد گرفتی، با تابش پرتوهای خورشید به سطح اقیانوس‌ها، دریاها و دریاچه‌ها، آب‌ها تبخیر می‌شن و بالا می‌رن. بخار آب اون بالا به خاطر کاهش دما، متراکم می‌شه و به ابر تبدیل می‌شه. با ادامهٔ کاهش دما، اگه درصد رطوبت و میزان دمای هوا به حد مناسب برسه، بارش رخ می‌ده.

مرحلهٔ ۱: تبخیر

با تابش خورشید به سطح اقیانوس‌ها، دریاها و دریاچه‌ها، آب‌ها تبخیر می‌شن و بالا می‌رن.

روی هر پله بزن تا توضیحش را ببینی
نام شهرمیانگین بارش (میلی‌متر)
اصفهان۱۱۲
ایلام۵۷۵
کرج۲۴۸
تهران۲۳۹
مشهد۲۳۸
بیرجند۱۵۴
زنجان۲۸۰
شیراز۳۳۷
انزلی۱۶۷۵
کرمان۱۳۳

جدول ۱ کتاب: میانگین بارش در برخی شهرهای کشور — مقدار بارش در مناطق مختلف متفاوت است.

فکر کن و گفت‌وگو کن

گفت‌وگو کنید (کتاب): در گروه خود دربارهٔ اینکه چرا مقدار بارندگی در شهرهای کشورمان با هم فرق دارد، گفت‌وگو کنید. به فاصله از دریا، ارتفاع و جهت کوه‌ها هم فکر کن!

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۶ از ۱۵