انرژی موضوعی هیجانانگیزه: بلند شو، راه برو و فکر کن؛ همهچیز به انرژی وابستهست!
شروع درس • صفحات ۶۵ تا ۷۶ کتاب
از لحظهای که صبح از تخت میپری تا وقتی با گوشیت بازی میکنی، یه چیزی پشت صحنه داره کار میکنه: انرژی! یکی از مهمترین مفهومهای همهٔ شاخههای علومه و کتاب میگه انرژی در «همه چیز و همه جا» هست؛ فقط وقتی میفهمیم کجاست که منتقل یا تبدیل بشه. یکی از راههای انتقالش هم انجام کاره؛ پس اول با مفهوم کار آشنا میشیم، بعد میریم سراغ انرژی و ویژگیهاش. مهمترین ویژگی انرژی هم اینه که راحت از یه شکل به شکل دیگه تبدیل میشه — مثل پولی که دستبهدست میشه!
صفحات ۶۵ و ۶۶ کتاب — آغاز فصل
از برخاستن و راه رفتن تا رشد گیاهان و روشن شدن موتور هواپیما؛ همه به انرژی نیاز دارن.
انرژی یکی از مهمترین مفهومهای همهٔ شاخههای علومه و ما همیشه تو زندگیمون باهاش سروکار داریم. موضوع هیجانانگیزیه و کتاب میگه: برخیزید، راه بروید و فکر کنید — انگار بدنت یه نیروگاه حسابیه! انرژی باعث میشه گیاهان رشد کنن و موتورها توان لازم رو برای راه انداختن خودروها و هواپیماها به دست بیارن. انرژی به شکلهای مختلفی هست و مهمترین ویژگیش هم تبدیل راحت از یه شکل به شکل دیگهست.
انرژی نیاز همیشگی بشره؛ انقدر مهمه که بر سر منابعش جنگهای زیادی به راه افتاده. ولی ما هر روز انقدر انرژی تلف میکنیم که آدم آه میکشه! تو این فصل اول با مفهوم کار آشنا میشیم و بعد میریم سراغ انرژی و ویژگیهاش. میبینی که انرژی همونوقت دیده میشه که منتقل یا تبدیل بشه و یکی از راههای انتقالش هم انجام کاره.
📖 متن کتاب:
📖 متن کتاب:


💡 واژهٔ «کار» تو فارسی معناهای مختلفی داره؛ ولی تو درس علوم یه معنای خاص و قابل اندازهگیری پیدا میکنه. بخش بعدی رو از دست نده!
صفحات ۶۶ و ۶۷ کتاب
خوندن کتاب و نشستن پشت میز رو «کار» میگیم؛ ولی کارِ درس علوم تعریف دقیقتری داره!
تو زبان روزمره، کارهایی مثل دویدن در بازی فوتبال، ضربه زدن به توپ و گرفتن آن رو «بازی کردن» میگیم. ولی نشستن پشت میز و خواندن کتاب، نوشتن و اندیشیدن رو «کارکردن» مینامیم؛ شستوشوی ظرف و چیدن دیوار رو هم کار کردن میگیم. حواست باشه: این معناهای روزمره، تو علوم جواب نمیدن!
تو درس علوم، کار رو جوری تعریف میکنیم که اندازهگیری آن با استفاده از ابزارهایی مانند نیروسنج، مترنواری، زمانسنج و ترازو ممکن باشد. یعنی دانشمندا «کار» رو طوری تعریف کردن که بشه مقدارش رو با عدد گفت و عاملهای مؤثرش رو اندازه گرفت؛ دقیقاً همون کاری که تو فصل اندازهگیری با بقیهٔ کمیتها کردیم.
فکر کن و گفتوگو کن
فکر کن (کتاب): به نظر شما کار انجامشده در کدامیک از فعالیتهای صفحهٔ قبل (دویدن، ضربه زدن به توپ، خواندن کتاب، نوشتن، شستوشوی ظرف و چیدن دیوار) به کمک ابزارهایی مانند نیروسنج و مترنواری قابل اندازهگیری است؟ چگونه کار انجامشده را اندازه میگیرید؟
صفحهٔ ۶۷ کتاب — آزمایش کنید
اولین قدم برای فهمیدن کار: اندازه گرفتن نیرو و جابهجایی تو آزمایشگاه.
💡 دو چیزی که تو این آزمایش اندازه میگیریم، **نیرو** (با نیروسنج، برحسب نیوتون) و **جابهجایی** (با متر، برحسب متر)؛ همین دو تا، پایهٔ تعریف کار تو بخش بعدن.
| مرحلهٔ آزمایش | جابهجایی (m) | نیرو (N) | نیرو × جابهجایی |
|---|---|---|---|
| آزمایش اول — با یک قطعه چوب | ۰/۳۰ | با نیروسنج بخوانید | محاسبه کنید |
| آزمایش اول — با یک قطعه چوب | ۰/۵۰ | با نیروسنج بخوانید | محاسبه کنید |
| آزمایش دوم — با دو قطعه چوب | ۰/۳۰ | با نیروسنج بخوانید | محاسبه کنید |
| آزمایش دوم — با دو قطعه چوب | ۰/۵۰ | با نیروسنج بخوانید | محاسبه کنید |
جدول گزارش آزمایش صفحهٔ ۶۷ کتاب: مقدار نیرو را هنگام حرکت از نیروسنج بخوانید و ستونهای خالی را کامل کنید.
تو آزمایش دیدی که وقتی به جسمی نیرو وارد میکنیم و جسم بهآرامی جابهجا میشه، بهراحتی میشه نیرو و جابهجایی رو اندازه گرفت. کشیدن دو قطعه چوب روی هم نیروی بیشتری میخواد؛ چون سطح تماس و اصطکاک بیشتر شده. هر چی جابهجایی طولانیتر، کشیدن بیشتر و در نتیجه کار بیشتر!
صفحات ۶۸ و ۶۹ کتاب — شکل ۱ و ۲
دو عامل مهم انجام کار: نیرویی که به جسم وارد میشه و جابهجایی جسم تو جهت نیرو.
تو آزمایش صفحهٔ قبل دیدی که وقتی به جسمی نیرو وارد میکنیم و جسم بهآرامی جابهجا میشه، بهراحتی میشه نیرو و جابهجایی رو اندازه گرفت. یکی از عاملهای مهم انجام کار، نیروییه که به جسم وارد میشه؛ وارد کردن نیرو به جسم ممکنه باعث شروع حرکت، سریعتر شدن حرکت، کُند شدن حرکت، توقف حرکت، تغییر شکل یا تغییر جهت حرکت بشه (شکل ۱ کتاب). اون یکی عامل مهم هم جابهجایی یا تغییر مکان جسمه؛ پس میشه گفت: «اگر نیروی واردشده بر جسم سبب جابهجایی جسم شود، کار انجام میشود» (شکل ۲). تو شکل ۲-الف نیروی افقی باعث جابهجایی افقی و تو شکل ۲-ب نیروی عمودی باعث جابهجایی عمودی جسم شده؛ حواست باشه که نیرو و جابهجایی همجهت باشن.


کار = نیرو × جابهجایی
نیوتون (N) × متر (m) = ژول (J) — یکای کار و انرژی «ژول» است.
مثال کتاب: شکل زیر یه وزنهبرداره که با نیروی ۲۰۰۰ نیوتون وزنه رو ۱۸ متر بالا میبره. کارش چقدر شده؟ مقدارها رو بذار تو رابطهٔ کار: کار = ۲۰۰۰ N × ۱۸ m = ۳۶۰۰ ژول. یعنی وزنهبردار روی وزنه ۳۶۰۰ ژول کار انجام داده؛ همینقدر ساده!

فکر کن و گفتوگو کن
خود را بیازمایید (کتاب): شکل روبهرو شخصی را نشان میدهد که با نیروی افقی ۳۲۵ نیوتونی جعبهای را به اندازهٔ ۲ متر در امتداد نیروی واردشده به آن جابهجا میکند. کاری که این شخص روی جعبه انجام میدهد، چقدر است؟ (راهنمایی: نیرو را در جابهجایی ضرب کنید!)
صفحهٔ ۶۹ کتاب — شکل ۳ و ۴
شاید آنقدر خسته شی که عرق بریزی؛ ولی اگه جسمی جابهجا نشه، تو معنای علوم کارِ صفر انجام دادی!
اگه وزنهبردارِ مثال قبل وزنه رو چند لحظه بالای سرش نگه داره، یا شخصی دیوار خونه رو هُل بده، کار انجام میشه یا نه؟ با توجه به تعریف کار: چون تو هر دو مورد جسم جابهجا نمیشه، کار این نیروها هم صفره — انقدر هم خسته بشی به کارت اضافه نمیشه، باور کن! یه حالت جالب دیگه هم هست: شخصی جعبهای دستشه و بهآرامی راه میره؛ چون نیروی دستش بر جهت جابهجایی جعبه عموده، کاری انجام نمیده (شکل ۴ کتاب). پس برای انجام کار، نیرو و جابهجایی باید همجهت باشن.
📖 متن کتاب:


فکر کن و گفتوگو کن
خود را بیازمایید (کتاب): به شکل صفحهٔ ۷۰ و عددهای نوشتهشده روی آن (نیروهای ۵۰ و ۱۰۰ نیوتون و جابهجاییهای ۱ و ۲ متر) توجه کنید. برداشت خود را از این شکل با توجه به مفهوم کار بیان کنید. به نظر شما کدام روش برای جابهجایی جسم راحتتر است؟ دلیل انتخاب خود را توضیح دهید.
40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آساندرس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبتنام کن تا همهٔ درسها، آزمونکها و جمعبندیها برایت باز شود.
عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام میشود — کمتر از یک دقیقه!
درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!
آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.
بزن بریم آزمون!لینکهای مرتبط
درس ۸ از ۱۵