فصل ۹: منابع انرژی
بخش چهارم • انرژی؛ نیاز همیشگی۱۰ بخش آموزشیآزمونک ۲۲ سؤالی

فصل ۹: منابع انرژی

تقریباً منبع همهٔ انرژی‌هایی که به کار می‌بریم، خورشیده!

شروع درس • صفحات ۷۷ تا ۸۵ کتاب

فصل قبل فهمیدیم انرژی چطور از شکلی به شکل دیگه تبدیل می‌شه؛ حالا سؤال مهم‌تر: این انرژی رو از کجا بیاریم؟ دست‌یابی به منابع انرژی و استفادهٔ درست ازشون یکی از مهم‌ترین نشانه‌های توسعهٔ هر کشوریه — یعنی انرژی یعنی آینده! تو این فصل با منابع انرژی، هم تجدیدپذیر و هم تجدیدناپذیر، و اهمیتشون تو دنیای امروز آشنا می‌شیم. بزن بریم!

صفحهٔ ۷۷ کتاب — شروع فصل ۹

منابع انرژی گوناگون

تقریباً منبع همهٔ انرژی‌هایی که به کار می‌بریم، خورشیده!

فصل قبل با انرژی و تبدیلش آشنا شدیم. دست‌یابی به منابع انرژی و استفادهٔ درست ازشون یکی از مهم‌ترین نشانه‌های توسعهٔ هر کشوره. تو این فصل هم با منابع انرژی و اهمیتش تو دنیای امروز آشنا می‌شیم.

📖 متن کتاب:

«تقریباً منبع همهٔ انرژی‌هایی که از آن‌ها استفاده می‌کنیم، خورشید است. خورشید یکی از منابع خدادادی است. نور و گرما از سطح خورشید به زمین می‌رسد و حیات را امکان‌پذیر می‌کند.»

نمودارهای الف و ب صفحهٔ ۷۷ کتاب، درصد مصرف انرژی‌های مختلف تو جهان رو سال ۱۴۰۰ و پیش‌بینیش برای سال ۱۴۲۰ نشون می‌دن. تو این نمودارها نفت، گاز طبیعی و زغال سنگ زیر گروه سوخت‌های فسیلی دسته‌بندی شدن. جدول زیر هم دسته‌های نمودار رو خلاصه می‌کنه که جواب دادن به پرسش‌های فعالیت راحت‌تر بشه.

گروه انرژیانرژی‌های هر گروه طبق نمودار کتاب
سوخت‌های فسیلینفت، گاز طبیعی، زغال سنگ
برق آبیانرژی آب ذخیره‌شده پشت سدها
هسته‌اینیروگاه‌های سوخت هسته‌ای
خورشیدی، بادی، موج دریا، جزر و مدانرژی‌های نو و تجدیدپذیر
زمین‌گرمایی و سوخت‌های گیاهیگرمای اعماق زمین و سوخت زیستی

دسته‌های انرژی در نمودارهای الف (سال ۱۴۰۰) و ب (پیش‌بینی سال ۱۴۲۰) — صفحهٔ ۷۷ کتاب.

فعالیت کتاب — نمودارهای مصرف انرژی جهان
  1. ۱درصد مصرف انرژی‌های گوناگون در جهان در سال ۱۴۰۰ و پیش‌بینی این درصدها در سال ۱۴۲۰ در نمودارهای الف و ب کتاب آمده است؛ با توجه به آن‌ها به پرسش‌های زیر پاسخ دهید.
  2. ۲الف) در سال ۱۴۰۰ چند درصد از مصرف انرژی کل جهان از سوخت‌های فسیلی تأمین شده است؟
  3. ۳ب) مطابق این پیش‌بینی، در سال ۱۴۲۰ سهم سوخت‌های فسیلی در مصرف انرژی کل جهان نسبت به سال ۱۴۰۰ چند درصد تغییر کرده است؟ به نظر شما این تغییر احتمالی به چه عواملی بستگی دارد؟
  4. ۴پ) مطابق پیش‌بینی انجام‌شده، مصرف کدام نوع از انرژی‌ها تا سال ۱۴۲۰ بیشترین و کمترین کاهش را خواهد داشت؟
  5. ۵ت) تحقیق کنید سهم هر یک از سوخت‌های گوناگون در مصرف انرژی ایران چند درصد با میانگین جهانی در نمودار الف تفاوت دارد.

💡 راهنما: تو نمودار ۱۴۰۰ بزرگ‌ترین سهم مال سوخت‌های فسیلیه؛ چون کتاب می‌گه بیش از ۸۰ درصد انرژی جهان از منابع تجدیدناپذیر تأمین می‌شه.

صفحهٔ ۷۸ کتاب

منابع انرژی تجدیدناپذیر

میلیون‌ها سال برای ساختنشون طول کشیده؛ بعد از مصرف هم تقریباً جایگزین نمی‌شن!

📖 متن کتاب:

«امروزه بیش از ۸۰ درصد انرژی مصرفی کل جهان از منابعی تأمین می‌شود که برای تشکیل آن‌ها میلیون‌ها سال زمان صرف شده است. به همین دلیل جایگزینیِ آن‌ها پس از مصرف، تقریباً غیرممکن است.»

بیش از ۸۰ درصد انرژی مصرفی جهان امروز از منابعی میاد که میلیون‌ها سال طول کشیده ساخته بشن. بعد از مصرف هم تقریباً نمی‌شه جایگزینشون کرد؛ برای همین بهشون می‌گن منابع انرژی تجدیدناپذیر. سوخت‌های فسیلی (نفت، گاز و زغال سنگ) و سوخت‌های هسته‌ای جزو همین منابع حساب می‌شن — استفاده‌ش که بکنی، دیگه پس نداری!

نکتهٔ مهم برای آزمون
این تعریف رو دقیق به یاد بسپار: منابع تجدیدناپذیر منابعی هستن که جایگزینی‌شون بعد از مصرف تقریباً غیرممکنه. سوخت فسیلی شامل نفت، گاز و زغال سنگه و کنار سوخت هسته‌ای گروه تجدیدناپذیرها رو می‌سازه. این تقسیم‌بندی از پرتکرارترین سؤال‌های امتحانه!
ویژگیمنابع تجدیدناپذیرمنابع تجدیدپذیر
جایگزینی پس از مصرفتقریباً غیرممکن استبه طور دائم جایگزین می‌شوند
مدت تشکیلمیلیون‌ها سال زمان صرف شده استپیوسته و مداوم بازتولید می‌شوند
آلودگیزمین، اقیانوس‌ها و هوا را آلوده می‌کنندزمین را آلوده نمی‌کنند
گرمایش جهانیبا آزاد شدن کربن دی‌اکسید موجب آن می‌شوندباعث گرمایش جهانی نمی‌شوند
نمونه‌هانفت، گاز طبیعی، زغال سنگ، سوخت هسته‌ایخورشیدی، باد، موج دریا، جزر و مد، زمین‌گرمایی، سوخت گیاهی

مقایسهٔ دو گروه منابع انرژی بر پایهٔ متن صفحات ۷۸ و ۸۰ کتاب.

🗂️ بازی طبقه‌بندی: اول یک مورد را انتخاب کن، بعد سبدش را بزن — آخرش «بررسی» را بزن!

۰ از ۱۰ جا شد

صفحهٔ ۷۸ کتاب — شکل ۱

سوخت‌های فسیلی چگونه پدید آمدند؟

از بقایای موجودات زندهٔ دریاها و خشکی تا نفت، گاز و زغال سنگ

سوخت‌های فسیلی ماجراشون به میلیون‌ها سال پیش برمی‌گرده. بقایای بعضی گیاهان و جان‌داران (ذره‌بینی) که روی زمین و مخصوصاً تو دریاها زندگی می‌کردن، زیر لایه‌های گل و لای دفن شدن. با گذر زمانی طولانی، این لایه‌ها هر بار متراکم‌تر شدن و در اثر فشار زیاد و دمای مناسب، بقایا به سوخت‌های فسیلی تبدیل شدن (شکل ۱). یعنی هر بار سوخت می‌زنی، داری از انرژی موجودات دریاییِ میلیون‌ها سال پیش استفاده می‌کنی!

نمودار تشکیل سوخت‌های فسیلی از بقایای موجودات زنده در طول میلیون‌ها سال
شکل ۱ کتاب: سوخت‌های فسیلی (زغال سنگ، نفت خام و گاز) طی میلیون‌ها سال درست شده‌اند.
آیا می‌دانید؟ (کتاب) — گرمایش جهانی
کتاب می‌گه: بسیاری از دانشمندان، سوخت‌های فسیلی را عامل اصلی افزایش دمای میانگین کرهٔ زمین یا همان «گرمایش جهانی» می‌دانند. سوخت‌های فسیلی بعد از مصرف، کربن دی‌اکسید و گازهای مضر دیگری تو جو زمین آزاد می‌کنن؛ انباشت همین گازها با گذر زمان، دمای زمین رو بالا می‌بره و گرمایش جهانی رو می‌سازه.
فعالیت کتاب — گزارش گروهی با پرده‌نگار
  1. ۱شکل صفحهٔ ۷۹ کتاب مرحله‌های تولید انرژی الکتریکی را از سوخت‌های فسیلی نشان می‌دهد.
  2. ۲به کمک اعضای گروه خود گزارشی بنویسید که در آن چگونگی تبدیل انرژی شیمیایی ذخیره‌شده در سوخت‌های فسیلی به انرژی الکتریکی بیان شود.
  3. ۳در این گزارش به برخی از مهم‌ترین عیب‌ها و مزیت‌های سوخت‌های فسیلی برای تولید انرژی الکتریکی اشاره کنید.
  4. ۴سپس گزارش خود را با استفاده از پرده‌نگار در کلاس ارائه دهید.

💡 نکته: مسیر این تبدیل رو تو بازی پله‌ای بخش «نفت و خط لوله» می‌بینی؛ گزارش‌ت رو باهاش مقایسه کن.

صفحهٔ ۷۹ کتاب

از خط لوله تا نیروگاه برق

۱۴۰۰۰ کیلومتر خط لوله تو ایران و مرحله‌های تولید برق تو نیروگاه

انتقال مطمئن و پیوستهٔ حجم عظیمی از نفت خام به پالایشگاه‌ها و بردن فرآورده‌های نفتی به نقاط دیگه، یکی از نشانه‌های مهم توسعهٔ هر کشوره. تو ایران روزانه بیش از ۳۳۰ میلیون لیتر مواد نفتی (نفت خام و فرآورده‌هاش) از طریق ۱۴۰۰۰ کیلومتر خط لولهٔ زیرزمینی به قطر ۱۵ تا ۹۰ سانتی‌متر جابه‌جا می‌شه؛ یعنی یه شبکهٔ لوله‌کشی عظیم زیر پای ماست! سوخت مایع مورد نیاز نیروگاه‌ها، صنایع و جایگاه‌های سوخت (بنزین، نفت، گاز، نفت سفید، سوخت هواپیماها و...) هم با همین خط‌های لوله به جاش می‌رسه.

تصاویر تأسیسات نفت و گاز، مخازن ذخیره و خط‌های لولهٔ انتقال
تصویر صفحهٔ ۷۹ کتاب: تحویل سوخت مایع مورد نیاز نیروگاه‌ها، صنایع و جایگاه‌های سوخت از طریق خط‌های لوله.
فعالیت کتاب — حمل نفت با تانکر یا خط لوله؟
  1. ۱الف) اگر قرار بود به جای انتقال این حجم زیاد از مواد نفتی توسط خط‌های لوله، از تانکرهایی با ظرفیت ۲۰۰۰۰ لیتر استفاده می‌شد، در این صورت چه تعداد تانکر نیاز بود؟
  2. ۲ب) پاسخ قسمت الف را از نظر شدت (ترافیک) جاده‌ها و خطرهای آن و همچنین مسئله‌های زیست‌محیطی در گروه خود به بحث بگذارید و نتیجه را به کلاس ارائه کنید.
  3. ۳پ) اگر بر اثر سهل‌انگاری آسیبی به خط‌های لوله وارد شود، چه پیامدهایی می‌تواند داشته باشد؟

💡 راهنمای محاسبهٔ قسمت الف: ۳۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ لیتر ÷ ۲۰٬۰۰۰ لیتر = ۱۶٬۵۰۰ تانکر در روز! تصورش رو بکن!

دیاگرام مرحله‌های تولید انرژی الکتریکی در نیروگاه سوخت فسیلی
شکل صفحهٔ ۷۹ کتاب: دیگ بخار، بخار داغ و پرفشار، توربین، مولد (ژنراتور) برق و خط‌های انتقال انرژی الکتریکی.

مرحلهٔ ۱: سوخت فسیلی می‌سوزد

انرژی شیمیایی ذخیره‌شده تو سوخت فسیلی، تو نیروگاه به انرژی گرمایی تبدیل می‌شه.

روی هر پله بزن تا توضیحش را ببینی

مثل بازی پله‌ای که دیدی، مسیر انرژی تو نیروگاه سوخت فسیلی از سوختِ درون دیگ بخار شروع می‌شه. گرمای سوخت، آب رو به بخار داغ و پرفشار تبدیل می‌کنه؛ بخار هم توربین رو می‌چرخونه تا مولد (ژنراتور) برق به کار بیفته. آخرش هم انرژی الکتریکی از طریق خط‌های انتقال می‌ره سراغ شهرها و گرمای گرفته‌شده از بخار، با تلمبه (پمپ) دوباره به دیگ بخار برمی‌گرده — یه چرخهٔ بی‌وقفه.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۹ از ۱۵