تفکرپژوهشپروژه

بخش ۱: تفکّر و پژوهش (نوبت اوّل)

قبل از هر پژوهش خوب، یه سؤال خوب لازم است؛ و قبل از هر سؤال خوب، یه فکر خوب!

شروع درس • صفحات ۱۰ تا ۳۱ کتاب

بخش اوّل کتاب تفکّر و سبک زندگی با سه حکایت شروع می‌شود: کلاغی که دنبال آب می‌گردد، پیرزنی که خودش را ثروتمندترین آدم دنیا می‌داند و پیرمردی که بزش را با چند حرف غلط از دست می‌دهد! بعد از این حکایت‌ها وارد پروژهٔ پژوهشی می‌شویم و یاد می‌گیری چطور سؤال پژوهش طرح کنی و طرح پژوهش بنویسی. ابزارهای اصلیت هم دو تا است: مشاهدهٔ دقیق و نظرسنجی. آماده‌ای؟ چون قرار است در پایان این بخش، اوّلین پروژهٔ پژوهشی زندگی‌ات را طراحی کنی.

صفحات ۱۰ تا ۱۴ کتاب

تفکّر دربارهٔ تفکّر

حکایت کلاغ و کوزهٔ آب؛ از فکر کردن تا عاقلانه عمل کردن

کتاب «تفکّر و سبک زندگی» هفتم با یه قصهٔ آشنا شروع می‌شود؛ قصهٔ کلاغی تشنه که دنبال آب می‌گردد. این قصه فقط برای سرگرمی نیست. کتاب با همون کلاغ می‌خواد ذهن تو رو به کار بندازه و ازت بپرسه اون وسط چه اتفاقی افتاد و کلاغ از کدوم توانایی‌اش کمک گرفت. کلّ بخش اوّل کتاب هم دربارهٔ همین توانایی‌هاست: فکر کردن، عاقلانه عمل کردن و پژوهش کردن.

تصویرسازی پیرمرد با بز و سه مرد رو به رویش
تصویرسازی کتاب (ص ۱۷): حکایت «پیرمرد و بز» — سه مردی که تصمیم گرفتند بز را با حرف‌های غلط از پیرمرد بگیرند
تصویرسازی کالاسکه‌ای با دو سوار در میان مزرعه‌ها
تصویرسازی کتاب (ص ۱۵): حکایت «سکهٔ طلا» — دزدی که سال‌ها کارش دزدی بود

📖 متن کتاب:

در قصه‌ها آمده است که روزی کلاغی تشنه هرچه گشت، آبی برای رفع تشنگی پیدا نکرد. خسته و ناامید پروازکنان به خرابه‌های یک روستا رسید. ناگهان در گوشهٔ سایه‌ای کوزه‌ای دید که از بیرون نمناک بود. این علامت نشان می‌داد که در کوزه حداقل به اندازهٔ رفع تشنگی آب وجود دارد. کلاغ تشنه با خوشحالی خود را به کوزه رساند و منقارش را درون آن فرو برد؛ اما افسوس که دهانهٔ کوزه تنگ و آب کم بود و منقار کلاغ به آب نمی‌رسید. بعد از تلاش بسیار کلاغ خسته‌تر از قبل منقارش را از کوزه بیرون آورد؛ اما ناگهان فکری به ذهن او رسید….

خب، حالا خودت جواب قصه رو بده: چه فکری به ذهن کلاغ رسید و چگونه این فکر به ذهنش رسید؟ تو حتماً ادامهٔ قصه رو می‌دونی؛ کلاغ سنگ‌ریزه‌ها رو یکی‌یکی داخل کوزه می‌اندازد تا سطح آب بالا بیاید و آب به دهانهٔ کوزه برسد. جالبه که هیچ کسی به کلاغ این روش رو یاد نداده بود؛ خودش از گنجینهٔ ذهنش استفاده کرد. کتاب در ص ۱۱ ازت می‌پرسه: کلاغ برای حلّ مشکل از کدام یک از موارد استفاده کرد؛ «عقل، دانش یا تجربه»؟

این داستان می‌تواند نشان‌دهندهٔ موقعیتی باشد که ممکن است انسان با آن مواجه شود؛ یعنی ما هم گاهی با مشکلی روبه‌رو می‌شویم که راه‌حل آماده‌ای ندارد. آنجا باید مثل کلاغ با دقّت به نشانه‌ها نگاه کنیم و ذهنمان را به کار بیندازیم. کتاب در ص ۱۱ می‌پرسد کدام یک از این سه مورد در زندگی انسان مهم‌ترند؛ عقل، دانش یا تجربه؟ جواب درست و غلطی ندارد؛ مهم این است که بتوانی برای نظرت دلیل بیاوری.

هم‌کلاسینظرش دربارهٔ عقل، دانش و تجربه
نفر اوّل«به نظر من عقل از دانش و تجربه مهم‌تره....»
نفر دوم«برای اینکه دانش و تجربه باعث می‌شه آدم عاقل بشه....»
نفر سوم«بعضی آدم‌ها دانش یا تحصیلات زیادی ندارند، اما عاقل‌اند؛ مثل بعضی بزرگ‌ترهای فامیل....»
نفر چهارم«به نظر من داشتن دانش از همه مهم‌تره، چون....»

گفت‌وگوی کلاسی کتاب دربارهٔ عقل، دانش و تجربه — ص ۱۱

بعد از این گفت‌وگو، کتاب می‌رود سراغ خودِ تفکّر و ازت می‌پرسد: «به نظر شما تفکّر یعنی چه؟ تفکّر دربارهٔ یک موضوع چگونه شروع می‌شود؟» سؤال بعدی مهم‌تر است: «آیا هر کس که فکر می‌کند، عاقلانه عمل می‌کند؟» کتاب ازت می‌خواهد پاسخت را با مثال توضیح دهی. مثلاً به موقعیت‌هایی فکر کن که آدم با وجود فکر کردن زیاد، تصمیم اشتباه گرفته است.

جملات زیر را کامل کنید (کتاب — ص ۱۲)
  1. ۱فکر کردن با عاقل بودن شباهت دارد؛ چون ....................................
  2. ۲فکر کردن و عاقل بودن یکی نیستند؛ چون .....................................

💡 این دو جمله از صفحهٔ ۱۲ کتاب است. لازم نیست جوابت کوتاه باشد؛ برای هر کدام چند دلیل بنویس. بعدش می‌توانی جوابت را با هم‌کلاسی‌هایت مقایسه کنی.

فکر کن و گفت‌وگو کن

کتاب یه رشته سؤال فکری هم پرسیده (ص ۱۲): آیا همهٔ انسان‌های عاقل حتماً با تجربه‌اند؟ آیا همهٔ انسان‌های باتجربه عاقل‌اند؟ آیا دانشمند بودن به معنای عاقل بودن است؟ آیا همهٔ کسانی که دانش بیشتری دارند، عاقل‌ترند؟ میزان عقل، دانش یا تجربهٔ انسان‌ها را چگونه می‌توان فهمید و آیا راه فهمیدن هر سه مورد یکی است؟ یکی‌یکی به این‌ها جواب بده؛ آخرش ببین نظر اوّلیه‌ات عوض شد یا نه.

فعالیت تکمیلی در کلاس (کتاب — ص ۱۳)
  1. ۱درک خود از معنای واژه‌های عقل، دانش و تجربه را بر اساس گفت‌وگوهای کلاس بنویسید.
  2. ۲هر یک از شما سعی کنید مدلی تصویری برای رابطهٔ عقل، دانش و تجربه رسم کنید.

💡 برای مدل تصویری می‌توانی از دایره، مثلث یا شکل‌های هم‌پوشان استفاده کنی. مثلاً ببین عقل کجای این شکل قرار می‌گیرد و کجاها با تجربه مشترک است. هیچ نگرانی از قشنگ رسم کردن نباشد؛ مهم فکری است که پشت نقشه‌ات هست.

روی کارت‌ها بزن تا برگردند!

فعالیت در خانه (کتاب — ص ۱۴)
  1. ۱وقتی به تنهایی دربارهٔ موضوعی فکر می‌کنیم، چه روش‌ها، قواعد و اصولی را باید رعایت کنیم؟
  2. ۲وقتی به طور جمعی (در کلاس درس یا گروه دوستان و آشنایان) دربارهٔ موضوعی فکر و گفت‌وگو می‌کنیم، چه قواعد و اصولی را باید رعایت کنیم؟
  3. ۳چگونه می‌توانیم در موقعیت‌های مختلف زندگی، عاقلانه عمل کنیم؟

💡 سؤال اوّل مال وقتی است که تنها جلوی میزت فکر می‌کنی؛ سؤال دوم مال گفت‌وگوی کلاسی. برای هر کدام حداقل دو سه قاعده بنویس؛ مثلاً برای گفت‌وگوی جمعی، احترام گذاشتن به نظر دیگران یه قاعدهٔ مهم است. جواب‌هایت را جلسهٔ بعد با هم‌کلاسی‌هایت چک کن.

صفحات ۱۵ و ۱۶ کتاب

سکهٔ طلا

حکایت دزد و پیرزن؛ هویت و تأثیر انسان و جامعه بر هم

دوّمین حکایت بخش اوّل، قصهٔ «سکهٔ طلا» است؛ قصهٔ دزدی که سال‌ها کارش دزدی بوده. کتاب قبل از شروع قصه یه جملهٔ مهم نوشته: «هویت از جمله مفاهیمی است که از دیرباز ذهن بشر را به خود مشغول داشته و از جنبه‌های گوناگون قابل بررسی است» (ص ۱۵). یعنی وقتی می‌پرسیم «او کیست و چه کسی شده»، داریم دربارهٔ هویت حرف می‌زنیم؛ هم هویت خودمان و هم هویت هر آدمی که می‌بینیم. قصهٔ پیرزن و دزد یه راه ساده برای فهمیدن همین مفهوم است.

📖 متن کتاب:

سال‌ها دزدی می‌کرد. شبی از شب‌ها بود که دزد از لای درخت‌ها، البه‌ها نوری را دید. جلو رفت و به کلبه‌ای رسید. از لای در، داخل کلبه را نگاه کرد. پیرزنی پشت یک میز چوبی نشسته بود. دزد آنچه را که می‌دید باور نمی‌کرد؛ یک سکهٔ طلا در دست‌های پیرزن می‌درخشید. صدای پیرزن را شنید که می‌گفت: «من ثروتمندترین آدم دنیا هستم» …

قشنگ‌ترین جای قصه همان‌جایی است که دزد باور نمی‌کند پیرزن با یک سکهٔ طلا احساس ثروت کند. کتاب بعد از قصه یک سری سؤال پرسیده که کلّی فکر می‌خواهد؛ از «آیا پیرزن واقعاً ثروتمندترین آدم دنیا بود؟» گرفته تا اینکه رفتار روستائیان چه تأثیری روی دزد داشت. این سؤال‌ها یعنی می‌خواهیم بفهمیم ثروت و ارزش واقعی آدم کجاست. جوابت را با دلیل بده؛ مثل بچه‌های کلاسِ خود کتاب!

فکر کن و گفت‌وگو کن

این سؤال‌های کتاب را با هم‌کلاسی‌هایت گفت‌وگو کن (ص ۱۵): آیا پیرزن واقعاً ثروتمندترین آدم دنیا بود؟ آیا اخلاق و رفتار پیرزن در روستائیان و دزد تأثیر داشت و چگونه؟ چگونه یک انسان می‌تواند در تغییر جامعه نقش داشته باشد؟ رفتار روستائیان با دزد چه تأثیری بر او داشت؟ چگونه جامعه می‌تواند در تغییر انسان‌ها نقش داشته باشد و چه عوامل دیگری به جز جامعه در تغییر انسان‌ها مؤثّرند؟

روی کارت‌ها بزن تا برگردند!

فعالیت در خانه (کتاب — ص ۱۶)
  1. ۱از دوران کودکی تاکنون چه تغییراتی در علاقه‌مندی‌ها، اخلاق و ویژگی‌های فردی شما رخ داده است؟ آن‌ها را بنویسید.
  2. ۲توضیح دهید این تغییرات چگونه و تحت تأثیر چه عواملی در شما به وجود آمده است.

💡 کتاب دو ستون هم برایت گذاشته: «تغییراتی که در من به وجود آمده است» و «عوامل مؤثّر در ایجاد این تغییرات». مثلاً به علاقه‌ها، بازی‌ها، غم‌ها و شادی‌هایت فکر کن و ببین امروز با اوّل سال چقدر فرق کردی. بعد برای هر تغییر بگو چه چیزی آن را به وجود آورده؛ خانواده، مدرسه، دوستان یا رسانه‌ها.

فعالیت تکمیلی در کلاس (کتاب — ص ۱۶)
  1. ۱داستانی از ادبیات فارسی یا زندگی واقعی افراد بنویسید که در آن یک فرد موجب تغییر جامعه یا جامعه موجب تغییر افراد شده است.

💡 مثلاً می‌توانی از معلم‌ها یا بزرگ‌ترهای فامیل بپرسی چه کسی در زندگی‌شان تغییر مهمی به وجود آورده. بعد ببین آن شخص چگونه توانسته اطرافیانش را تغییر دهد. قصه‌های کتاب فارسی هم پر از این نمونه‌ها است.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

لینک‌های مرتبط

درس ۱ از ۷