خودآگاهیمطالعهمدیریت زمان

بخش ۲: آداب و مهارت‌های زندگی (نوبت اوّل)

اوّل خودت را بشناس؛ بعد مطالعه و وقت‌هایت را هوشمندانه مدیریت کن. این مهارت‌ها همهٔ عمر به کارت می‌آیند!

شروع درس • صفحات ۳۲ تا ۶۵ کتاب

بخش دوم کتاب تفکّر و سبک زندگی دربارهٔ آداب و مهارت‌های زندگی است. این‌جا چند فعالیت لازم داری: اوّل «من کیستم؟» و «خودآگاهی چیست؟» که کمکت می‌کند خودت را بهتر بشناسی؛ بعد «مطالعه و یادگیری» که با آیهٔ زمر و روش پس‌ختام همراه است؛ بعد «زمان را چگونه مدیریت کنیم؟» با جدول طلایی اولویت‌بندی؛ بعد درس انتخابی «مهارت تاب‌آوری و تحمّل سختی» با خاطره‌های جانکاه و امیدبخش اسرا و رزمندگان؛ و در پایان «رسانه‌های زندگی» که یاد می‌دهد در فضای مجازی آدم مسئولانه‌ای باشی. همه‌جا قرار است با خودت صادق باشی؛ چون این بخش بیشتر از هر چیز دربارهٔ خودِ خودت است.

صفحات ۳۲ تا ۳۴ کتاب

من کیستم؟

فعالیت‌های فردی و گروهی؛ از خودتوصیفی تا هویت فردی

بخش دوم کتاب با یک سؤال ساده ولی عمیق شروع می‌شود: من کیستم؟ برای جواب دادن به آن لازم نیست به جای دور بری؛ فقط باید با خودت صادق باشی. کتاب چند فعالیت طراحی کرده که در آن‌ها اوّل خودت را توصیف می‌کنی، بعد با گروهت مقایسه می‌شوی و در پایان، در خانه نقاط قوّت و ضعفت را پیدا می‌کنی. اصلاً نگران نباش که جوابت با بقیه فرق کند؛ تفاوت‌ها بخشی از هویت هر کدام از ماست.

عکس جوانی مشغول مطالعهٔ کتاب
عکس کتاب (ص ۴۳): تمرکز حواس هنگام مطالعه — حواس خود را روی موضوع مطالعه متمرکز کنید
فعالیت ۱ فردی: جملات زیر را تکمیل و خود را توصیف کنید (کتاب — ص ۳۲)
  1. ۱من ........ سال سن دارم. قد من ....... سانتی‌متر است. وزن من ........ کیلوگرم است.
  2. ۲دانش‌آموز مدرسه .................. هستم. به دروس ...................... علاقه دارم.
  3. ۳از لحاظ عاطفی فردی .........‌......... هستم. هر نظری را بدون .................... نمی‌پذیرم.
  4. ۴به خانوادهٔ خود ............................ هستم. به ............................ علاقه دارم.
  5. ۵با دوستان خود ............... و معتقدم که .....................................................
  6. ۶رعایت قوانین و مقررات .....................................................
  7. ۷دین را ......................................... ایران را ........................ .

💡 با تکمیل این جملات، تو تلاش کرده‌ای تا حدودی خودت را توصیف کنی و از هویت فردی خود آگاه شوی. جواب‌ها را صادقانه و بدون بزرگ‌نمایی بنویس؛ این‌جا نمره و امتحان در کار نیست. هر جای خالی می‌تواند چند کلمه یا چند جمله باشد؛ مهم این است که واقعاً از دل خودت بیرون بیاید.

هویت فردی یعنی چه؟ (ص ۳۲)
کتاب می‌گوید هویت فردی عبارت است از مجموعه‌ای از ویژگی‌های جسمانی، عاطفی، اعتقادی، اخلاقی و عقلانی یک فرد که موجب تفاوت او با دیگران می‌شود. یعنی هر چیزی که تو را از دیگران جدا می‌کند، از قد و وزن گرفته تا باورها و دوستی‌ها، بخشی از هویت فردی توست. برای همین است که در فعالیت بالا این‌همه چیز مختلف از تو پرسیده شد.

📖 متن کتاب:

مَعرِفَةُ النَّفسِ أنفَعُ المَعارِف — شناخت خود سودمندترین دانش‌هاست. حضرت علی علیه‌السلام (غررالحکم، ص ۲۳۲ — ص ۳۲ کتاب)
فعالیت ۲ فردی: جدول پرسش و پاسخ (کتاب — ص ۳۳)
  1. ۱از چه چیزهایی شاد و از چه چیزهایی غمگین می‌شوید؟
  2. ۲تا چه اندازه به خانوادهٔ خود دلبستگی دارید؟
  3. ۳تا چه اندازه دوست دارید دانش و مهارت‌های خود را گسترش دهید؟
  4. ۴تا چه میزان به کشور خود علاقه دارید و حاضرید به خاطر آن فداکاری کنید؟
  5. ۵ارزش‌ها و باورهای شما کدام است؟ (۳ مورد)
  6. ۶چه اهدافی را در زندگی دنبال می‌کنید؟

💡 کتاب می‌خواهد در یک برگهٔ کاغذ، جدولی مانند جدول ص ۳۳ ترسیم کنی و به سؤال‌های آن پاسخ دهی؛ سپس سه نمونه از پاسخ‌ها در کلاس خوانده می‌شود. سعی کن برای هر پرسش جواب کوتاه ندهی و کمی بیشتر فکر کنی. این جدول آینه‌ای برای دیدن درون خودت است، نه تکلیفی برای نشان دادن به معلم.

فعالیت ۳ گروهی: گفت‌وگو با اعضای گروه (کتاب — ص ۳۳)
  1. ۱در چه چیزهایی با آنها شباهت دارید؟ (خصوصیات ظاهری، رفتار، علاقه‌ها و ...)
  2. ۲در چه چیزهایی با آنها تفاوت دارید؟

💡 این فعالیت گروهی است؛ پس باید با چند نفر از هم‌کلاسی‌هایت هم‌دوره بنشینی و حرف بزنیید. حین گفت‌وگو حواست باشد به تفاوت‌ها با احترام نگاه کنی؛ هیچ‌کس قرار نیست مثل بقیه باشد. شاید با تعجّب ببینی که با کسی که فکر می‌کردی خیلی فرق داری، شباهت‌های جالبی هم داری.

فعالیت در خانه (کتاب — ص ۳۴)
  1. ۱خصوصیات مثبت و نقاط ضعف خود را در جدول کتاب بنویسید (خصوصیات مثبت: نقاط قوّت — خصوصیات منفی: نقاط ضعف).
  2. ۲با شناخت نقاط ضعف خود، نحوۀ اصلاح آنها را بیان کنید (نقاط ضعف — نحوۀ اصلاح آن).

💡 این فعالیت در خانه انجام می‌شود؛ جایی که وقت بیشتری برای فکر کردن داری. در ستون نقاط قوّت، به چیزهایی فکر کن که اطرافیانت هم از آن تعریف می‌کنند. برای نقاط ضعف هم فقط بنویس «بی‌نظم هستم» و تمام نکن؛ بلکه برای هر یک، راه اصلاحش را هم پیدا کن، مثلاً «هر شب کیف مدرسه را با برنامهٔ فردا مرتب می‌کنم».

حالا یک بازی کوچک برای چک کردن ذهنت: چهار کارت برگردان پایین را برو و برگشت هر کارت را بخوان. اگر تعریف هر واژه را درست یادت باشد، یعنی این درس را خوب فهمیده‌ای. بعد از خواندن کارت‌ها، برگرد به فعالیت‌های بالا و ببین آیا می‌خواهی چیزی به جواب‌هایت اضافه کنی.

روی کارت‌ها بزن تا برگردند!

صفحات ۳۵ تا ۳۸ کتاب

خودآگاهی چیست؟

عوامل رشد و موانع خودآگاهی؛ آزمون خودآگاهی با دوستان

📖 متن کتاب:

بسیاری از ما واقعاً خودمان را نمی‌شناسیم و از علاقه‌ها و یا استعداد خود بی‌خبریم. عده‌ای همیشه خوش‌بین‌اند؛ عده‌ای هم نسبت به همه چیز بدبین‌اند. باورها و اعتقادات ما ممکن است با باورهای دیگران مشترک باشد و یا آنکه در مواردی متفاوت باشد. هریک از ما ممکن است چیزهایی را دوست داشته باشیم یا برخی چیزها مورد علاقهٔ ما نباشد. همهٔ ما نیاز داریم که خیلی چیزها را دربارهٔ خود بدانیم. (ص ۳۵)
خودآگاهی یعنی چه؟ (ص ۳۵)
خودآگاهی یعنی شناخت ما از خصوصیات ظاهری، افکار، باورها، ارزش‌ها، عواطف، نقاط قوت و ضعف، خواسته‌ها، علاقه‌ها، ترس‌ها و یا نفرت‌ها از چیزهای مختلف. این تعریف رسمی کتاب است؛ یعنی خودآگاهی فقط دانستن قد و وزن نیست. شناختن احساس‌ها و باورهای خودت هم بخش بزرگی از آن است و همهٔ ما به آن نیاز داریم.

کتاب در ص ۳۵ سه عامل را «عوامل مؤثر در رشد خودآگاهی» می‌داند و یکی‌یکی توضیحشان می‌دهد. این سه عامل را با دقت بخوان، چون پایین‌تر باید در بازی تطبیق، هر یک را به تعریفش وصل کنی. جالب است بدانی که رشد خودآگاهی فقط به فکر کردن بستگی ندارد؛ به رابطهٔ تو با خودت، با دیگران و با مسئولیت‌هایت هم بستگی دارد.

پذیرش خود: یعنی خودمان را با تمام ویژگی‌هایی که داریم، قبول کنیم؛ بپذیریم که گاهی اوقات اشتباه می‌کنیم. گاهی از عهدهٔ انجام کاری برنمی‌آییم و گاهی نمی‌توانیم آن‌گونه باشیم که خودمان یا دیگران را راضی نگه داریم. بنابراین، نباید با سرزنش کردن خود در این‌گونه موارد، از خودمان انتظار بیش از حد داشته باشیم و دچار نومیدی شویم؛ بلکه باید با برنامه‌ریزی، به سمت اصلاح نقاط ضعف خود حرکت کنیم.

پذیرش دیگران: علاوه بر پذیرفتن خود، دیگران را نیز همان‌گونه که هستند، بپذیریم و دوست داشته باشیم. به یاد داشته باشیم هیچ دو نفری در دنیا وجود ندارند که کاملاً مانند یکدیگر باشند و خصوصیات یکسان داشته باشند. پس تفاوت‌های هم‌کلاسی‌ها و اعضای خانواده، دلیل بد بودن آنها نیست؛ فقط یعنی هر کس دنیای خودش را دارد.

مسئولیت‌پذیری: انسان‌هایی که از خودآگاهی برخوردارند، در قبال خود و دیگران «مسئولیت‌پذیر»ند و از قبول مسئولیت، شانه خالی نمی‌کنند. مسئولیت‌ها فرصتی هستند که نیروهای جسمی، روانی و اجتماعی شما را به چالش برمی‌انگیزند؛ قدرت‌های خارق‌العادهٔ شما را به حرکت وامی‌دارند و به شما کمک می‌کنند تا خودباوری قوی‌تری داشته باشید. در واقع، قبول مسئولیت گامی بزرگ در جهت رشد و شکوفایی شماست.

حالا موانع! کتاب در ص ۳۶ می‌گوید گاهی اوقات برخی ویژگی‌ها باعث می‌شوند فرد نتواند به آگاهی خوبی در راه رسیدن به خودشناخت و شناخت صحیح خود گام بردارد. سه مانع اصلی را پایین می‌بینی؛ حواست باشد فرق «غرور» با «اعتماد به نفس» را خوب بفهمی، چون این دو خیلی با هم اشتباه گرفته می‌شوند.

غرور و تکبر: یکی از این ویژگی‌ها «غرور و تکبر» است. غرور و خودبزرگ‌بینی با «اعتماد به نفس» متفاوت است. منشأ اعتماد به نفس «پذیرفتن خود واقعی» است و بر مبنای صفات، فضایل، شایستگی‌ها و استعدادهای واقعی که در انسان وجود دارند، شکل می‌گیرد. در حالی که غرور براساس صفات و ویژگی‌های تخیلی و غیرواقعی شکل گرفته است.

توقعات و انتظارات بیش از حد: این توقعات نیز فرد را از رسیدن به خودآگاهی بازمی‌دارند. این انتظارات از «خودِ ایده‌آل» ناشی می‌شوند و متناسب با ویژگی‌های واقعی او نیستند. بعضی از افراد خود را خیلی قبول دارند؛ اما وقتی تصویر خیالی غول‌آسا از خودشان می‌سازند، هیچ‌وقت به آن نمی‌رسند و پشت سر هم ناامید می‌شوند.

همه‌چیزخواهی: خواستن همه چیز در نهایت مطلوبیت، یکی دیگر از موانع رشد خودآگاهی است. انسان همه‌چیزخواه، چون همواره سعی در رسیدن به همه چیز را دارد، هیچ‌گاه رضایت کافی از خودش نخواهد داشت و این افکار موجب اخلال در موفقیت وی می‌گردند. پس به جای «همه چیز یا هیچ چیز»، یاد بگیر برای هر موقعیت، هدف‌های واقع‌بینانه انتخاب کنی.

نوبت بازی تطبیق است. در ستون راست چهار مفهوم این درس را می‌بینی و در ستون چپ تعریف‌هایشان. هر مفهوم را به تعریف درستش وصل کن؛ اگر جابه‌جا شد، دوباره امتحان کن تا قفل‌ها باز شوند.

🎮 بازی تطبیق: هر مورد را به جفت درستش وصل کن، بعد «بررسی» را بزن!

۰ از ۴ وصل شد

مفهوم

تعریف کتاب

کتاب یک موقعیت واقعی هم برایت ساخته است: علی سیزده سال سن دارد و به فوتبال خیلی علاقه‌مند است. اغلب در خواب و بیداری می‌بیند که همه او را تشویق می‌کنند و برایش هورا می‌کشند. گاه در خیال خود می‌بیند که جام قهرمانی را بر سر گرفته و دور زمین فوتبال می‌دود. او در حالی که خوشحال است، مشت‌های خود را گره می‌کند و فریاد خوشحالی می‌کشد.

فعالیت ۱: علی را راهنمایی کنید (کتاب — ص ۳۶)
  1. ۱این رفتار علی ناشی از کدام یک از موانع خودآگاهی است؟
  2. ۲او برای رسیدن به این آرزو، چه قدم‌هایی را باید بردارد؟ اولین قدم او چه باید باشد؟

💡 کتاب به شما سرنخ هم می‌دهد: «انسان با مطالعۀ صفات دیگران می‌تواند رفتارهای خود را بشناسد و خودآگاهی خود را بیشتر کند.» برای جواب دوم، به تفاوت آرزو و هدف فکر کن؛ آرزو در خیال می‌ماند ولی هدف، قدم‌های کوچک و واقعی می‌خواهد. اولین قدم علی چیست؟ مثلاً تمرین منظم فوتبال، شرکت در تیم مدرسه یا دیدن بازی‌های خودش برای پیدا کردن نقاط ضعف.

فعالیت ۲: جدول نقاط لازم به اصلاح من (کتاب — ص ۳۶ و ۳۷)
  1. ۱ستون «نقاط لازم به اصلاح من» را با نقاط ضعفی که می‌خواهی اصلاح کنی پر کن.
  2. ۲ستون «نحوۀ اصلاح من» را با راه‌حل‌های واقع‌بینانه برای هر یک بنویس.
  3. ۳ستون «نوع احساس پس از اصلاح» را با احساسی که بعد از اصلاح هر نقطه داری، پر کن.

💡 کتاب دو نکته هم پیش از جدول گفته است. اوّل اینکه شناخت خصوصیات مثبت و نقاط ضعف در آگاهی ما نقش مؤثری دارد. دوم اینکه شناخت نقاط منفی خود، پذیرش آنها و تلاش برای اصلاح آنها می‌تواند احساس خوبی در ما به وجود آورد. به جای اینکه خود را به دلیل نقاط ضعفی که داری سرزنش کنی یا خودت را انسانی بد و بی‌استعداد بدانی، سعی کن نقاط ضعفت را به نقاط قوّت تبدیل کنی؛ آنگاه احساس خیلی خوبی نسبت به خود پیدا می‌کنی و از آنچه که هستی، شاد و راضی خواهی شد.

فکر کن و گفت‌وگو کن

کتاب در ص ۳۷ می‌پرسد: با توجه به مطالب بالا و دریافت ذهنی خود عبارت زیر را کامل کنید: «خودشناسی واقعی یعنی ....................». یک جملهٔ کامل بنویس؛ جمله‌ای که واقعاً از دل خودت بیرون آمده باشد و از چیزهایی که در این درس خوانده‌ای الهام گرفته شود. بعد آن را با جواب هم‌کلاسی‌هایت مقایسه کن تا ببینی چه نکته‌های تازه‌ای پیدا می‌شود.

در پایان این درس، یک آزمون مخصوص داری: آزمون خودآگاهی. کتاب می‌گوید آن را با دوستان خود تکمیل کن؛ این سؤال‌ها کمک می‌کند هم نگاه دقیق‌تری به خودت داشته باشی و هم از نوع نگاه دیگران به خودت آگاه شوی. جدول کامل ص ۳۸ را پایین می‌بینی؛ ستون وسط نظر خودت دربارهٔ خودت است و ستون آخر سؤال‌هایی است که دوستان به آن‌ها دربارهٔ تو جواب می‌دهند.

ردیفنظر من دربارهٔ خودمنظر دوستانم دربارهٔ من
۱به کارهای هنری علاقه دارم.به نظرت من در رشته‌های هنری استعداد دارم؟
۲در فعالیت‌های ورزشی استعداد دارم.استعداد من در فعالیت‌های ورزشی چگونه است؟
۳انفاق و بخشش را دوست دارم.آیا من فردی بخشنده هستم؟
۴احساس می‌کنم فرد موفقی هستم.تو مرا فردی موفق می‌دانی؟
۵از کم‌رویی بیزارم.از نظر تو من فردی با اعتماد به نفس هستم؟
۶حسود بودن را دوست ندارم.گاهی شده که احساس کنی من فردی حسود هستم؟
۷در کارهای منزل با دیگران مشورت می‌کنم.آیا من فردی خودمختار و بی‌توجه به نظر دیگران هستم؟
۸از کمک به دیگران لذت می‌برم.در کارهای گروهی فرد قابل اعتماد و همراهی هستم؟
۹خانواده‌ام متوجه شده است که فرد با استعدادی هستم.آیا من معمولاً از صحبت کردن با دیگران لذت می‌برم یا سکوت کردن را ترجیح می‌دهم؟
۱۰پرحرفی را دوست ندارم.از نظر تو، آیا من در ارتباط گرفتن با دیگران موفّقم؟
۱۱با همسایگان ارتباط خوبی دارم.آیا بیشتر نظرات من معمولاً مورد قبول و پذیرش دایرهٔ دوستانم قرار می‌گیرد؟
۱۲دوستانم مرا قبول دارند.آیا من از اینکه می‌بینم سلیقهٔ متفاوت دربارهٔ یک موضوع وجود دارد، لذت می‌برم؟
۱۳به سلیقه‌های مختلف دیگران احترام می‌گذارم.آیا من فردی جسور و بی‌باک هستم؟
۱۴انسان با دل و جرئتی هستم.آیا از نظر تو من فردی با آرامش هستم؟
۱۵آرامش من در این است که با خداوند راز و نیاز کنم.آیا تصمیم‌گیری‌های من اغلب بدون فکر قبلی است؟
۱۶اوّل فکر می‌کنم بعد تصمیم می‌گیرم.آیا می‌دانم در چه مواردی باید رفتار خود را اصلاح کنم؟
۱۷از ضعف‌های خود آگاهی دارم.آیا از پرخوری معمولاً لذت می‌برم؟
۱۸پرخوری را دوست ندارم.آیا همیشه در کارهایم در انتظار کمک دیگران هستم؟
۱۹خودم را نیازمند کمک دیگران می‌دانم.آیا از توجه دیگران به خودم لذت می‌برم؟
۲۰از تشویق دیگران خوشحال می‌شوم.آیا معمولاً دوستانم با من احساس راحتی و صمیمیت دارند؟

جدول آزمون خودآگاهی — ص ۳۸ (بازسازی‌شده از متن کتاب)

نکتهٔ جالب این جدول این است که گاهی نظر خودت با جواب دوستانت فرق می‌کند. مثلاً تو فکر می‌کنی خیلی بخشنده‌ای، اما دوستت بگوید گاهی سخت‌گیر شده‌ای. این فرق‌ها جای نگرانی نیست؛ دقیقاً همان چیزی است که خودآگاهی می‌خواهد به تو نشان بدهد. بعد از مقایسه، از دوستانت بپرس چرا چنین جوابی داده‌اند و حرفشان را بدون عصبانیت گوش کن.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

لینک‌های مرتبط

درس ۲ از ۷