جرئت‌ورزیسبک زندگیشاد زیستن

بخش ۶: مهارت و آداب‌های زندگی (انتخابی)

سه فعالیت انتخابی برای زندگی روزمره؛ در این بخش یاد می‌گیری در برابر درخواست‌های بی‌جا قاطعانه بایستی، سبک زندگی خودت را بشناسی و راه شاد زیستن را یاد بگیری.

شروع درس • صفحات ۱۲۶ تا ۱۴۰ کتاب

بخش ششم کتاب تفکّر و سبک زندگی، فعالیت‌های انتخابی آداب و مهارت‌های زندگی است و سه فعالیت برایت دارد. اوّل با مهارت قاطعیت و جرئت‌ورزی آشنا می‌شوی؛ با داستان آقای خبرنگار و سرگذشت شهیده ناهید فاتحی کرجو، دربارهٔ فشار همسالان و شجاعتِ «نه» گفتن حرف می‌زنی. بعد تعریف سبک زندگی و عوامل مؤثر بر آن را می‌خوانی و با داستان فضیل بن عیاض می‌بینی که آدم‌ها می‌توانند مسیر زندگی‌شان را عوض کنند. در فعالیت آخر با شاد زیستن و اصول زیستی، روان‌شناختی و اجتماعی آن آشنا می‌شوی و یاد می‌گیری شادی کوتاه‌مدت و پایدار را از هم تشخیص بدهی و غم‌ها را کنترل کنی. در پایان هم با برگه‌های خالی فعّالیت اختیاری شمارهٔ ۱ تا ۳ بخش هفتم آشنا می‌شوی که جای نوشتن تلاش‌های خودت است.

صفحات ۱۲۶ تا ۱۳۰ کتاب

مهارت قاطعیت و جرئت‌ورزی (انتخابی)

قاطعانه نه گفتن به درخواست‌های بی‌جا؛ فشار همسالان و شجاعت در بیان عقاید

درس اوّل بخش ششم با عنوان «مهارت قاطعیت و جرئت‌ورزی» شروع می‌شود و پنج فعّالیت دارد. در این فعالیت‌ها قرار است یاد بگیری وقتی کسی از تو درخواستِ نابه‌جایی می‌کند، چطور محترمانه اما محکم جواب بدهی و برای دوستی‌هایت کاری نکنی که بعداً پشیمان شوی. کتاب این کار را با یک داستان واقعی و تأثیرگذار آغاز می‌کند؛ داستانی که گوینده‌اش حالا در کانون اصلاح و تربیت است و آرزو می‌کند ای کاش کمی بیشتر فکر کرده بود. با حوصله بخوانش و خودت را جای او بگذار.

📖 متن کتاب:

آقای خبرنگار: «به پول نیاز داشتم؛ مشکل خود را با هم‌کلاسی‌ام مطرح کردم. او به من پیشنهاد کرد که من راه ساده‌ای برای حل آن دارم. اگر حاضر شوی مثل من بسته‌ای را از یک فرد بگیری و به دیگری تحویل دهی، پول خوبی دریافت خواهی کرد. به من گفت سعی کن ترسو نباشی؛ اما ای کاش کمی فکر می‌کردم. از خودم سؤال می‌کردم چگونه ممکن است به خاطر حمل یک بسته، پول زیادی به تو بدهند. اصلاً پول، آنقدر ارزش ندارد که ما به خاطر آن تن به هر کاری بدهیم؛ اما متأسفانه دچار وسوسه شدم. پس از گرفتن آن بسته و حمل آن، در خیابان توسط پلیس دستگیر شدم. ساک پر از مواد مخدر بود. اکنون مدت‌هاست که در کانون اصلاح و تربیت بازداشت هستم. سابقهٔ من هم خراب شده است.» (ص ۱۲۷ کتاب)
فعّالیت ۱: بحث کلاسی (کتاب — ص ۱۲۷)
  1. ۱چرا برخی از اوقات باید قاطعانه رفتار کنیم و به درخواست‌های دیگران «نه» بگوییم؟
  2. ۲چرا نباید به افراد بیگانه اعتماد کرد؟

💡 برای پرسش اوّل به این نکته فکر کن که پیشنهاد هم‌کلاسی‌اش از کجا شکل گرفت: از نیاز به پول و از جملهٔ «سعی کن ترسو نباشی». ببین چطور یک برچسب نادرست مثل ترسو بودن می‌تواند آدم را به کار خطرناک بکشاند. برای پرسش دوم، فهرستی از نشانه‌های یک پیشنهاد مشکوک در دفترت بنویس؛ مثلاً پرداخت پول زیاد در برابر کار ساده یا اصرار بر مخفی کاری.

📖 متن کتاب:

به دوره‌ای از زندگی‌تان فکر کنید که به‌طور خاصی برایتان چالش‌برانگیز و سخت بوده است؛ مثلاً در شرایط دشوار عاطفی و احساسی گرفتار شده بودید. (ص ۱۲۷ کتاب)
فعّالیت ۲: گفت‌وگوی کلاسی (کتاب — ص ۱۲۷)
  1. ۱تجربهٔ شما در برخورد با آن چالش چه بود و چگونه توانستید سرانجام از آن شرایط خارج شوید؟
  2. ۲چه افکار و احساساتی را در آن زمان تجربه کردید؟
  3. ۳آیا در آن زمان کسی بود که بتوانید از حمایتش استفاده کنید؟ چه کسی؟
  4. ۴چه مهارت‌هایی به شما در آن وضعیت کمک کرد؟ به‌طور جزئی‌تر، چه دیدگاه‌ها و چه ذهنیت‌هایی؟
  5. ۵به تاب‌آوری‌تان در آن وضعیت نمره دهید (از ۱ تا ۱۰۰).

💡 این گفت‌وگو چیزی دربارهٔ تجربه‌های شخصی است؛ پس اول به خودت فرصت بده یادت بیاید چه گذشت و بعد اگر راحت هستی در کلاس تعریف کن. حواست به دوست‌هایت هم باشد که وقتی تجربه‌های سخت‌شان را می‌گویند، مسخره و قطع کردن ممنوع است. برای نمرهٔ تاب‌آوری هم شمارهٔ خوب یا بد مهم نیست؛ مهم این است که ببینی چه چیزهایی تو را ایستاده نگه داشت و همان‌ها را برای دفعات بعد یادداشت کنی.

کتاب بعد از این دو گفت‌وگو، انگیزه‌های پشت سر گذاشتنِ «نه» گفتن را باز می‌کند. خیلی‌ها از ترسِ دست دادن دوستی، حرفشان را نمی‌زنند و رفتاری را تحمّل می‌کنند که از ته دل به آن راضی نیستند. عده‌ای هم عمداً می‌خواهند از دیگران سوءاستفاده کنند؛ درست مثل داستان آقای خبرنگار. متن کتاب را با دقت بخوان و ببین آمار و مثال‌ها چه هشداری می‌دهند.

📖 متن کتاب:

افراد در روابط دوستانهٔ خود با یکدیگر، گاه دچار شرم و حجب و حیا می‌شوند. آنها گمان می‌کنند اگر برخلاف میل و عقیدهٔ دوستان یا نزدیکان خود حرفی بزنند، دوستی آنها را از دست می‌دهند. گاهی نیز ترس باعث می‌شود که از یک فرد رفتار غلطی سر بزند که از ته دل به آن راضی نیست. عده‌ای هم وجود دارند که می‌خواهند از دیگران سوءاستفاده کنند؛ مثل داستانی که برای شما تعریف کردیم. در چنین مواردی لازم است که فرد از خود شجاعت نشان دهد و به درخواست‌های بی‌جای دیگران، نه بگوید. تحقیقات نشان می‌دهد عده‌ای از افراد که معتاد شده‌اند، به دلیل حرف‌های دوستانشان بوده است. آنها تصور می‌کردند نباید از دیگران کم بیاورند. شاید هم خواسته‌اند خود را همرنگ جماعت کنند یا شاید این افراد انسان‌های ترسویی بوده‌اند و نتوانسته‌اند شجاعانه به دیگران نه بگویند. (ص ۱۲۸ کتاب)
رفتار قاطعانه یعنی: (ص ۱۲۸)
شجاعت در بیان عقاید به صورت مستقیم و صادقانه به طرف مقابل. این تعریف را حتماً به خاطر بسپار، چون در آزمونک و در زندگی واقعی زیاد به کارت می‌آید. دقّت کن که قاطعیت با پرخاشگری فرق دارد؛ تو می‌توانی آرام و محترمانه حرف بزنی اما موضعت را تغییر ندهی.

📖 متن کتاب:

ناهید فاتحی کرجو در سال ۱۳۴۴ در شهر سنندج متولد شد. پدرش محمد فاتحی از اهل تسنن بود. مادرش سیده زینب، شیعه بود. از پدرش وفاداری به سنت پیامبر (صلی الله علیه و آله) و از مادرش دوستی ائمه اطهار و پیروی از والیت را به ارث برده بود. این دختر با ایمان بعد از پیروزی انقلاب اسلامی همکاری‌اش را با نیروهای بسیج و سپاه آغاز کرد. در دوران ناامنی کردستان و در سال ۱۳۶۰، دختر ۱۵ ساله‌ای را در حالی که به شدت بیمار بود، از سوی گروهک وطن‌فروش کومله ربوده شد. اخباری دهان به دهان می‌گشت که این دختر در حالی دستانش بسته است با سری تراشیده، به جرم پیروی از امام خمینی و همکاری با سپاه در روستاهای کردستان می‌چرخاندند و از این دختر می‌خواهند که در قبال آزادی خود به امام خمینی توهین کند. امّا بصیرت، ایمان، شجاعت و علاقه او به ولایت و رهبر خود موجب شد که او هرگز سخنی بر علیه امام و رهبر خود بر زبان نراند. گروهک کومله سرانجام ۱۱ ماه بعد این دختر آزاده و با ایمان را در حالی که ناخن‌های دست و پای او را کشیده بودند، شهید کردند. جسد او در سنگلاخ‌های اطراف روستای هشمیز (حومه سنندج) کشف شد. بنا به درخواست خانواده، جسد مطهر این شهیده بزرگوار در بهشت زهرای تهران دفن شد. ناهید امروزه الگویی برای زنان موحد و خداپرست ایران است. (ص ۱۲۸ کتاب)

فعّالیت ۳ کتاب با پرسش «جرئت‌ورزی چیست؟» همراه با همین داستان شهیده ناهید فاتحی کرجو آمده است. حالا خودت جواب بده: جرئت‌ورزی یعنی چه؟ ناهید در سخت‌ترین وضعیتی که برای یک نوجوان قابل تصوّر است، نه به ترس تسلیم شد و نه به تهدیدها؛ چون ایمان و بصیرت داشت و می‌دانست پای چه چیزی ایستاده است. جرئت‌ورزی می‌تواند در اندازهٔ کوچک هم باشد؛ مثلاً وقتی هم‌کلاسی‌ات در امتحان از تو پاسخ می‌خواهد و تو با احترام نه می‌گویی. با مقایسهٔ این نمونه‌های کوچک و بزرگ، معنای واقعی این مهارت برایت روشن‌تر می‌شود.

فعّالیت ۴: بحث گروهی (کتاب — ص ۱۲۸)
  1. ۱چرا باید به سیگار کشیدن و سایر مواد مخدر قاطعانه نه بگوییم؟

💡 برای این بحث، هم زیان‌های جسمی و مالی سیگار و مواد مخدر را کنار هم بگذارید و هم به آن جملهٔ ص ۱۲۸ برگردید که عده‌ای به دلیل حرف‌های دوستانشان معتاد شده‌اند. هر گروه می‌تواند یک موقعیت واقعی یا فرضی بسازد؛ مثلاً جایی که در پارک کسی سیگار تعارف می‌کند و شما باید جواب بدهید. در پایان، بهترین جمله‌های «نه» گفتن را روی تخته بنویسید تا همه از جمله‌های هم یاد بگیرند.

📖 متن کتاب:

به چند گروه تقسیم شوید. هر گروه نمایشنامهٔ کوتاهی بنویسد که موضوع آن درخواست بی‌جا از یک دوست است. البته فراموش نکنید که شما با آن فرد رودربایستی دارید و می‌خواهید رابطهٔ خود را با او حفظ کنید. پاسخ شما یکی از جمله‌های زیر خواهد بود. حداقل چهار نمایشنامه را در کلاس اجرا کنید. (ص ۱۲۹ کتاب)
فعّالیت ۵: گروهی — نمایشنامه (کتاب — ص ۱۲۹)
  1. ۱بگویید متأسفم؛ نمی‌توانم این کار را انجام دهم.
  2. ۲بله مهم نیست که شما می‌رنجید؛ اما من دوست ندارم این کار را برای خوشامد شما انجام دهم.
  3. ۳دلایل نپذیرفتن این درخواست را بیان کنید.
  4. ۴موضوع صحبت را تغییر دهید.
  5. ۵بگویید مشکلاتی که دارم برای من کافی است؛ نمی‌خواهم آنها را بیشتر کنم.
  6. ۶من انتظار نداشتم که شما چنین پیشنهادی به من بدهی.
  7. ۷تو دوست خوبی برای من هستی، اما انتظار نداشتم که چنین حرف‌هایی را از تو بشنوم.
  8. ۸من چندبار به تو گفتم که اهل این جور کارها نیستم.
  9. ۹تو دوست خوبی نیستی.
  10. ۱۰من و شما راهمان از یکدیگر جداست.

💡 پیش از اجرا، گروه‌تان یک درخواست بی‌جا انتخاب کند؛ مثلاً قرض گرفتن پول توجیبی بدون برگرداندن یا کپی کردن تکلیف. بعد هر گروه یکی از ده پاسخ بالا را در نمایشنامه‌اش به کار ببرد و بقیه حدس بزنند کدام پاسخ اجرا شده. بعد از هر اجرا دربارهٔ پیامد آن پاسخ روی دوستی حرف بزنید؛ بعضی از این پاسخ‌ها دوستی را حفظ می‌کند و بعضی می‌شکند.

📖 متن کتاب:

فشار همسالان ممکن است خوب یا بد باشد و این بستگی به درخواست همسالان از شما دارد. برای مثال دوستی از شما می‌خواهد که وارد یک بازی ورزشی شوید؛ در یک کلاس زبان یا آموزش ریاضی ثبت‌نام کنید؛ برای خواندن نماز به مسجد بروید؛ چنین درخواست‌هایی بد نیست؛ اما اگر از شما بخواهد که سیگار بکشید؛ مواد مخدر مصرف کنید؛ فیلم نامناسبی را ببینید؛ دست به انجام یک کار خطرناکی بزنید یا بدون اطلاع پدر و مادر از پول آنها بردارید، چنین درخواست‌هایی نابه‌جاست و باید محترمانه و قاطعانه در برابر درخواست دوست خود بایستید. به تأثیرات یک دوست یا گروه دوستان در انتخاب یک تصمیم یا انجام یک کار، چه خوب باشد چه بد، فشار همسالان می‌گویند. (ص ۱۲۹ کتاب)

📖 متن کتاب:

چه کسانی رفتار قاطعانه از خود نشان می‌دهند؟ افرادی که اعتماد به نفس آنها بالاست و برای خودشان ارزش قائل‌اند؛ کسانی که برای خود و دیگران احترام قائل‌اند؛ کسانی که به کارهای خوب فکر می‌کنند و دارای افکار مثبت‌اند؛ کسانی که ترسو نیستند و اهل صداقت و درستکاری‌اند. (ص ۱۳۰ کتاب)
خودت را در فهرست بالا ببین
کتاب بعد از این فهرست از تو می‌پرسد: کدام یک از صفات بالا در شما بیشتر وجود دارد؟ یکی از چهار صفت را انتخاب کن و یک موقعیت واقعی بنویس که در آن آن صفت را نشان داده‌ای. اگر فکر می‌کنی هیچ‌کدام در تو زیاد نیست، نگران نشو؛ این صفت‌ها با تمرین رشد می‌کنند و از همین نکات مهم ص ۱۳۰ می‌توانی برای ساختن‌شان کمک بگیری.
نکات مهم (ص ۱۳۰)
افرادی که نمی‌توانند شجاعانه عقاید خود را ابراز کنند، خیلی زود بازیچهٔ دست دیگران قرار می‌گیرند. همیشه یک قانون کلی وجود دارد و آن این است که در اغلب موارد سوءاستفادهٔ دیگران از ما به دلیل ضعف‌هایی است که در ما وجود دارد. در زمانی که درخواست نابه‌جایی از شما می‌شود و به تنهایی نمی‌توانید با آن مقابله کنید، از خانواده یا اولیای مدرسه کمک بگیرید. کمک گرفتن از دیگران نشانهٔ ضعف نیست؛ بلکه نوعی شجاعت است.

روی کارت‌ها بزن تا برگردند!

فعّالیت در خانه (کتاب — ص ۱۳۰)
  1. ۱معیارهای شجاعت از نظر شما چیست؟ دلایل خود را ذکر کنید.

💡 برای این فعالیت، سه تا پنج معیار بنویس؛ مثلاً پایداری در حرف و عمل، از خودگذشتگی یا راستگویی و برای هر معیار یک دلیل و یک مثال بیاور. می‌توانی از سرگذشت شهیده ناهید فاتحی کرجو هم الهام بگیری و ببینی کدام معیارها در آن داستان می‌درخشند. معیارهایت را با یک نفر از خانواده هم چک کن تا ببینی از نگاه او چه چیزی به فهرستت اضافه می‌شود.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

لینک‌های مرتبط

درس ۶ از ۷