از وزرای گلستان تا رصد آسمان؛ در این بخش یاد میگیری حرف آدمها را بیمغالطه بسنجی، از تجربههایت درس بگیری و مثل یک اخترشناس فرضیهٔ تازه بسازی.
شروع درس • صفحات ۱۱۰ تا ۱۲۵ کتاب
بخش پنجم کتاب تفکّر و سبک زندگی، فعالیتهای انتخابی تفکّر و پژوهش است؛ شش فعالیتی که کتاب از میان آنها انتخاب برایت گذاشته و ما همه را برایت کامل باز کردهایم. اوّل حکایت راستی را از گلستان سعدی میخوانی و دربارهٔ واقعیت، نیّت و پیامد گفتوگو میکنی. بعد با فیلم «۲۳ نفر بهعلاوهٔ یک نفر» سراغ هویت و قضاوت میروی، در فیلم «چرا این تلفن زنگ نمیزند؟» راههای دیگر کسب آگاهی را بررسی میکنی و با آزمایش دیوار شیشهای ردپای تجربههای قبلی را در رفتار ماهی بزرگ پیدا میکنی. در دو فعالیت آخر، مغالطهٔ مسموم کردن سرچشمه را میشناسی و در فعالیت ناظم و منظوم، مثل یک اخترشناس فرضیه میسازی و با داستان کشف سیارهٔ پلوتون مقایسهاش میکنی.
صفحات ۱۱۰ تا ۱۱۲ کتاب
گفتوگو دربارهٔ راستگویی با حکایتی از گلستان سعدی؛ واقعیت، نیّت و پیامد
درس اوّل بخش پنجم با گفتوگو دربارهٔ راستگویی شروع میشود. کتاب میگوید راستگویی یک ارزش اخلاقی و تمایل به آن از ویژگیهای فطری انسان است؛ یعنی آنچه هنوز به دنیا نیامدهای، رغبت به راستی در سرشت تو نشسته است. با این حال موقعیتهایی پیش میآید که در گفتن یا نگفتن واقعیت دودلی پیدا میکنی و لازم است بدانی در چنین لحظههایی به چه نکاتی توجّه کنی. برای همین، کتاب یک حکایت از گلستان سعدی را پیش میکشد و از تو میخواهد جنبههای مختلف موضوع را با بحث و گفتوگو بررسی کنی.

📖 متن کتاب:
حالا سراغ حکایت برویم. پادشاهی به کشتن اسیری اشارت میکند و اسیرِ نومید به زبان خود پادشاه را دشنام میدهد؛ چون میداند دیگر چیزی برای از دست دادن ندارد. دو وزیر با دو نگاه کاملاً متفاوت میان پادشاه و اسیر میایستند: یکی سخن اسیر را چنان رنگ میزند که جانش نجات پیدا کند و دیگری با تکیه بر ادب و راستی، همان سخن را بهشکل رسواکننده نقل میکند. پیش از خواندن متن حدس بزن هر وزیر چه انگیزهای دارد و کدام شیوه به زیان اسیر تمام میشود.
📖 متن کتاب:
💡 پرسشها را با ترتیب جلو برو؛ اوّل دریافت خودت را بگو، بعد روش هر وزیر را با نیّتش بسنج. برای پرسش دربارهٔ زمانها و مکانها فکر کن رفتار وزیر اوّل در جایی که جان آدمی در خطر است، با رفتار وزیر دوم در موقعیتی که ثبت درست واقعیت مهم است چه نتیجهای میدهند. برای پرسش آخر سه ستون در دفترت بکش و در هر ستون یکی از سه مفهوم واقعیت، نیّت و پیامد را بنویس؛ بعد با مثال، تصمیمت را توجیه کن.
💡 برای فعالیت خانه، حکایت را با زبان خودت خلاصه کن و برای خانواده بخوان؛ بعد نظر اعضای خانواده را دربارهٔ رفتار دو وزیر بپرس و یادداشت کن. ممکن است نظر بزرگترها با هم فرق داشته باشد؛ این خودش نشانهٔ خوبی است که ببینی یک رفتار را میشود از زاویههای مختلف دید. فردا در کلاس نظرات خانوادهٔ خودت را با نظر همکلاسیهایت مقایسه کن.
صفحات ۱۱۳ تا ۱۱۴ کتاب
مشاهدهٔ فیلم «۲۳ نفر بهعلاوهٔ یک نفر»؛ عوامل تأثیرگذار در شکلگیری هویت و قضاوت منصفانه
درس دوم این بخش اسم کوتاه و کنایهآمیزی دارد: «مردان بزرگ، کوچک». در این فعالیت با فیلم «۲۳ نفر بهعلاوهٔ یک نفر» مواجه میشوی؛ فیلمی دربارهٔ بیستوسه نوجوان و یک نفر دیگر که کارشان به قضاوتهای بزرگی دربارهٔ هویت و وطن میکشد. کتاب از تو میخواهد هنگام تماشا حواست به هویت آدمها و به راهی باشد که ذهن تو برای داوری پیش میگیرد. در پایان قرار است به چند نکتهٔ مهم در قضاوتگیری هویت پی ببری و آنها را در زندگی بهکار بگیری.
📖 متن کتاب:
💡 هنگام مقایسه، برای هر دو گروه فهرست بساز؛ یک ستون ویژگیهای ۲۳ نوجوان و یک ستون ویژگیهای آن یک نفر. در پرسش سوم عجله نکن و معیار «وظیفه در قبال کشور» را اوّل خودت تعریف کن تا مقایسهات منصفانه باشد. اگر وسط بحث دیدی از روی احساس حکم میدهی، یادت بیاید که همین موضوع درس این فعالیت است.
در ادامه، کتاب در ص ۱۱۳ زیر عنوان «عوامل تأثیرگذار در شکلگیری هویت» میپرسد خیانت به میهن یعنی چه و در ص ۱۱۴ از تو چند نمونهٔ آن و میزان آسیبی که به کشور میزنند را میخواهد. این پرسشها به موضوع فیلم گره میخورد؛ چون رفتار آدمهای داستان به وظایفشان در قبال کشور مربوط است. وقتی میپرسی چه عواملی باعث میشود فردی به میهنش خیانت کند، عملاً داری دربارهٔ هویت و قضاوت فکر میکنی؛ کسی که شناخت منصفانهای از خودش و جامعهاش ندارد، راحتتر گمراه میشود. برای همین، گفتوگوی بخش دوم فیلم به پیشفرضهای ذهنی و محدودیت دانستههای ما میپردازد.
💡 برای نمونههای خیانت به میهن میتوانی به جدایی و ضعفساز شدن مردم، لو دادن اسرار کشور یا رسوا کردن آبروی هموطنان فکر کنی؛ اما حتماً خودت فهرست را کامل کن. برای پرسش سوم، مثالی از روزنامه، خبر یا حادثهٔ مدرسه بیاور که در آن اوّل همه یک نفر را مقصر دانستند و بعد معلوم شد قضاوت اشتباه بوده است. این مثالها را در دفترت نگه دار؛ در فعالیتهای بعدی این بخش دوباره به آنها نیاز داری.
💡 برای پاسخ اوّل به شنیدههای اطرافیان، ظاهر افراد، تجربههای قبلی و علاقه یا دلخوری شخصی فکر کن؛ هرکدام میتواند فیلتر قضاوت شود. برای پاسخ دوم پیشنهادهایی مثل شنیدن نظر طرف مقابل، جمعکردن اطلاعات بیشتر و صبر کردن پیش از حکم نهایی بنویس. پاسخهایت را با دلیل بنویس تا در کلاس از آنها دفاع کنی.
صفحات ۱۱۵ تا ۱۱۶ کتاب
فیلمی دربارهٔ آگاهیهایی که از راههایی غیر از حواس پنجگانه به دست میآیند
اکنون به یک فعالیت انتخابی دیگر میرسیم: فیلم «چرا این تلفن زنگ نمیزند؟». عنوان فیلم همان سؤالی است که شاید برای خودت هم پیش آمده باشد؛ تلفنی که هیچوقت زنگ نمیزند، عجیب ذهن آدم را مشغول میکند. کتاب پیش از تماشا یادآوری میکند که آگاهی انسان از راههای گوناگون به دست میآید و ما از راه قوای دیگری غیر از حواس پنجگانه هم آگاهی پیدا میکنیم. با تکیه بر تجربههای خودت فیلم را ببین و حواست به برداشتهای خودت باشد؛ چون بعد از تماشا باید از آنها دفاع کنی.
📖 متن کتاب:
💡 برای پرسش سوم، رفتار تعمیرکار را به حرفها و تصمیمهایش در داستان وصل کن، نه به حدسهای بیدلیل. برای پرسش چهارم فکر کن تلفن در زندگی ما پیامآور خبرها و ارتباط با دیگران است؛ پس یک تلفنِ ساکت چه چیزی را میتواند نشان بدهد. پایان پیشنهادیات را با دلیل بنویس؛ چون در کلاس چند پایان متفاوت شنیده میشود و انتخاب بهترین پایان هم یک قضاوت است.
💡 برای پرسش اوّل مسیر را دنبال کن: اطلاعات از راه حواس و قوای دیگر به ما میرسد، ذهن آنها را تفسیر میکند و نتیجه میشود درک ما؛ برای همین دو نفر از یک اتفاق یک برداشت نمیکنند. برای پرسش دوم میتوانی به خبری، خاطرهای یا حتی یک رویا اشاره کنی که خوشی یا غم بدون لمس چیزی در تو ایجاد کرد. پاسخها را کوتاه ولی مستدل بنویس تا گفتوگوی کلاسی پر از مثال شود.
40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آساندرس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبتنام کن تا همهٔ درسها، آزمونکها و جمعبندیها برایت باز شود.
عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام میشود — کمتر از یک دقیقه!
لینکهای مرتبط
درس ۵ از ۷