جزوهٔ درس — صفحه‌های ۷۵ تا ۸۰ کتاب فارسی هشتم

جزوهٔ درس ۱۰: قلم سحرآمیز / دو نامه

درس ۱۰ با داستان «قلم سحرآمیز» آغاز می‌شود؛ ماجرایی از جنگ چالدران که در آن کمال‌الدین بهزاد برای سردار زخمی تصویر مرغی روی دیوار غار می‌کشد و بیت حافظ را زیر آن می‌نویسد و درد از یاد سردار می‌رود. در بخش دوم یعنی متن «دو نامه»، نامهٔ سیدجمال‌الدین اسدآبادی به میرزای شیرازی و فتوای تاریخی آن مرد بزرگ، توطئهٔ انگلستان در ماجرای توتون و تنباکو را شکست می‌دهد. کارگاه متن‌پژوهی آرایهٔ جناس را با نمونه‌های «صبا و سبا» و «جود و سجود» یاد می‌دهد و املای درس واژه‌هایی مثل پنبه و منبر را تمرین می‌کند. در پایان هم حکایت «نام خوش‌بو» از رسالهٔ قشیریّه می‌آید که دربارهٔ احترام به نام خداست. اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد خودت جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

ماجرای داستان «قلم سحرآمیز» را تعریف می‌کنی و می‌گویی نقّاشی بهزاد چگونه درد سردار زخمی را آرام کرد.

۲

جنگ چالدران و نتیجهٔ آن برای شاه اسماعیل و سربازانش را می‌گویی.

۳

نویسندهٔ نامهٔ آگاه‌کننده و گیرندهٔ آن را می‌شناسی و نتیجهٔ دو نامهٔ سیدجمال‌الدین و میرزای شیرازی را توضیح می‌دهی.

۴

جناس را می‌شناسی و جفت‌های جناس بیت‌های کارگاه را پیدا می‌کنی.

۵

شکل نوشتاری و گفتاری واژه‌هایی مثل پنبه، منبر و سنبل را از هم جدا می‌کنی.

۶

خلاصهٔ حکایت «نام خوش‌بو» را می‌گویی و پیام آن را دربارهٔ گرامیداشت نام خدا توضیح می‌دهی.

نکات کلیدی

  1. ★جنگ چالدران میان سپاه ایران و سپاه عثمانی بود و برای شاه اسماعیل و سربازانش شکستی دل‌خراش بود.
  2. ★کمال‌الدین بهزاد، نقاش نام‌آور ایران، همراه با شاه، سردار زخمی جنگ را به غاری تاریک و نم‌ناک در همان نزدیکی رساندند؛ باریکه‌ای نور خورشید گوشه‌ای از غار را روشن می‌کرد.
  3. ★بهزاد با سوزنی چوبی روی دیوار غار تصویر مرغی را کشید که رو به سقف آرم گرفته بود و زیر آن با خط خوش بیت حافظ را نوشت.
  4. ★بیت زیر تصویر: «طایر چو تو در خاکدان غم حیف است / نگر که از کجا به کجا می‌پری».
  5. ★سردار لبخند زد، شعر حافظ را زیر لب زمزمه کرد و گفت: «آفرین بر قلم سحرآمیز تو. من درد را فرامش کردم و نقّاشی تو زخم‌های ماست».
  6. ★«قلم سحرآمیز» کنایه از هنر شگفت‌انگیز نقّاشی بهزاد است؛ پیام داستان این است که هنر اصیل می‌تواند درد را آرام کند و امید بسازد.
  7. ★قهرمان «دو نامه» سیدجمال‌الدین اسدآبادی است؛ در مصر، استانبول، افغانستان و هند مردم را به آگاهی و مبارزه با استعمار و بی‌دادگری دعوت می‌کرد.
  8. ★او زبان انگلستان را در مدتی کوتاه آموخت؛ در مصر به عربی سخنرانی می‌کرد و در فرانسه به فرانسوی نوشت.
  9. ★سیدجمال‌الدین در ماجرای توتون و تنباکو نامه‌ای به مرجع تقلید شیعیان، میرزای شیرازی، نوشت و او را از نقشهٔ انگلستان در ایران آگاه کرد.
  10. ★میرزای شیرازی با نامه و فتوای تاریخی پاسخ داد: «الیوم… استعمال توتون و تنباکو، در حکم محاربه با امام زمان، لعنة الله علیه، است.»
  11. ★نتیجهٔ دو نامه: توتون و تنباکو تحریم شد، شاه به وضع دشواری افتاد و توطئهٔ انگلستان شکست خورد؛ لغو امتیاز یکی از نخستین پیروزی‌های ملت ایران در برابر استعمار بود.
  12. ★جناس یعنی نزدیکی آوایی واژه‌ها؛ نمونه‌های کتاب: «صبا و سبا» و «آرام، رام»؛ در بیت «ای نام تو به‌ترین سرآغاز» نام و نامه و در بیت «شرف مرد به جود است و کرامت به سجود» جود و سجود و عدم و وجود جفت‌های جناس‌اند.
  13. ★املای درس به واژه‌هایی می‌پردازد که گفتار و نوشتارشان مطابقت کامل ندارد: پنبه/پمبه، منبر/ممبر، سنبل/سمبل.
  14. ★حکایت «نام خوش‌بو» از رسالهٔ قشیریّه، اثر ابوالقاسم قشیری است؛ عارف کاغذِ نام خدا را معطر کرد و بر دیواری آویخت و در خواب شنید نام خودش هم در دنیا و آخرت گرامی خواهد ماند.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ فارسی پایهٔ هشتم — صفحه‌های ۷۵ تا ۸۰ کتاب فارسی هشتم — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۱۰ از ۱۲