جزوهٔ درس — صفحه‌های ۶۸ تا ۷۴ کتاب فارسی هشتم

جزوهٔ درس ۹: نوجوان باهوش / آشپززادهٔ وزیر / گریهٔ امیر

در این درس سه متن پشت هم داریم و هر سه دربارهٔ یک خانوادهٔ سرشناس ایران‌اند. در «نوجوان باهوش» می‌بینیم میرزا ابوالقاسم فراهانی، همان قائم‌مقام فراهانی و پدر امیرکبیر، در نوجوانی چگونه با حافظهٔ شگفت‌انگیزش مجلس شعرا را شگفت‌زده کرد. در «آشپززادهٔ وزیر» پسر او محمّدتقی در مهمانی شب تولدش پاسخ‌های درست را می‌داند و بعدها لقب «امیرکبیر» می‌گیرد. در بخش سوم یعنی «گریهٔ امیر» می‌خوانیم امیرکبیر در ماجرای آبله‌کوبی چرا گریست. کارگاه درس صفت بیانی و مضاف‌الیه و املای همزه را به تو یاد می‌دهد؛ اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد خودت جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

سه متن درس یعنی «نوجوان باهوش»، «آشپززادهٔ وزیر» و «گریهٔ امیر» را خلاصه می‌کنی و قهرمان هر سه را می‌شناسی.

۲

چگونگی شعرخوانی قائم‌مقام فراهانی در مجلس شعرا را تعریف می‌کنی و می‌گویی مهمان خارجی چه شعری خواست.

۳

پاسخ‌های درست محمّدتقی دربارهٔ کاشف الکل و بیت حافظ را می‌گویی و دلیل لقب گرفتنش را توضیح می‌دهی.

۴

دلیل گریهٔ امیرکبیر در ماجرای آبله و راه درمان جهل از نگاه او را می‌گویی.

۵

صفت بیانی و مضاف‌الیه را در جمله پیدا می‌کنی و ترکیب وصفی را از ترکیب اضافی جدا می‌کنی.

۶

املای واژه‌های همزه‌دار مثل شأن و رؤیا را درست می‌نویسی و نقش‌نمای اضافه را در «جزء اول» جا نمی‌گذاری.

نکات کلیدی

  1. ★قهرمان متن «نوجوان باهوش» میرزا ابوالقاسم فراهانی است؛ همان قائم‌مقام فراهانی و پدر امیرکبیر که اگر شعری را یک‌بار برایش می‌خواندند، به‌طور کامل از بر می‌کرد و بعدها یکی از مردان نامی ایران در کشورداری و سیاست شد.
  2. ★پدربزرگش میرزا محمّدخان، شاعری سرشناس، او را همراه خود به مجالس شعر می‌برد.
  3. ★در مجلس شعرا، مهمان خارجی غزلی از سعدی را خواست و نوجوان آن را چنان روان و استوار خواند که مرد گفت هم شعر سعدی و هم شعرخوانی نوهٔ شما فوق‌العاده است.
  4. ★بیت سعدی در کتاب: «بهار خرّم زان مُه که بهار خرّم زان اوست / عاقبت مرگ مه‌عام که مه‌عام زان اوست»؛ «مُه» یعنی ماه.
  5. ★متن «آشپززادهٔ وزیر» از کتاب «امیرکبیر» نوشتۀ فرهاد حسن‌زاده انتخاب شده است؛ عنوان آن کنایه از مسیر محمّدتقی از آشپزخانه تا صدراعظمی است.
  6. ★در شب تولد، قائم‌مقام با سؤال‌هایی مانند «چلچراغ‌های استاد چندند؟» هوش و دقت پسرش را می‌آزمود؛ محمّدتقی بدون کاغذ و مداد هر مطلب تازه را در دل تکرار می‌کرد.
  7. ★کاشف الکل، محمّد بن زکریای رازی است؛ پاسخ درستی که محمّدتقی با اجازه و شمرده گفت، اما یکی از حاضران ابوعلی‌سینا را نام می‌برد.
  8. ★بیت «ستاره‌ای بدر روشنید و ماه برآمد / دل رمیده‌ای ما را انیس و مونس شد» از خواجه حافظ شیرازی است؛ محمّدتقی بعدها به مقام صدراعظمی رسید و لقب «امیرکبیر» گرفت.
  9. ★متن «گریهٔ امیر» از «داستان‌هایی از زندگی امیرکبیر» نوشتۀ محمود حکیمی است؛ امیرکبیر حدود سال ۱۲۲۲ هجری قمری در هزاوه، روستایی از فراهان، متولد شد.
  10. ★در ماه صفر سال ۱۲۶۷ قمری خبر شروع بیماری آبله در تهران رسید و امیر فرمان آبله‌کوبی داد؛ اما مردم از روی نادانی و خرافات فقط صد نفر آبله‌کوبی کردند.
  11. ★با شنیدن خبر مرگ فرزند قوّالی، امیر توان تحمل نداشت و گریست و با صدای رسا گفت: «تمام بچه‌های ایران، فرزندان من هستند».
  12. ★از نظر امیرکبیر ساختن مدرسه و کتابخانه در هر روستا و کوچه و خیابان درمان جهل بود؛ ساخت دارالفنون به‌عنوان نخستین مدرسهٔ جدید ایران، فرستادن دانشجو به کشورهای دیگر و راه‌اندازی روزنامهٔ وقایع اتفاقیه از خدمات اوست.
  13. ★صفت بیانی واژه‌ای است که پس از اسم می‌آید و چگونگی و ویژگی‌های اسم را بیان می‌کند؛ مانند کوشا، خوب، مهربان و صورتی؛ مضاف‌الیه اسم یا ضمیری است که به اسم دیگری اضافه می‌شود؛ مانند «کتاب فارسی» و «حیاط مدرسه».
  14. ★به ترکیبِ دربردارندهٔ صفت، ترکیب وصفی و به ترکیبِ دربردارندهٔ مضاف‌الیه، ترکیب اضافی می‌گویند؛ املای درس همزه است: شأن، رؤیا، مؤسّس، لؤلؤ، رئوس، توطئه و در «جزء اول» و «شیء نورانی» نقش‌نمای اضافه «ـِـ» فراموش نشود.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ فارسی پایهٔ هشتم — صفحه‌های ۶۸ تا ۷۴ کتاب فارسی هشتم — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۹ از ۱۲