بخش ۵: هنرهای نمایشی
هنر هشتمهنرهای نمایشیآزمونک ۱۷ سؤالی

بخش ۵: هنرهای نمایشی

همهٔ ما بازیگر به‌دنیا آمده‌ایم؛ کافی است نقش را جدی بازی کنیم!

شروع درس • صفحات ۱۲۸ تا ۱۳۷ کتاب

در بخش آخر کتاب، وارد دنیای صحنه می‌شویم: بازی و بازیگری، عناصر بازیگری، بدن و حرکت و در آخر احساس و تخیل. می‌بینیم بازیگری از تقلید شروع شده و با تمرین‌های مستمر به یک حرفهٔ جدی می‌رسد. آماده‌ای قوهٔ خیالت را به کار بگیری؟

صفحات ۱۲۸ تا ۱۳۰ کتاب

بازی و بازیگری

از تقلید تا هنر نمایش

یادت می‌آید آخرین بار کی به جای کس دیگری بازی کردی؟ ماه پیش، دیروز یا همین چند ساعت پیش؟ گاهی حتی به جای اشیا و موجودات اطرافمان حرف می‌زنیم؛ به جای میز و صندلی و اتو و قاشق و چنگال، حتی به جای میوه‌ها و حیوانات. به این کار قشنگ می‌گویند «بازی کردن در نقش».

پاسخ «تجربه کنید» یک جمله، چند حس

یک جمله را با چند حسِ متفاوت اجرا کن؛ فرق اجراها چیست؟

ارسطو و تقلید
ارسطو، فیلسوف مشهور جهان، بیش از دو هزار و پانصد سال پیش تقلید کردن را یکی از ویژگی‌های مهم و اصلی انسان‌ها نامید. او بازی کردن در نقش دیگران را وسیله‌ای برای تغییر و اصلاح رفتار آدم‌ها می‌دانست. فیلسوفان و حکیمان ایرانی هم به تأثیر تقلید و بازی کردن در تربیت پرداخته‌اند.
تقلید؛ رازِ بازیگری از ارسطو
ارسطو می‌گفت هنرِ نمایش، تقلیدِ طبیعت و آدم‌هاست؛ بازیگر، مشاهده‌گرِ حرفه‌ای است: راه‌رفتنِ معلم، خندۀ مادربزرگ… هرکدام را می‌بیند، ذخیره می‌کند و موقعِ لازم دوباره می‌سازد. دفترچۀ مشاهده داشته باش؛ گنجینۀ بازیگر همین است!
هنر و اخلاق؛ مرزِ بازی
کتاب یادآوری می‌کند در بازی نقش، احترام به دیگران مرز است: نقش‌هایی که کسی را تحقیر می‌کند یا ترساند، هنر نیست. کمدیِ خوب می‌خنداند بدون زخم؛ بازیگرِ خوب، خودش و دیگران را هم‌زمان محترم می‌دارد — هنر و اخلاق، هم‌خانه‌اند.

📖 متن کتاب:

«چون که با کودک سر و کارت فتاد / پس زبان کودکی باید گشاد» — مولوی

بازی مفهوم وسیعی دارد و به خیلی از رفتارهای ما اطلاق می‌شود؛ در خانه، بیرون از خانه و در طبیعت می‌شود بازی کرد. بازی بیشتر مربوط به اوقات فراغت است، ولی آنچه در این درس مهم است بازی‌هایی است که در آن‌ها نقشی را به عهده می‌گیریم.

در گذشته‌ای نه چندان دور، کودکان در بازی‌هایشان نقش‌های اجتماعی مختلف مثل پدر، مادر، مهندس، دکتر، خاله و عمو را می‌گرفتند و در نقش فرو می‌رفتند؛ یعنی یک زندگی نمایشی می‌ساختند.

اگر سراغ تاریخ برویم، به زمان‌هایی می‌رسیم که انسان‌ها برای انتقال وقایع و مشاهداتشان از زبان بدن استفاده می‌کردند. مثلاً شکارچی‌ها بعد از بازگشت، شرح شکارشان را با بازی برای دیگران اجرا می‌کردند.

حداقل ۲۵ قرن پیش یا ۲۵۰۰ سال پیش، هنری به نام نمایش ایجاد شد و عده‌ای قصه‌ها و ماجراها را برای تماشاگران اجرا می‌کردند. شاید بتوان گفت اولین مفهوم و اصطلاح هنر نمایش، «بازیگر» بود؛ بازیگرانی با ماسک و لباس‌های مختلف که نقش‌های نوشته‌شده را حفظ می‌کردند و در برابر جمع زیادی از تماشاگران اجرا می‌کردند.

روی کارت‌ها بزن تا برگردند!

بازیگران نمایش‌های ایرانی با بهره‌گیری از قصه‌های تاریخی-مذهبی و با اتکا به بیان گرم و تأثیرگذار و حرکات بدنی معنادار، تماشاگران را جذب مفاهیم ارزشمند و اخلاقی می‌کردند: مفاهیمی دربارهٔ دین، میهن، خانواده و روابط اجتماعی.

مثلاً در نقالی یک بازیگر شاید حدود ۱۳ الی ۱۵ سال تلاش می‌کرد و با بهره‌گیری از نظرات استادان، گام‌به‌گام آموزش می‌دید. در شبیه‌خوانی یا تعزیه هم بازیگری تقریباً یک حرفهٔ موروثی بود؛ بازیگر از سنین ۷ الی ۸ سالگی با شرکت در نمایش‌های اجراشده توسط خانواده، آرام‌آرام در مسیر رشد و پیشرفت بازیگری قرار می‌گرفت.

تجربهٔ کتاب: یک جمله، چند حس
  1. ۱یکی از این جمله‌ها را انتخاب کن: «می‌خواهم به جنگل بروم»، «خانه چقدر گرم است» یا «تو کلید مرا برداشتی؟»
  2. ۲همان جمله را با خوشحالی، خشم، بی‌تفاوتی و سوءظن بگو
  3. ۳دوباره همان جمله را طلبکارانه، با مهربانی و با سرزنش بگو
  4. ۴هنگام بیان جمله‌ها صدای خودت را ضبط کن، بشنو و این تجربه را دوباره و دوباره تکرار کن
  5. ۵از پدر، مادر، برادر، خواهر یا دوست و هم‌کلاست بخواه دربارهٔ هر یک از انواع بیان احساست نظر بدهد

💡 جمله‌های کوتاه، بهترین تمرین برای کار کردن روی لحن و احساس هستند. صدای ضبط‌شدهٔ اول و آخر را با هم مقایسه کن تا تفاوت حس‌ها را بشنوی.

فکر کن و گفت‌وگو کن

تصور کن از جنگلی سراسیمه به سمت دوستانت رفته‌ای و می‌خواهی هشدار بدهی که حیوانی عظیم‌الجثه نزدیک می‌شود. این کار را فقط با صداهای فاقد کلمه و رفتار بدن نشان بده. بعد اجرای خودت را با کار هم‌کلاسی‌هایت مقایسه کن و دربارهٔ نحوهٔ اجرا با یکدیگر صحبت کنید.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

لینک‌های مرتبط

درس ۹ از ۹