جزوهٔ درس — صفحه‌های ۱۳ تا ۲۴ کتاب نگارش هشتم

جزوهٔ درس ۱: پس از تفکر و طراحی نقشۀ ذهنی، بنویسیم

در اولین جلسهٔ نگارش هشتم، معلم با یک ترکیب تازه درس را شروع می‌کند: مهندسی نوشتن؛ یعنی نوشتن را مثل ساختن یک ساختمان، با نقشه و برنامه پیش ببریم. کتاب می‌گوید نوشته (کتاب، مقاله، انشا) ساختمانی دارد و نویسنده مهندس و طراحِ نقشۀ این ساختمان است. نقطۀ آغازِ این مسیر «ذهن» است و خط پایانش، تهیۀ پیش‌نویس روی صفحۀ دفتر. با طبقه‌بندی ذهنی یاد می‌گیری نوشته‌ات را در ذهنت به بخش آغازین، میانی و پایانی تقسیم کنی؛ این گام اول تهیۀ نقشۀ نوشتن است. سپس سراغ حکایت خنده‌دار «شیرتوشیرنویسی» نوشتۀ ابوالقاسم حالت می‌رویم که نتیجۀ نبودِ نقشۀ ذهنی را با طنز نشان می‌دهد. بعد راز بزرگ نویسنده‌ها را می‌بینی: آن‌ها در دو حالتِ خالق و ویرایشی کار می‌کنند و قاعدۀ طلایی‌شان «اول بنویس؛ بعد درستش کن» است. در بخش فعالیت‌های نگارشی هم قاعدۀ تنوین را یاد می‌گیری که فقط به واژه‌های عربی می‌چسبد؛ «گاهی» درست است نه «گاهاً». اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد خودت جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

می‌شناسی معنای «مهندسی نوشتن» را؛ بررسی و اندازه‌گیریِ دقیق اجزای نوشته، پیش از نوشتن.

۲

می‌گویی در مهندسی نوشتن نقطۀ آغاز حرکت «ذهن» است و خط پایان، تهیۀ پیش‌نویس روی صفحۀ دفتر.

۳

می‌سازی با طبقه‌بندی ذهنی، ساختمانِ سه‌بخشیِ نوشته را: بخش آغازین، بخش میانی و بخش پایانی.

۴

می‌دانی نویسنده‌ها در دو حالتِ خالق و ویرایشی کار می‌کنند و چرا نباید هم‌زمان هر دو حالت را پیش ببری.

۵

می‌نویسی چهار سنجهٔ ارزیابی کتاب را: داشتن پیش‌نویس (نگاشت اول)، داشتن پاک‌نویس، رعایت طبقه‌بندی ذهن و نوشته و شیوۀ خواندن.

۶

می‌یابی تنوین نشانهٔ ویژۀ کلمات عربی است و واژه‌های فارسی مثل «گاهی» تنوین نمی‌گیرند.

نکات کلیدی

  1. ★معلم در اولین جلسه درس را با ترکیب تازۀ «مهندسی نوشتن» شروع کرد؛ مهندسی کردن یعنی چیزی را به‌طور دقیق بررسی و اندازه‌گیری کردن؛ نوشته (کتاب، مقاله، انشا) هم ساختمانی دارد و نویسنده مهندس و طراحِ نقشۀ این ساختمان است (ص ۱۳).
  2. ★معماران و مهندسان ابتدا نقشۀ عملیات خود را در ذهن و سپس روی کاغذ رسم می‌کنند و پس از آن، عملیاتِ ساختن و پی‌ریزی بر پایۀ آن نقشه آغاز می‌شود (ص ۱۳).
  3. ★هر نوشته پیش از آن‌که روی کاغذ بیاید، در ذهن نویسنده شکل می‌گیرد و طبقه‌بندی و تنظیم می‌شود؛ هر قدر این فرایند کامل‌تر باشد، نوشتۀ ما نظم و سامان بهتری دارد.
  4. ★در مهندسی نوشتن، نقطۀ آغاز حرکت «ذهن» است و خط پایان، تهیۀ پیش‌نویس روی صفحۀ دفتر (ص ۱۵).
  5. ★مسیر نوشتن چهار گام دارد: فکر کردن به موضوع، طبقه‌بندی ذهنی، رسم نقشۀ ذهنی روی کاغذ و نوشتن پیش‌نویس بر پایۀ نقشه.
  6. ★طبقه‌بندی ذهن، گام اول در تهیۀ نقشۀ نوشتن است و در حقیقت ساختمان ذهن و نوشتۀ ما را نشان می‌دهد؛ نتیجۀ این طبقه‌بندی و تسلط بر مطلب، نوشتن متنی دقیق و منسجم است (ص ۱۶).
  7. ★سه بخشِ ساختمانِ هر نوشته: بخش آغازین موضوع را معرفی می‌کند و خواننده را آماده می‌کند؛ بخش میانی توضیح اصلی نوشته در چند بند است؛ بخش پایانی نوشته را جمع می‌بندد و نتیجه را روشن می‌کند (ص ۱۵ تا ۱۷).
  8. ★پرسیدن یکی از نکته‌های کلیدی نوشتن است؛ پرسش‌های «چه کسانی؟ چه وقت؟ چه اتفاقی؟ چه حسی؟» هر یک موضوع یک بند می‌شوند و همین پرسش‌ها نقشۀ ذهنی‌ات را می‌سازند (ص ۱۶).
  9. ★حکایت «شیرتوشیرنویسی» با چاشنی طنز نوشتۀ ابوالقاسم حالت است؛ دستور تندنویسِ شوهر ترکیبی از دستورهای پخت کیک تلویزیون و دستورهای ورزشی رادیو بود؛ چشمش به تلویزیون، گوشش به رادیو و دستش به قلم بود (ص ۱۷ و ۱۸).
  10. ★ضرب‌المثل «شیرتوشیر شدن» یعنی همه‌چیز قاطی و درهم بشود و کار از دست کاردان در برود؛ همین اتفاقِ نبودِ نقشۀ ذهنی (ص ۱۸).
  11. ★نویسنده‌ها معمولاً در دو حالت متفاوت کار می‌کنند: حالت خالق؛ آزاد و بی‌پروا بنویس و حتی مزخرف نوشتن هم اشکالی ندارد. حالت ویرایشی؛ جمع‌وجور کردن همان افتضاح و بازنویسی تا معنی بدهد (ص ۱۹).
  12. ★خشکی قلم و ناتوانی در نوشتن وقتی اتفاق می‌افتد که بخواهی هم‌زمان در دو حالت بنویسی؛ مثل این است که موقع رانندگی یک پا روی گاز و پای دیگر روی ترمز باشد؛ قاعدۀ طلایی کتاب: «اول بنویس؛ بعد درستش کن» (ص ۱۹).
  13. ★پیش‌نویسِ اکثر نویسنده‌ها «چرند» است؛ کتاب پیشنهاد می‌کند جملهٔ «من اختیار تام دارم که یک پیش‌نویس چرند بنویسم؛ نوبت به اصلاح که رسید، درستش می‌کنم» را روی تکه کاغذی بنویسی (ص ۱۹).
  14. ★در سنجه‌های ارزیابی کتاب (ص ۲۱)، پیش‌نویس با نام «نگاشت اول» آمده است؛ سنجه‌ها: داشتن پیش‌نویس، داشتن پاک‌نویس، رعایت طبقه‌بندی ذهن و نوشته و شیوۀ خواندن. تنوین («اً») نشانه‌ای عربی است؛ «واقعاً» و «حقاً» عربی‌اند و تنوین می‌گیرند؛ «عالمانه» و «محترمانه» فارسی‌اند و نمی‌گیرند؛ پس «گاهی» درست است و «گاهاً» نادرست (ص ۲۲).

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ نگارش پایهٔ هشتم — صفحه‌های ۱۳ تا ۲۴ کتاب نگارش هشتم — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۱ از ۸