جزوهٔ درس — صفحه‌های ۲۵ تا ۳۶ کتاب نگارش هشتم

جزوهٔ درس ۲: افکار و گفتارمان را بنویسیم

معلم نگارش این‌بار درس را با پرسشی شروع می‌کند: چرا ما کم می‌نویسیم یا بد می‌نویسیم؟ پاسخ کتاب شگفت‌زده‌مان می‌کند؛ یکی از عوامل مهم، تصور ما از جدابودنِ «گفتن» و «نوشتن» است؛ در حالی که نوشتن در حقیقت شکل مکتوب گفتار است. با «کارخانۀ فکر» آشنا می‌شوی که محصولش اول به شکل گفتار و سپس به صورت نوشتار آشکار می‌شود و گاهی هم فکرِ بی‌صدا؛ همان «گفتار خاموش». یاد می‌گیری برای نوشتن باید جرئت داشت: هر فکر تازه را حتی به اندازۀ یک کلمه و یک جمله، فوراً بنویس. در بخش دوم درس، زبان گفتار و زبان معیار را کنار هم می‌گذاری و جدول تبدیل کتاب را تمرین می‌کنی: «هیشکی» می‌شود «هیچ‌کس» و «یهو» می‌شود «ناگهان». با سه کارِ تبدیل، آغاز حکایت «درویش مارگیر» را بازنویسی می‌کنی و از داستان «بهمن و گواهی‌نامه» می‌شنوی که مغازه‌دار به بهمن گفت «همین حرف‌هایی را که گفتی بنویس». در پایان هم نشانهٔ جنس را یاد می‌گیری: فارسی برای مذکر و مؤنث یکسان است؛ پس «حاج خانم» درست است نه «حاجیه» و «زنان شاعر» درست است نه «شاعره». اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد خودت جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

می‌شناسی چرخۀ «فکر ← گفتار ← نوشتار» را و می‌دانی نوشتن، شکل مکتوب گفتار است.

۲

می‌گویی «گفتار خاموش» چیست و برای جرئت در نوشتن چه پیشنهادی داده شده است.

۳

می‌یابی واژه‌های گفتاری را با جدول تبدیل کتاب به زبان معیار برگردانی؛ مثل هیشکی ← هیچ‌کس و یهو ← ناگهان.

۴

می‌نویسی سه کارِ لازم برای تبدیل گفتار به نوشتار را: کامل‌کردن واژه‌های شکسته، معیاری‌کردن ترتیب جمله‌ها و کامل‌بودن فعل‌ها.

۵

می‌سازی بازنویسی حکایت‌ها را؛ از درویش مارگیر تا میرزا غضنفر و مردان‌خان و مرد کور و مرد پای شکستۀ سعدی.

۶

می‌دانی زبان فارسی برای مذکر و مؤنث یکسان است؛ پس «حاج خانم»، «زنان شاعر» و «خانم مرحوم» درست‌اند.

نکات کلیدی

  1. ★یکی از عوامل مهم ننوشتن یا بدنوشتن ما، تصور این‌که «گفتن» و «نوشتن» دو مهارت جدا از هم هستند؛ در حالی که چنین نیست (ص ۲۶).
  2. ★«نوشتن، در حقیقت، شکل مکتوب گفتار است؛ پس تلاش کنیم به همان گونه که فکر می‌کنیم و به همان سادگی که حرف می‌زنیم، بنویسیم» (ص ۲۷).
  3. ★کارخانۀ فکر وقتی فعال شود، محصولش اول به شکل گفتار و سپس به صورت نوشتار آشکار می‌شود؛ گاهی هم فکر ظاهر نمی‌شود و ما خاموش و بی‌صدا می‌اندیشیم که کتاب آن را «گفتار خاموش» می‌نامد؛ وقتی هم مهارت کافی پیدا کنی، فاصلۀ فکر کردن، گفتن و نوشتن کم می‌شود و مرزشان تشخیص داده نمی‌شود (ص ۲۷).
  4. ★آزادانه و خالقانه نوشتن به مطالعه، تمرین، تکرار و جرئت در نوشتن نیاز دارد؛ جرئت به دست می‌آید که هر فکر تازه را حتی به اندازۀ یک کلمه و یک جمله، فوراً بنویسی و هر روز رویدادهای مهم و دوست‌داشتنی روز را یادداشت کنی (ص ۲۷).
  5. ★در مراحل نخستِ کسب مهارت نوشتن، بهترین کار نوشتنِ همان فکرهاست بدون توجه به درستی یا نادرستی؛ از نویسندگان بزرگ هم الگو بگیر، اما در نهایت مثل خودت بنویس؛ نباید به حرف و دست کسی نگاه کنیم (ص ۲۷).
  6. ★آغاز حکایت «درویش مارگیر» با زبان گفتاری نوشته شده است: «یکی بود، یکی نبود، غیر از خدا هیچ‌کی نبود. یه درویش مارگیری بود... یکی از ماراش فرار کرد و رفت تو بیابون» (ص ۲۸).
  7. ★جدول تبدیل کتاب: هیشکی=هیچ‌کس، یه=یک، روزا=روزها، میدون=میدان، ماراش=مارهایش، تو=در، بیابون=بیابان، بندوبساطش را جم کرد=وسایل و اسبابش را جمع کرد، یهو=ناگهان و فوراً، میون راه=میان راه (ص ۲۸).
  8. ★فقط واژه‌ها نیستند؛ گاهی ترتیب اجزای جمله هم در زبان گفتار متفاوت است: «فرار کرد و رفت تو بیابون» می‌شود «فرار کرد و در (به) بیابان رفت» و «به دنبالش تو بیابون دوید» می‌شود «در بیابان به دنبالش دوید» (ص ۲۹).
  9. ★سه کارِ لازم برای تبدیل گفتار به نوشتار: کلمات شکسته و گفتاری را به گونۀ معیار تبدیل کنیم؛ نظم و ترتیب جمله‌های گفتاری را به شکل نوشتۀ معیار درآوریم؛ فعل‌ها و کلمات را به صورت کامل به کار ببریم (ص ۲۹).
  10. ★داستان «بهمن و گواهی‌نامه» (فارسی اول راهنمایی، ۱۳۸۵): بهمن گواهی‌نامۀ افتاده را برمی‌دارد و مغازه‌دار اعلانش را می‌خواهد؛ بهمن نمی‌داند از کجا شروع کند و مغازه‌دار می‌گوید «پس منتظر چه هستی؟ همین حرف‌هایی را که گفتی بنویس» (ص ۳۰)؛ متن دوم کتاب، حکایت «پیرمرد خارکن» از کتاب زبان فارسی سال اول متوسطه (۱۳۹۳) است.
  11. ★تمرین بازنویسی (ص ۳۲) با متن محاوره‌ای دربارۀ فردوسی شروع می‌شود؛ چون او با شاهنامه فارسی را از آسیب دگرگونی نجات داد و از بزرگ‌ترین نگهبانان زبان فارسی است؛ «زبان فارسی رو» می‌شود «زبان فارسی را» و «یه عالمه همراه و هم‌نشین داره» می‌شود «بسیاری همراه و هم‌نشین دارد».
  12. ★سنجه‌های ارزیابی کتاب (ص ۳۳): داشتن پیش‌نویس، داشتن پاک‌نویس، رعایت طبقه‌بندی ذهن و نوشته، بهره‌گیری درست از زبان گفتار و تبدیل آن به نوشتار و شیوۀ خواندن.
  13. ★نشانهٔ جنس: زبان فارسی برای جنس مؤنث و مذکر یکسان به‌کار می‌رود و نشانه‌ای ویژه ندارد؛ «حاجیه خانم» نادرست و «حاج خانم» درست است؛ «زنان شاعره» نادرست و «زنان شاعر» درست است؛ «خانم مرحومۀ ایرانپور» هم می‌شود «خانم مرحوم ایرانپور» (ص ۳۴).
  14. ★تمرین پایانی، بازنویسی حکایت‌های قدیمی است (ص ۳۵ و ۳۶): حکایت «میرزا غضنفر و مردان‌خان» که بازنویسی کتاب آن نمونه است و حکایت «مرد کور و مرد پای شکسته» از گلستان سعدی؛ در بازنویسی ماجرا ثابت می‌ماند و فقط زبانِ روایت به زبان سادۀ امروز می‌آید.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ نگارش پایهٔ هشتم — صفحه‌های ۲۵ تا ۳۶ کتاب نگارش هشتم — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۲ از ۸