جزوهٔ درس — صفحه‌های ۳۷ تا ۴۶ کتاب نگارش هشتم

جزوهٔ درس ۳: ببینیم و بنویسیم

معلم نگارش این بار با تصویری از یک انسان وارد کلاس شد و پنجره‌های ذهن را یکی‌یکی نشان داد؛ چشم‌ها، گوش‌ها، بینی و زبان. حس‌های پنج‌گانهٔ ما مثل جویبارهایی زلال‌اند که به مزرعهٔ ذهن می‌ریزند و آن را سرسبز و پربار می‌کنند. سرودهٔ «معرفت کردگار» از محمود کیانوش ما را به خوب دیدن دعوت می‌کند و کتاب نتیجه می‌گیرد چشم‌ها اولین و مهم‌ترین درگاه برای رشد و پرورش فکر هستند. خوب دیدن یعنی مشاهدهٔ دقیق پدیده‌ها و نگریستن به جزئیات همراه با تفکر؛ قدم نخست و الفبای خوب نوشتن. با توصیف روز سرد زمستان از هوشنگ مرادی کرمانی و توصیف سیمای حضرت پیامبر در «تاریخ بلعمی» می‌بینیم جزئیات ظریف چه معجزه‌ای در نوشته می‌کند. در کارگاه درس، «صندوقچهٔ مادربزرگ» را مثل یک نقاشی می‌خوانیم و نوشته‌ها را با سنجه‌های کتاب بررسی و داوری می‌کنیم. در درست‌نویسی، جای «را» را بعد از مفعول تمرین می‌کنیم و در پایان با بازآفرینِ مَثَل، ضرب‌المثل را داستان می‌کنیم. اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد خودت جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

می‌شناسی سرودهٔ «معرفت کردگار» را؛ محمود کیانوش که ما را به خوب دیدن جهان دعوت می‌کند و برگ سبز درختان را آینهٔ رازها می‌داند.

۲

می‌گویی چرا چشم‌ها اولین و مهم‌ترین درگاه برای رشد و پرورش فکر هستند و حس‌های پنج‌گانه به چه چیزی تشبیه شده‌اند.

۳

می‌یابی خوب دیدن یعنی مشاهدهٔ دقیق پدیده‌ها و نگریستن به جزئیات همراه با تفکر؛ و هنگام رویارویی با هر چیز به رنگ، اندازه، شکل، بلندی و کوتاهی دقت می‌کنی.

۴

می‌نویسی جزئیات دیده‌ها را با چشم سر و صحنه‌های خیالی را با چشم ذهن؛ مثل توصیف قندیل‌های یخ‌زده و جملهٔ «آبادی مثل سبدی است که تویش چوب خشک جمع کرده باشند».

۵

می‌نویسی «را» را سر جای درستش، یعنی بلافاصله بعد از مفعول؛ مثل «کتابی را که هفتهٔ پیش خریده بودم خواندم».

۶

می‌سازی با شیوهٔ «بازآفرینِ مَثَل» داستانی که معنی ضرب‌المثل «راه رفتن کبک را یاد گرفت، راه رفتن خروس را هم فراموش کرد» را نشان بدهد.

نکات کلیدی

  1. ★معلم نگارش با تصویری از یک انسان وارد کلاس شد و گفت یکی از اجزا و عناصر انسان «ذهن» اوست؛ نوشتن با ذهن ارتباط مستقیم و تنگاتنگ دارد و آن‌چه ما روی کاغذ می‌آوریم حاصل تراوش ذهنی ماست (ص ۳۷).
  2. ★هر چه ذهن پرورده باشد، به همان اندازه نوشته پربار خواهد شد؛ حس‌های پنج‌گانهٔ ما مثل جویبارهایی زلال‌اند که به مزرعهٔ ذهن ما می‌ریزند و آن را سرسبز و پربار می‌کنند (ص ۳۷).
  3. ★خداوند پنجره‌هایی به ذهن ما باز کرده است تا از طریق آن‌ها فکر و ذهن خود را پرورش دهیم؛ چشم‌ها، گوش‌ها، بینی و زبان این پنجره‌ها هستند (ص ۳۷ و ۳۸).
  4. ★سرودهٔ «معرفت کردگار» از محمود کیانوش است (ص ۳۷)؛ شاعر ما را به خوب دیدن دعوت می‌کند و در پایان می‌گوید «برگ درختان سبز در نظر هوشیار، آینهٔ رازهاست»؛ یعنی برای چشم هوشیار هر برگ دفتری پر از راز است.
  5. ★چشم‌ها اولین و مهم‌ترین درگاه برای رشد و پرورش فکر هستند؛ خوب دیدن یعنی مشاهدهٔ دقیق پدیده‌ها و نگریستن به جزئیات همراه با تفکر؛ قدم نخست و الفبای تقویت فکر و خوب نوشتن (ص ۳۸).
  6. ★نمونهٔ توصیف روز سرد زمستان از هوشنگ مرادی کرمانی و کتاب «شما که غریبه نیستید» است (ص ۳۸): قندیل‌های یخ‌زدهٔ لب جو و صدای جلینگ‌جلینگ‌شان، سرو بلند سبز میان آبادی که در باد سرد سر تکان می‌دهد، سیاهی کلاغ‌ها و گنجشک‌های گرسنه و سرگردان.
  7. ★شرط هوشیاری و رسیدن به آگاهی خوب دیدن است؛ هنگام رویارویی با هر چیزی باید به ویژگی‌های ظاهری مثل رنگ، اندازه، شکل، بلندی و کوتاهی توجه کنیم و آن‌ها را به ذهن بسپاریم تا هنگام نوشتن از آن‌ها بهره بگیریم (ص ۳۹).
  8. ★کتاب می‌گوید «ذهن ما گنجینهٔ ماست؛ باید تلاش کنیم با دقت بیشتری این گنجینه را پربار سازیم» (ص ۳۹).
  9. ★توصیف جزئیات سیمای حضرت پیامبر از زبان امام علی در کتاب کهن «تاریخ بلعمی» (ص ۳۹) نمونهٔ نگاه دقیق است: روی سپید، چشم‌های سیاه، موی جعد و روشن تا کتف، سرِ گردِ نه‌کوچک و نه‌بزرگ، بینی راست و کشیده، دندان‌های گشاده و گام‌های نرم و سپیدرو؛ نوشته تصویر ذهنی را با بیان جزئیات به ما نشان می‌دهد.
  10. ★گاه لازم است نویسنده چشمِ سرش را ببندد و چشم ذهنش را باز کند و با تصور کردن، یک موقعیت و فضا را توصیف کند و صحنه و رویدادی را بیافریند (ص ۳۹).
  11. ★جملهٔ «آبادی مثل سبدی است که تویش چوب خشک جمع کرده باشند» با چشم سر دیده نشده و با چشم ذهن ساخته شده است؛ نوشته‌های خوب، ترکیبی از دیده‌های چشم سر و آفریده‌های چشم ذهن‌اند.
  12. ★نوشتهٔ تمرین «صندوقچهٔ مادربزرگ» (ص ۴۰) نمونهٔ توصیف جزئی است: صندوقچهٔ مکعب مستطیل چوبی با روکش فلزی پرنقش‌ونگار، سه ردیف حلقه، قفلی به شکل نیم‌دایره، کلید قهوه‌ای سوخته شبیه پیچ با خطوط دایره‌ای و نخِ کلفت و خاکی‌رنگ به طول بیست سانتی‌متر که به روسری گل‌دار و بلند مادربزرگ گره می‌خورد.
  13. ★سنجه‌های ارزیابی نوشته‌ها (ص ۴۲): داشتن پیش‌نویس، داشتن پاک‌نویس، رعایت طبقه‌بندی ذهن و نوشته، دیدن دقیق پدیده‌ها و توصیف جزئیات آن‌ها و شیوهٔ خواندن؛ سنجهٔ چهارم مخصوص همین درس است و کتاب به این بررسی «بررسی و داوری» می‌گوید.
  14. ★«را» نشانِ مفعول در زبان معیار امروز است و همیشه بلافاصله پس از مفعول می‌آید (ص ۴۳)؛ در بازآفرینِ مَثَل (ص ۴۴ و ۴۵) هم باید داستانی بنویسیم که معنی ضرب‌المثل را نشان بدهد؛ مثل خانه‌ای زیبا که چون بنیان نداشت، با یک زلزلۀ خیلی ضعیفی فروریخت و به تپه‌ای خاک تبدیل شد.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ نگارش پایهٔ هشتم — صفحه‌های ۳۷ تا ۴۶ کتاب نگارش هشتم — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۳ از ۸