جزوهٔ درس — صفحه‌های ۴۷ تا ۵۶ کتاب نگارش هشتم

جزوهٔ درس ۴: گوش بدهیم و بنویسیم

درس چهارم با سکوت کلاس باز می‌شود؛ معلم می‌خواهد گوشمان را تیز کند و می‌گوید گوش هم یکی دیگر از درچه‌های خدادادی است که مزرعهٔ ذهنمان را سرسبز و پربار می‌کند. سرودهٔ «تمام کلماتم کبوتر شده امروز» از حمید هنرجو نشان می‌دهد شنیدن یک شعر چه تصویر و حس تازه‌ای در ذهن می‌سازد. نوشتهٔ «آن روزها» از طه حسین، نویسندهٔ نابینای مصری، ثابت می‌کند با گوش هم می‌شود بازار پرجمعیت شهر قدیمی را نوشت. قصهٔ «تبر» شکوفه تقی و نوشتهٔ نادر ابراهیمی صحنه‌ها را با آواز قوقولی‌قوقو و صدای باران و کفش‌های پدر زنده می‌کنند. می‌فهمیم حافظهٔ شنیداری هنگام نوشتن صحنه‌ها را بازسازی می‌کند و می‌توانیم دربارهٔ صدا داوری کنیم؛ گوش‌نواز یا گوش‌خراش. بیت فردوسی «آن کس که کوشاتر است / دو گوشش به دانش نیوشاتر است» یادمان می‌دهد گوش دادن، تمرینِ نوشتن است. با قانون پیشاهنگ، کلمه‌های ترکیبی را پیوسته می‌نویسیم و در کارگاه تصویرسازی، انشایی می‌خوانیم که دوستان بدون دیدن تصویر بسازند. اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد خودت جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

می‌شناسی سرودهٔ «تمام کلماتم کبوتر شده امروز» را؛ حمید هنرجو که با شنیدن یک شعر، دلش پرنده شد و پر زد.

۲

می‌گویی چرا گوش دریچه‌ای خدادادی برای پرورش فکر است و کارگاه ذهن هنگام شنیدن کلمات چه می‌کند.

۳

می‌یابی حافظهٔ شنیداری چگونه هنگام نوشتن صحنه‌ها را بازسازی می‌کند و چگونه دربارهٔ صدا داوری کنی؛ گوش‌نواز یا گوش‌خراش، گرم یا سرد.

۴

می‌نویسی جزئیات صداهای شنیده را؛ مثل صدای باران و کفش‌های پدر در نوشتهٔ نادر ابراهیمی و فریاد گل شیپوری در قصهٔ «تبر».

۵

می‌نویسی کلمه‌های ترکیبی را پیوسته و بی‌مد، وقتی بخش دوم با «آ» شروع می‌شود؛ مثل پیشاهنگ و همایش.

۶

می‌سازی در کارگاه تصویرسازی انشایی که دوستانت بدون دیدن تصویر، آن را در ذهن بسازند و در پایان با تصویر واقعی مقایسه کنند.

نکات کلیدی

  1. ★معلم بچه‌ها را به سکوت دعوت کرد و گفت گوش هم یکی دیگر از درچه‌های خدادادی است که از راه آن مزرعهٔ ذهنمان را سرسبز و پربار می‌کنیم (ص ۴۷).
  2. ★سرودهٔ «تمام کلماتم کبوتر شده امروز» از حمید هنرجو است (ص ۴۷)؛ شاعر می‌گوید با شنیدن یک شعر، تمام کلماتش کبوتر شده، دلم باز، پرنده شد و پر زد؛ نه در هست، نه دیوار.
  3. ★گوش دادن می‌تواند در ذهن ما تصویر بسازد و حس‌وحال تازه بیاورد؛ نوشتهٔ «آن روزها» از طه حسین نمونهٔ نوشتن با گوش است (ص ۴۸) و بازار پرجمعیت یک شهر قدیمی را توصیف می‌کند.
  4. ★طه حسین، نویسندهٔ نامدار مصری و از چهره‌های مشهور ادبیات عرب، از سنین کودکی بینایی خود را از دست داد و تنها از راه گوش دادن و تأمل در شنیده‌ها دریافت‌هایش را نوشت؛ صداهای پریشان و درگلو شکستهٔ بازار و صدای پای رهگذران در نوشته‌اش زنده‌اند.
  5. ★ما پدیده‌ها را معمولاً از راه درچه‌ها و پنجره‌های چشم و گوش شناسایی می‌کنیم؛ در درس پیش آموختیم که مشاهده در طبیعت و توجه به جزئیات پدیده‌ها، توانایی ذهن ما را افزایش می‌دهد و کار آفرینش و نگارش را آسان می‌سازد (ص ۴۸).
  6. ★گوش هم دریچه‌ای است برای پرورش فکر؛ ذهن، تصویر صداهایی را که از راه گوش می‌شنود می‌سازد و در خود نگه می‌دارد تا به کمک آن‌ها دست به آفرینش بزند.
  7. ★بخشی از تصویرهایی که در ذهن ما ساخته می‌شود حاصل خوب دیدن است و بخشی دیگر نتیجهٔ خوب گوش دادن و فعالیت دیگر حس‌های ما؛ پس نویسندهٔ خوب هم چشمِ تیز دارد، هم گوشِ تیز.
  8. ★قصهٔ «تبر» نوشتهٔ شکوفه تقی است (ص ۴۹): آواز گل تاج‌خروس «قوقولی‌قوقو» بلند و بلندتر شد و در همه‌جای جنگل پیچید؛ درخت‌ها ساکت شدند، گل‌ها گلبرگ‌هایشان را جمع کردند و گل شیپوری فریاد زد «تبر! تبرِ ویرانگر می‌آید».
  9. ★معلم گفت چشم‌ها را ببندید و فقط به صدای خوانندهٔ متن گوش بدهید؛ کارگاه ذهن شما هم‌زمان با شنیدن کلمات، تصویر آن‌ها را به شما نشان می‌دهد؛ در نوشتهٔ نادر ابراهیمی «بار دیگر شهری که دوست می‌داشتم» (ص ۴۹) راوی به صدای باران، جوشیدن آب و صدای سنگین کفش‌های پدر گوش می‌دهد.
  10. ★حافظهٔ شنیداری هنگام نوشتن به نویسنده کمک می‌کند صحنه‌ها و رویدادها را با حس‌وحالی مناسب بازسازی کند؛ گوش هم می‌تواند مانند چشم ببیند و پدیده‌ها را شناسایی کند و به توانایی ذهن ما بیفزاید.
  11. ★شنیدن هر صدا حسی در ما به وجود می‌آورد و شناختی می‌سازد؛ پس می‌توانیم نسبت به صدا داوری کنیم و آن را از دیگر صداها تشخیص بدهیم: خوب و گوش‌نواز یا بد و گوش‌خراش، گرم و گیرا یا سرد و بی‌روح.
  12. ★بیت فردوسی (ص ۵۰): «آن کس که کوشاتر است / دو گوشش به دانش نیوشاتر است»؛ با گوش دادن به گفته‌ها و سخنان دیگران بر قدرت تفکر و توانایی زبان گفتار و نوشتار می‌افزاییم؛ هر چه بیشتر گوش بدهیم، هنگام نوشتن دست و قلم راحت‌تر حرکت می‌کند؛ گوش دادن، تمرینِ نوشتن است.
  13. ★درست‌نویسی (ص ۵۴): هرگاه بخش دوم کلمه‌های ترکیبی با نشانۀ «آ» شروع شود، فاصله از میان دو بخش برداشته می‌شود، علامتِ مد حذف می‌شود و کلمه پیوسته نوشته می‌شود؛ «پیش‌آهنگ» می‌شود «پیشاهنگ» و «هم‌آیش» می‌شود «همایش».
  14. ★کارگاه تصویرسازی (ص ۵۵ و ۵۶): دوستان نباید تصویر را ببینند؛ انشا را می‌خوانی، آن‌ها با گوش دادن تصویر ذهنی می‌سازند و در پایان تصویر واقعی نشان داده می‌شود تا مقایسه کنند؛ هر چه برداشت نزدیک‌تر، توصیف دقیق‌تر؛ سنجهٔ مخصوص درس هم «شنیدن دقیق صداها و توصیف جزئیات آن‌ها» است (ص ۵۳).

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ نگارش پایهٔ هشتم — صفحه‌های ۴۷ تا ۵۶ کتاب نگارش هشتم — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۴ از ۸