نگارش هشتمجانشین‌سازیآزمونک

درس ۷: با جانشین‌سازی، راحت‌تر بنویسیم

این بار خودت را جای سنگ و شمع و قطرۀ باران بگذار؛ نوشتن از زبان دیگری، راه کوتاه قشنگ‌نویسی است!

شروع درس • صفحات ۷۷ تا ۸۶ کتاب

درس هفتم شیوۀ «جانشین‌سازی» را یاد می‌دهد: هرگاه موضوع نوشتن موجود یا شیئی بود، خودت یا چیز دیگری را جای آن بگذار و از زبان خود یا دیگری درباره‌اش بنویس. با سخنان نیما یوشیج و متن «بی‌بال پریدن» قیصر امین‌پور آشنا می‌شوی و در کارگاه، نوشتن با «اگر» را تمرین می‌کنی. در پایان هم بیان حرکت و فعالیت توصیف دو تصویر منتظرت است.

ص ۷۸

نوشته‌ای که موضوع جلسه را نشان می‌داد

سخن نیما یوشیج: حس کردن به جای دانستن

استفاده از روش‌های متنوع نوشتن، فضای متفاوتی به کلاس نگارش داده بود. معلم روش‌های جدید را آموزش می‌داد و دانش‌آموزان فعالانه کار نوشتن را دنبال می‌کردند. او تلاش می‌کرد با آموزش روش‌های ساده اما کاربردی، نوشتن را برای دانش‌آموزان راحت‌تر کند. در این جلسه هم بی‌آن‌که به تعریف و توضیح روش بپردازد، از دانش‌آموزان خواست نوشته‌ای را با دقت بخوانند.

پرهای رنگی و ابزار نقاشی روی میز
ابزار تصویرسازی؛ برای توصیف دو تصویرِ کارگاه درس (ص ۸۰)
پاسخ فهم سخن نیما — ص ۷۸ کتاب

نیما می‌گوید «باید بتوانی لرزش شکستنِ جام را به تن حس کنی»؛ این جمله یعنی چه و با کدام شیوۀ نوشتن پیوند دارد؟

📖 متن کتاب:

عزیز من، باید بتوانی به جای یک سنگ نشسته، دوران گذشته را که توفان زیستن با تو گذرانیده، به تن حس کنی! باید بتوانی یک جام بشوی که وقتی افتاد و شکست، لرزش شکستن را به تن حس کنی! دانستن سنگ بودن یک سنگ کافی نیست؛ مثل دانستن معنی یک شعر است. (ص ۷۸ — «حرف‌های همسایه»، نیما یوشیج)

معلم پس از خواندن نوشته به دانش‌آموزان گفت: نوشته‌ای که خواندید، موضوع درس این جلسه را نشان می‌دهد. پیام نیما روشن است: دانستنِ ساده کافی نیست؛ باید خودت را جای آن چیز بگذاری و لرزش و سختی و شادی‌اش را حس کنی. همین «حس کردن به جای دانستن»، کلید شیوۀ این درس است.

فکر کن و گفت‌وگو کن

فکر کن: اگر قرار بود حسِ افتادن و شکستن یک جام را بنویسی، چه کلمه‌هایی به کار می‌بردی؟ حالا همین کار را برای سنگی انجام بده که سال‌ها زیر باران و برف نشسته است. ببین وقتی از زبان جام یا سنگ حرف می‌زنی، جمله‌هایت چه فرقی با توصیف معمولی دارد.

ص ۸۰ تا ۸۲

تشخیص بده، «اگر» بگو و ارزیابی کن

سه متن نمونه و سه موضوع برای نوشتن

کتاب سه متن آورده و پرسیده کدام‌یک با موضوع درس، یعنی توصیف به روش جانشین‌سازی، تناسب بیشتری دارد. متن «الف» از کتاب «آرزوهای بزرگ» نوشتۀ چارلز دیکنز است و مهمان‌خانه‌ای را از نگاه راوی توصیف می‌کند. متن «ب» داستان سقا و کوزۀ شکسته است که با هم‌دردیِ سقا پایان می‌یابد. متن «پ» اما با جمله‌ای آشنا شروع می‌شود: سنگی بودم بر سر راهی...

پاسخ تشخیص متن جانشین‌ساز — ص ۸۰ کتاب

کتاب دو متن آورده و پرسیده کدام با موضوع این درس (جانشین‌سازی) توصیف شده؛ جواب بده و دلیل بیاور.

تمرین کتاب — ص ۸۰

کدام‌یک از متن‌های تمرین، به موضوع درس (توصیف به روش جانشین‌سازی) تناسب بیشتری دارد؟

موضوع‌های نوشتن — ص ۸۱
  1. ۱یکی از موضوع‌های زیر را انتخاب کن و دربارهٔ آن متنی بنویس: «اگر معلم نگارش بودید...».
  2. ۲«پروانه‌ای هستید که در تاریکی شب، شمعی روشن پیدا کرده‌اید...».
  3. ۳«قطرۀ بارانی هستید که از ابری چکیده‌اید...».

💡 نوشتۀ خود یا یکی از دوستانت را بر اساس سنجه‌ها نقد کن: داشتن پیش‌نویس؛ داشتن پاک‌نویس (رعایت نشانه‌های نگارشی، نداشتن غلط املایی، توجه به درست‌نویسی و حاشیه‌گذاری)؛ رعایت طبقه‌بندی ذهن و نوشته (آغاز، میانه و پایان)؛ بهره‌گیری از شیوۀ جانشین‌سازی و انتقال حس کسی یا چیزی که به جایش سخن گفته می‌شود؛ شیوۀ خواندن. (ص ۸۲)

نمونۀ نوشتن با «اگر» — ص ۸۱ کتاب

از موضوع‌های کتاب («اگر معلم نگارش بودید…»، «پروانه‌ای که شمعی را در شب تاریک پیدا کرده…»، «قطرۀ بارانی که از ابری چکیده…») یک نمونه بنویس.

سنجهچه چیزی را بررسی می‌کند؟
داشتن پیش‌نویسآیا قبل از پاک‌نویس، نوشتۀ خام نوشته‌ای؟
داشتن پاک‌نویسنشانه‌های نگارشی، نداشتن غلط املایی، درست‌نویسی و حاشیه‌گذاری.
طبقه‌بندی ذهن و نوشتهآیا نوشته آغاز، میانه و پایان دارد؟
بهره‌گیری از جانشین‌سازیآیا حس کسی یا چیزی که به جایش سخن گفته‌ای منتقل شده؟
شیوۀ خواندننوشته را با توجه و رسا می‌خوانی؟

سنجه‌های ارزیابی نوشته — ص ۸۲

نمونۀ خودسنجی با سنجه‌ها — ص ۸۲ کتاب

نوشتۀ جانشین‌سازی‌ات را با سنجه‌ها بسنج و نتیجه را بنویس.

فکر کن و گفت‌وگو کن

فکر کن: اگر روزنۀ یک کتابخانۀ مدرسه بودی، اولین جمله‌ات چه بود؟ دوستانت پیش از تو، کتاب‌ها را با چه ویژگی‌های انسانی توصیف کرده‌اند؟ حالا ببین می‌توانی برای قطرۀ باران هم یک «روزنۀ مخصوص» بنویسی.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۷ از ۸