جزوهٔ درس — صفحه‌های ۷۷ تا ۸۶ کتاب نگارش هشتم

جزوهٔ درس ۷: با جانشین‌سازی، راحت‌تر بنویسیم

درس هفتم شیوه‌ای را یاد می‌دهد که نوشتن را راحت‌تر می‌کند: جانشین‌سازی. درس با نوشته‌ای از «حرف‌های همسایه» نیما یوشیج باز می‌شود؛ نیما می‌گوید باید لرزش شکستن جام را به تن حس کنی و دانستن سنگ بودن یک سنگ، مثل دانستن معنی یک شعر، کافی نیست. بعد تعریف جانشین‌سازی را یاد می‌گیری: خودت یا چیز دیگری را به جای موضوع بگذار و از زبان خود یا دیگری درباره‌اش بنویس. کلمهٔ «اگر» کلید این شیوه است؛ با آن راهی جدید به فکر و خیال باز می‌شود: اگر خورشید بودم...، اگر کوه بودم.... در متن «بی‌بال پریدن» قیصر امین‌پور می‌بینی که کتاب‌ها لباس می‌پوشند، شاگرد اول می‌شوند و بعضی تا ابد زنده می‌مانند. در کارگاه، سه متن تمرین ص ۸۰ را می‌سنجی و از موضوع‌های ص ۸۱ با «اگر» می‌نویسی. در بیان حرکت هم یاد می‌گیری «لوازم»، «امور» و «مراسم» جمع‌اند و دوباره جمع بسته نمی‌شوند. در پایان دو تصویر را طوری توصیف می‌کنی که دوستانت از روی نوشته‌ات حدس بزنند کدام نوشته برای کدام تصویر است؛ اول بخش‌ها را بخوان، بعد جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

می‌شناسی سخن نیما یوشیج دربارهٔ حس کردن به جای دانستن را و منبع آن را؛ کتاب «حرف‌های همسایه» (ص ۷۸).

۲

می‌گویی جانشین‌سازی چیست: گذاشتن خود یا چیز دیگری به جای موضوع و نوشتن از زبان خود یا دیگری (ص ۷۹).

۳

می‌نویسی با کلمهٔ «اگر» از زبان موضوع؛ مثل «اگر من پنجرهٔ کلاس بودم...» یا «اگر خورشید بودم...».

۴

می‌یابی کدام متن از متن‌های تمرین ص ۸۰ به شیوهٔ جانشین‌سازی تناسب دارد و چرا.

۵

می‌شناسی ویژگی‌های انسانی کتاب‌ها را در متن «بی‌بال پریدن» قیصر امین‌پور (ص ۷۹).

۶

می‌نویسی «لوازم»، «امور» و «مراسم» را درست؛ این واژه‌ها جمع‌اند و دوباره جمع بسته نمی‌شوند (ص ۸۳).

نکات کلیدی

  1. ★درس هفتم شیوهٔ «جانشین‌سازی» را آموزش می‌دهد؛ شیوه‌ای دیگر برای تقویت ذهن و آسان‌سازی نوشتن (ص ۷۹).
  2. ★معلم در این جلسه بی‌آن‌که به تعریف و توضیح روش بپردازد، از دانش‌آموزان خواست نوشته‌ای را با دقت بخوانند؛ آن نوشته سخن نیما یوشیج از کتاب «حرف‌های همسایه» بود (ص ۷۸).
  3. ★سخن نیما: «عزیز من، باید بتوانی به جای یک سنگ نشسته، دوران گذشته را که توفان زیستن با تو گذرانیده، به تن حس کنی!»
  4. ★ادامهٔ سخن نیما: «باید بتوانی یک جام بشوی که وقتی افتاد و شکست، لرزش شکستن را به تن حس کنی!»؛ پیام روشن است: دانستنِ ساده کافی نیست؛ باید خودت را جای آن چیز بگذاری و لرزش و سختی و شادی‌اش را حس کنی.
  5. ★جملهٔ کلیدی نیما: «دانستن سنگ بودن یک سنگ کافی نیست؛ مثل دانستن معنی یک شعر است»؛ یعنی باید در خودِ آن چه در بیرون دیده‌ای قرار بگیری و با چشم درون به بیرون نگاه کنی.
  6. ★تعریف جانشین‌سازی (ص ۷۹): هرگاه موضوعی برای نوشتن دربارهٔ موجودات یا اشیا داده شد، چیزهای دیگر یا خودمان را به جای آن موضوع بگذاریم و از زبان خود یا دیگری دربارهٔ آن بنویسیم.
  7. ★نمونهٔ کتاب: اگر موضوع نوشتن «پنجرهٔ کلاس» باشد، خودمان را جای آن قرار می‌دهیم و می‌نویسیم: «اگر من پنجرهٔ کلاس بودم...».
  8. ★گاهی با آوردن کلمهٔ «اگر» راهی جدید باز می‌کنیم و فرصتی تازه به فکر و خیال خود می‌دهیم؛ مثل «اگر خورشید بودم...» یا «اگر کوه بودم...».
  9. ★نتیجهٔ این شیوه: عواطف و احساسات خود را ساده بیان می‌کنیم، فرصت آفرینش بیشتری به ذهن و خیال می‌دهیم، تخیل را با پدیده‌ها همراه می‌کنیم و خود را به دنیای موضوع نزدیک می‌سازیم (ص ۷۹).
  10. ★متن «بی‌بال پریدن» نوشتهٔ قیصر امین‌پور است (ص ۷۹): نویسنده در ذهن خود کتاب را به جای انسان نشانده؛ کتاب‌ها لباس می‌پوشند (ساده یا رنگارنگ)، قصه می‌گویند تا بخوابیم یا تا بیدار شویم، پُرحرف‌اند یا ساکت، شاگرد اول می‌شوند و جایزه می‌گیرند، مردود یا تجدید می‌شوند، دوقلو یا چندقلو هستند و بعضی پیش از تولد می‌میرند و بعضی تا ابد زنده می‌مانند.
  11. ★تمرین ص ۸۰ سه متن دارد: متن «الف» از «آرزوهای بزرگ» چارلز دیکنز (توصیف مهمان‌خانه از نگاه راوی)؛ متن «ب» داستان سقا و کوزهٔ شکسته با هم‌دردیِ سقا؛ متن «پ» با جملهٔ آشنا: «سنگی بودم بر سر راهی...».
  12. ★پاسخ تمرین ص ۸۰: فقط متن «پ» به موضوع درس تناسب دارد؛ چون سنگ از زبان خودش سخن می‌گوید و نویسنده خود را به جای سنگ گذاشته است؛ در داستان سقا، سقا گفت «من از ترک تو خبر داشتم» و در کنار راه گل کاشت تا کوزه هر روز آن‌ها را آب بدهد.
  13. ★موضوع‌های نوشتن ص ۸۱: «اگر معلم نگارش بودید...»؛ «پروانه‌ای هستید که در تاریکی شب، شمعی روشن پیدا کرده‌اید...»؛ «قطرهٔ بارانی هستید که از ابری چکیده‌اید...».
  14. ★بیان حرکت (ص ۸۳): جملهٔ «من لوازم مدرسه را خریدم» درست است؛ زیرا «لوازم» جمع است و نباید آن را دوباره جمع بست؛ «امور» و «مراسم» هم همین قاعده را دارند و فعالیت پایانی ص ۸۴ توصیف دو تصویر است که معیار سنجش آن، تشخیص دوستان است.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ نگارش پایهٔ هشتم — صفحه‌های ۷۷ تا ۸۶ کتاب نگارش هشتم — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۷ از ۸