جزوهٔ درس — صفحه‌های ۶۷ تا ۷۶ کتاب نگارش هشتم

جزوهٔ درس ۶: با سنجش و مقایسه، آسان‌تر بنویسیم

جلسۀ نگارش با گفت‌وگویی صمیمانه دربارهٔ حواس پنج‌گانه آغاز شد؛ دانش‌آموزان گفتند چون بهتر می‌بینیم و بیشتر می‌شنویم، حرف‌های بیشتری برای نوشتن داریم. معلم یادآوری کرد حالا وقت آن است که شیوه‌هایی بیاموزیم که اندوخته‌های ذهن را راحت‌تر به نوشتار تبدیل می‌کنند؛ شیوۀ این درس «سنجش و مقایسه» است. با نقل زیبایی از نهج‌البلاغه آشنا می‌شوی: آفرینندۀ مورچۀ کوچک همان آفریدگار درخت بزرگ خرماست؛ پس اندیشه کن در آفتاب و ماه، درخت و گیاه، آب و سنگ. یاد می‌گیری هنگام مقایسه به شباهت‌ها و تفاوت‌های دو موضوع می‌اندیشیم و همین دسته‌بندی، ذهن را منظم، فکر را گسترده و نوشته را کامل می‌کند. با متن «بخارای من، ایل من» نوشتۀ محمدبهمن‌بیگی و نوشتۀ «درخت و دیوار» تمرین می‌کنی. در کارگاه، سه متن کتاب را می‌سنجی تا بفهمی کدام بر پایۀ مقایسه نوشته شده است و تمرین نوشتاری درس، مقایسۀ صبح روستا و صبح شهر است. در بیان حرکت یاد می‌گیری «نویسندگان» درست است، نه «نویسنده‌گان». در پایان هم بازآفرینی مَثَل «سر سیراب میر سبز بر باد می‌دهد» منتظرت است. اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد خودت جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

می‌شناسی شیوۀ سنجش و مقایسه را و می‌گویی هنگام مقایسه به شباهت‌ها و تفاوت‌های دو موضوع توجه می‌کنیم.

۲

می‌گویی نتیجۀ دسته‌بندی فکر بر اساس شباهت‌ها و تفاوت‌ها چیست؛ ذهن نظم می‌گیرد، فکر گسترش می‌یابد و نوشته کامل می‌شود.

۳

می‌شناسی نقل نهج‌البلاغه درس را؛ آفرینندۀ مورچۀ کوچک همان آفریدگار درخت بزرگ خرماست.

۴

می‌یابی شباهت‌ها و تفاوت‌های دیوار و درخت را از نوشتۀ کتاب و متن مقایسه‌ای سه متن تمرین را تشخیص می‌دهی.

۵

می‌نویسی دو موضوع را با شیوۀ مقایسه؛ مثل «برخاستن از خواب در صبح روستا» و «برخاستن از خواب در صبح شهر».

۶

می‌نویسی واژه‌های ختم به «هٔ» را با «ان» و «ی»؛ نویسندگان، نویسندگی، شرکت‌کنندگان، نخبگان و دیده‌هایی.

نکات کلیدی

  1. ★جلسۀ نگارش با گفت‌وگو دربارهٔ بهره‌گیری از حواس پنج‌گانه آغاز شد؛ خالصۀ حرف‌ها این بود: چون بهتر می‌بینیم و بیشتر می‌شنویم، حرف‌های بیشتری برای نوشتن داریم؛ بعضی بوها و مزه‌ها ما را به یاد یک خاطره می‌اندازد؛ نوشته‌های ما عاطفی‌تر شده و تازگی‌ها صداها و چهره‌های تازه‌ای می‌شنویم و می‌بینیم (ص ۶۸)؛ معلم گفت حالا شیوه‌هایی می‌آموزید که اندوخته‌ها را راحت‌تر به نوشتار تبدیل می‌کند.
  2. ★کتاب از نهج‌البلاغه نقل می‌کند: اگر اندیشه‌ات را به کار گیری تا به راز آفرینش پی ببری، دلایل روشن به تو خواهند گفت که آفرینندۀ مورچۀ کوچک همان آفریدگار درخت بزرگ خرماست؛ پس اندیشه کن در آفتاب و ماه، درخت و گیاه، آب و سنگ، اختلاف شب و روز و جوشش دریاها، که نشانه‌های روشن پروردگارند (ص ۶۹).
  3. ★سنجیدن پدیده‌ها با یکدیگر و مقایسه کردن آن‌ها به ما کمک می‌کند از جنبه‌های گوناگون به شناخت بهتر اشیا برسیم؛ شگفتی‌های آفرینش از موضوع‌هایی است که با درنگ و تأمل در آن‌ها می‌توان خداوند را بهتر شناخت؛ پس هرگاه موضوعی برای نوشتن به تو داده شد، آن را با موضوع‌های دیگر بسنج.
  4. ★هنگام مقایسه، به تفاوت‌ها و شباهت‌های دو موضوع یا دو پدیده می‌اندیشیم و فکر را بر اساس همین دو ویژگی دسته‌بندی می‌کنیم؛ نتیجۀ این کار شگفت‌انگیز است: ذهن ما نظم پیدا می‌کند، فکر ما گسترش می‌یابد و نوشتۀ ما کامل می‌شود (ص ۷۰).
  5. ★مثال معلم: اگر موضوع نوشتن «دیوار» باشد، نخست کمی دربارهٔ دیوار و مشخصات ظاهری آن مثل ویژگی‌ها، اندازه، نوع ساختمان و طول فکر می‌کنیم؛ سپس چیزی را که بتوان با این ویژگی‌ها مقایسه کرد کنار موضوع می‌نویسیم؛ مثلاً «درخت»؛ و همین که این دو کنار هم قرار می‌گیرند، ذهن خودبه‌خود شروع به طبقه‌بندی و نظم دادن به موضوع می‌کند.
  6. ★متن «بخارای من، ایل من» نوشتۀ محمدبهمن‌بیگی است (ص ۷۰): در ایل چادر داشتم، در شهر خانه نداشتم؛ در ایل اسب‌سواری داشتم، در شهر ماشین نداشتم؛ در ایل آسایش و کس‌وکار داشتم، در شهر آرام و قرار و غم‌خوار نداشتم؛ نویسنده زندگی در شهر را با زندگی در ایل سنجیده و مقایسه کرده است.
  7. ★نوشتۀ «درخت و دیوار» (ص ۷۱): درخت و دیوار سال‌هاست کنار هم زندگی می‌کنند و دیوار پیر، درخت را از زمانی که تنها یک نهال کوچک بود می‌شناسد؛ هر دو روی پای خود ایستاده‌اند و هر دو سایه دارند و رهگذران را پناه می‌دهند؛ اما درخت هر سال بالا و بالاتر می‌رود و دیوار هر سال کوچک و کوچک‌تر می‌شود.
  8. ★شباهت‌های دیوار و درخت: سال‌ها هم‌جواری، ایستادن روی پای خود، مانع دیدن شدن و پناه دادن به رهگذران؛ تفاوت‌ها: یکی بی‌جان است و دیگری جاندار؛ یکی با شاخ‌وبرگ و دیگری بی‌شاخ‌وبرگ؛ درخت بالا و بالاتر می‌رود اما دیوار سال به سال کوچک‌تر می‌شود.
  9. ★سه متن تمرین کتاب (ص ۷۲): متن «الف» توصیف چهره و ظاهر یک شخص است از کتاب «کارنامۀ سپنج» نوشتۀ محمود دولت‌آبادی؛ متن «ب» توصیف صبح دریا و حرکت قایق ماهی‌گیری است از کتاب «پرنده‌ای به نام آذرباد» نوشتۀ ریچارد باخ؛ متن «پ» دربارهٔ آداب معاشرت مردم در بخش‌های مختلف جهان است و از کتاب «آیین نگارش» سال اول دبیرستان گرفته شده.
  10. ★فقط متن «پ» بر پایۀ شیوۀ مقایسه نوشته شده است؛ چینی‌ها به جای دست دادن، دو دست خود را بر هم می‌گذارند و تکان می‌دهند؛ در بسیاری از کشورها برداشتن کلاه نشانهٔ ادب است، اما بومیان غنا در آفریقا به جای این کار قبای خود را از یک شانه به پایین می‌اندازند.
  11. ★تمرین نوشتاری کتاب (ص ۷۳): مقایسۀ «برخاستن از خواب در صبح روستا» و «برخاستن از خواب در صبح شهر»؛ اول ستون شباهت‌ها و تفاوت‌های این دو صبح را در ذهنت مرتب کن، بعد بنویس.
  12. ★سنجه‌های ارزیابی نوشته (ص ۷۴): داشتن پیش‌نویس؛ داشتن پاک‌نویس (رعایت نشانه‌های نگارشی، نداشتن غلط املایی، درست‌نویسی و حاشیه‌گذاری)؛ رعایت طبقه‌بندی ذهن و نوشته (آغاز، میانه و پایان)؛ بهره‌گیری از شیوۀ مقایسه (بیان شباهت‌ها و تفاوت‌ها)؛ شیوۀ خواندن (با توجه و صدای مناسب).
  13. ★بیان حرکت (ص ۷۵): جملهٔ «همهٔ نویسندگان خواندن آثار بزرگان را گامی مهم برای رشد می‌دانند» درست است، نه «نویسنده‌گان»؛ واژه‌هایی که به نشانۀ «هٔ» ختم می‌شوند، با افزودن نشانۀ جمع «ان» یا نشانۀ «ی»، به ترتیب «نویسندگان» و «نویسندگی» نوشته می‌شوند و نشانۀ «هٔ» دیگر ظاهر نمی‌شود.
  14. ★بازآفرینی مَثَل (ص ۷۶): یعنی معنی و پیام ضرب‌المثل را با زبان سادۀ امروز و با کلمات خودت بازنویسی کنی؛ مَثل «سر سیراب میر سبز بر باد می‌دهد» دربارهٔ کسی است که برای نتیجهٔ کارِ دیگران، چیزی را از دست می‌دهد یا حرص می‌خورد؛ برای تمرین بیشتر، «آب در هاون کوبیدن» را بازآفرینی کن؛ نمونۀ امروزی‌اش می‌تواند «پیام دادن به کسی که هرگز جواب نمی‌دهد» باشد.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ نگارش پایهٔ هشتم — صفحه‌های ۶۷ تا ۷۶ کتاب نگارش هشتم — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۶ از ۸