احساساتاحترامسفر

بخش ۶: فعالیت‌های انتخابی آداب و مهارت‌های زندگی

از آسودن از غم تا سفر رفتن؛ مهارت‌هایی که زندگی را قشنگ‌تر می‌کنند.

شروع درس • صفحات ۱۴۰ تا ۱۶۵ کتاب

در بخش ششم، پنج فعالیت انتخابی داریم: مواجهه با غم‌ها، مراقبت از افراد بزرگسال و ناتوان، احترام و تکریم، ارزش‌ها و معیارها و آداب و مهارت‌های سفر کردن. می‌خواهیم ببینیم غم و افسردگی چه فرقی دارند، چطور از بزرگ‌ترها مراقبت کنیم و به آنها احترام بگذاریم و ارزش‌های ابزاری و ذاتی چه تفاوتی با هم دارند. آخر سر هم با آداب یک سفر خوب راه می‌افتیم!

صفحات ۱۴۱ تا ۱۴۶ کتاب

مواجهه با غم‌ها

فرق غم و افسردگی؛ شناخت علائم و مهارت حل مسئله

بخش ششم کتاب با موضوع «مواجهه با غم‌ها» شروع می‌شود. کتاب می‌گوید غم یکی از احساسات انسانی و طبیعی است و واکنشی است به موقعیت‌های ناراحت‌کنندهٔ زندگی؛ مانند از دست دادن افراد یا اشیای ارزشمند، تجربه‌های منفی و تغییرات غیرمنتظره.

دوستی و همراهی دو نوجوان
همراهی در غم‌ها؛ مهارت مواجهه (ص ۱۴۳)
مردم و طبیعت در تعامل
احترام به محیط‌زیست و مردم (ص ۱۵۲)
جاده و سفر خانوادگی
سفر مسئولانه؛ فعالیت‌های سفر (ص ۱۶۵)
پاسخ فعالیت ۱ فردی — ص ۱۴۲ کتاب

فعالیت فردی ص ۱۴۲ (مواجهه با غم) را چطور اجرا می‌کنی؟

شکست‌ها و دعواها در ارتباطات عاطفی و دوستانه هم می‌تواند فرد را غمگین کند (ص ۱۴۱). خبر خوب اینکه احساس غم معمولاً با حمایت اطرافیان، یادگیری، پذیرش و گذر زمان بهبود می‌یابد.

عوامل غم می‌توانند بسیار متنوع باشند؛ از تجربه‌های شخصی گرفته تا عوامل محیطی و حوادث اجتماعی. کتاب مثال می‌زند: از دست دادن عزیزان، جدایی یا طلاق والدین، از دست دادن فرصت‌های مهم زندگی، مشکلات مالی و تجربهٔ حوادثی مانند بلایای طبیعی، جنگ‌ها یا بحران‌های اجتماعی. حوادث بزرگ‌تر، غم را در مقیاس بزرگ‌تر به‌وجود می‌آورند (ص ۱۴۱).

حالا فرق غم و افسردگی را ببین. برخلاف افسردگی، غم معمولاً مقطعی و گذراست و به‌مرور زمان با سازگاری ذهنی فرد کاهش می‌یابد. اما اگر غم در طول زمان کاهش نیابد و با نشخوار ذهنی، احساس بی‌ارزشی، کاهش انگیزه و قطع ارتباط با دیگران همراه شود، ممکن است به اختلال روانی جدی‌تری یعنی افسردگی نزدیک شود.

پاسخ فهم تفاوت غم و افسردگی — ص ۱۴۳ کتاب

فرق غم عادی با افسردگی چیست و چه وقت باید از بزرگ‌ترها کمک بگیری؟

البته هر کس که غمگین است لزوماً در معرض ابتلا به افسردگی نیست؛ اما برخی شرایط روانی، فردی و محیطی این مسیر را آسان‌تر می‌کنند (ص ۱۴۱).

کتاب یک مثال هم زده است (ص ۱۴۲): فردی که یکی از عزیزانش را از دست داده، ممکن است چند هفته یا حتی ماه‌ها احساس غم و دل‌تنگی داشته باشد. اما اگر پس از گذشت زمان همچنان احساس پوچی، بی‌معنایی زندگی و کاهش شدید عملکرد روزمره را تجربه کند، لازم است احتمال افسردگی جدی گرفته شود. برای همین کتاب نتیجه می‌گیرد: «غم یک احساس و افسردگی یک اختلال است».

افسردگی؛ سرماخوردگی روانی
افسردگی یکی از اختلالات خلقی (بیماری‌های عاطفی) است که در روزگار ما خیلی از مردم جهان به آن مبتلا می‌شوند. در برخی کشورها، تعداد این افراد از بیماران جسمی هم بیشتر است. به همین دلیل به افسردگی «سرماخوردگی روانی» نیز می‌گویند. کتاب می‌گوید در چنین مواردی باید افسردگی را جدی گرفت و برای درمانش اقدام کرد؛ چون افسردگی می‌تواند آسایش زندگی فردی و خانوادگی را به هم بریزد (ص ۱۴۲).
بیماری‌های عاطفی چیست؟
پانوشت کتاب (ص ۱۴۲) توضیح می‌دهد بیماری‌های عاطفی شامل افسردگی، اضطراب شدید، جنون ادواری و خلق و خوی متغیر است؛ یعنی گاهی خیلی افسرده بودن و زمانی خیلی شاد بودن. افراد عادی معمولاً حالات عاطفی خود را مهار می‌کنند. اما بیماران عاطفی نمی‌توانند عواطف خود را مهار کنند و برای درمان باید به روان‌شناس یا روان‌پزشک مراجعه کنند.
فعالیت ۱ (فردی) — کتاب، ص ۱۴۲
  1. ۱آیا تاکنون دچار غم شدید شده‌ای؟
  2. ۲علت آن چه بوده است؟
  3. ۳این غم و ناراحتی چه مدت طول کشید و علائم آن چه بود؟
  4. ۴چگونه با آن کنار آمدی؟

💡 این فعالیت مخصوص خودت است و لازم نیست جوابت را با کسی در میان بگذاری. هدف کتاب این است که به تجربه‌های خودت نگاه کنی و ببینی هر غمی با گذشت زمان و کمک دیگران سبک‌تر می‌شود.

📖 متن کتاب:

«غم و اندوه تعادل جسم را برهم می‌زند و بدن آدمی را ویران می‌کند.» (امام علی — غررالحکم، ص ۲۳)
اگر کسی را در نومیدی دیدی (ص ۱۴۲)
کتاب هشدار می‌دهد برخی افراد غمگین و دچار بحران روحی، به جای حل مسئله و درمان خود، وقتی خیلی تحت فشار قرار می‌گیرند به خودکشی یا روش‌های مخرب دیگر فکر می‌کنند. این حالت نشانهٔ احساس ناتوانی آنها در حل مسئله و نومیدی است. یادآوری گذرا بودن این مشکلات به چنین فردی، امیدوار کردن او به یاری دوستان و مشاوران و تنها نگذاشتن او، بهترین کمک تو به اوست. اگر فرد به راه‌حل‌های خروج از مشکل امیدوار شود و برای آن برنامه‌ریزی کند، می‌تواند از این افکار منفی دور شود.
مهم‌ترین علائم افسردگی — ص ۱۴۳
تغییر در خواب و خوراک
احساس خستگی شدید و نداشتن انرژی برای انجام کارها
سردرد یا احساس درد بدون دلیل جسمانی
نداشتن علاقه به انجام فعالیت یا رفت‌وآمد با دیگران
احساس گناه و تقصیر
بی‌توجهی در رسیدگی به ظاهر شخصی
تغییرات در شخصیت
دشواری در تمرکز
احساس نومیدی، بی‌یاورى، بی‌ارزشی و بی‌کفایتی
نداشتن احساس رضایت از زندگی و در موارد بسیار حاد، میل به خودکشی

مهم‌ترین علائم افسردگی از کتاب — ص ۱۴۳

نکتهٔ مهم کتاب بعد از این جدول این است که همهٔ این علائم در یک فرد افسرده دیده نمی‌شود. این علائم ممکن است در برخی از بیماری‌های دیگر نیز پیدا شوند. برای همین تشخیص افسردگی کار روان‌شناس و روان‌پزشک است و نباید خودسرانه دربارهٔ خود یا دیگران قضاوت کنیم (ص ۱۴۳).

فعالیت ۲ (نمایشی) — کتاب، ص ۱۴۴
  1. ۱نمایشی ترتیب دهید که در آن یک فرد دچار افسردگی شده است.
  2. ۲این فرد را راهنمایی کنید تا بر مشکل خود غلبه کند.

💡 برای بازی کردن نقش می‌توانی از علائم ص ۱۴۳ کمک بگیری؛ مثلاً نشان بده که شخصیت نمایش دیگر میل به رفت‌وآمد با دوستانش را ندارد. بعد یکی از دوستان نقش راهنما را بازی کند و او را به گفت‌وگو با بزرگ‌ترهای مورد اعتماد یا مشاور تشویق کند.

فکر کن و گفت‌وگو کن

خودت امتحان کن: این هفته یک «برنامۀ احترام» اجرا کن: سه روز، سه مخاطب — یک بزرگ‌تر، یک کودک، طبیعت؛ هر شب یک خط گزارش بنویس که حس تو و حس او چه بود؛ پایان هفته، مهربان‌ترین واکنش‌ت را قفل کن.

پاسخ فعالیت ۲ نمایشی — ص ۱۴۴ کتاب

فعالیت نمایشی ص ۱۴۴ را چطور اجرا می‌کنی؟

چرا بعضی آدم‌ها افسرده می‌شوند و بعضی‌ها نه؟ کتاب عوامل مؤثر در ایجاد افسردگی را در پنج دسته آورده است (ص ۱۴۴). این دسته‌ها را با هم ببین؛ از ژن‌ها و هورمون‌ها گرفته تا طرز فکر ما و شرایط اجتماعی.

دستهٔ عواملمثال‌های کتاب — ص ۱۴۴
عوامل زیستیانتقال بیماری از طریق والدین و ژن‌ها به فرزندان یا ایجاد آن به علت تغییرات هورمونی
عوامل روان‌شناختی ــ رفتاریطرز تفکر و نوع برداشت‌های غلط ما از توانایی خودمان یا رفتارهای غلطی مانند وابستگی به مصرف مواد مخدر
عوامل اجتماعیشکست‌های متعدد، از دست دادن شغل یا خانواده، بیماری، غم شدید و حوادث دردناک
تغییرات فصلیآغاز برخی افسردگی‌ها با شروع یک فصل و از بین رفتن آنها با پایان فصل
عوامل معنویضعف نگرش در باورهای دینی، عدم اعتماد به قدرت و رحمت خداوند و انجام برخی گناهان

عوامل مؤثر در ایجاد افسردگی — ص ۱۴۴

اگر علائم افسردگی را در خود یا دیگران می‌بینی، کتاب می‌گوید باید آن را جدی بگیری (ص ۱۴۵). افسردگی برخلاف غم حالتی گذرا نیست؛ بلکه مشکلی است که زندگی تو یا افراد وابسته به تو را تحت تأثیر قرار می‌دهد. خوشبختانه ابزار هم داریم: مهارت‌های حل مسئله. کتاب این مهارت‌ها را با مثال حمیده و آقای نیکنام نشان داده است.

قضیه از این قرار است: پدر و مادر حمیده اخیراً خانهٔ خود را فروخته‌اند و ناگهان متوجه می‌شوند قیمت خانهٔ آنها خیلی بیشتر بوده است. مادر حمیده به‌تدریج دچار افسردگی می‌شود و علائم افسردگی را در خود نشان می‌دهد. همسر او آقای نیکنام تصمیم می‌گیرد با مهارت‌های حل مسئله، مشکل همسرش را حل کند (ص ۱۴۶). بیا ببین او شش گام را به چه ترتیبی طی کرد.

مرحلهٔ ۱: بررسی علت

ابتدا دربارهٔ علت افسردگی می‌اندیشد و بررسی می‌کند که آیا دلایل دیگری نیز وجود داشته است.

روی هر پله بزن تا توضیحش را ببینی

نکتهٔ جالب مثال کتاب اینجاست: بعد از اجرای راه‌حل‌ها، آقای نیکنام متوجه می‌شود اقدامات او به نتیجهٔ کافی نرسیده است. کتاب از تو می‌پرسد: اکنون او را راهنمایی کن! شاید لازم باشد دوباره از گام اوّل شروع کند، راه‌حل‌های تازه‌ای پیدا کند یا از افراد متخصص کمک بگیرد. چرخهٔ حل مسئله گاهی باید دوباره بچرخد؛ این شکست نیست، بخشی از کار درست است (ص ۱۴۶).

نکتهٔ مهم کتاب (ص ۱۴۶)
افسردگی قابل درمان است. افراد با مراجعه به روان‌شناس و روان‌پزشک می‌توانند سلامت خود را به دست آورند. فرد افسرده را نباید تنها گذاشت؛ احوالپرسی و رفت‌وآمد با افراد افسرده خودش یک راه‌حل برای کاهش افسردگی آنها محسوب می‌شود.

🗂️ بازی طبقه‌بندی: اول یک مورد را انتخاب کن، بعد سبدش را بزن — آخرش «بررسی» را بزن!

۰ از ۶ جا شد
فعالیت در منزل — کتاب، ص ۱۴۶
  1. ۱با مراجعه به تجربه‌های خود و اعضای خانواده تحقیق کن که افراد برای کاهش افسردگی و دستیابی به شادی چه شیوه‌هایی را به‌کار می‌برند.
  2. ۲نتیجه را به کلاس گزارش بده.

💡 مثلاً بعضی‌ها ورزش می‌کنند، بعضی‌ها به طبیعت می‌روند یا وقت خود را با دوستان و بستگان می‌گذرانند و بعضی‌ها با دعا و نیایش آرام می‌گیرند. ببین در خانوادهٔ تو کدام شیوه‌ها رایج است و چرا به درد می‌خورد.

صفحات ۱۴۷ تا ۱۵۰ کتاب

چگونه از افراد بزرگسال، پیر و ناتوان مراقبت کنیم؟

وظیفهٔ دینی و اخلاقی مراقبت و مهارت‌های نگهداری از بیمار و ناتوان

موضوع دوم بخش ششم این پرسش است: چگونه از افراد بزرگسال، پیر و ناتوان مراقبت کنیم؟ کتاب می‌گوید افراد بزرگسال به دلیل اینکه سال‌های طولانی زندگی کرده‌اند، تجربه‌های ارزشمندی دارند و کسب این تجربه‌ها برای جوانان مهم است.

به همین علت مراقبت از این افراد یک وظیفهٔ دینی و اخلاقی است و نشانه‌ای از عشق و علاقه به اعضای خانواده، قدرشناسی از خدمات آنها و شکرگزاری از خداوند است. یادت باشد روزی تو هم پیر و ناتوان خواهی شد و به خدمت فرزندان خود نیاز پیدا خواهی کرد (ص ۱۴۷).

مراقبت از والدین، افراد ناتوان خانواده یا بیمار، به کسب مهارت و آگاهی از نیازهای آنها نیاز دارد. منظور کتاب این نیست که تو در حدّ یک پرستار خبره یا یک قهرمان عمل کنی؛ تنها لازم است به نیازهای آنها توجه کنی و کمک‌های خود را به نحو درست ارائه کنی.

عده‌ای در مراقبت از افراد بزرگسال یا بیمار، آن‌قدر خود را مضطرب و غمگین می‌کنند که جان خود را در معرض خطر قرار می‌دهند. مشکلات برای همه پیش می‌آید؛ با صبر و حوصله به وظایف خود عمل کن (ص ۱۴۷).

📖 متن کتاب:

«به مراقبت از پدر و مادر ناتوان خود توجه کنید و نگویید که این کار ما را خسته می‌کند. بدانید که زمان جمع‌آوری ثواب برای شما رسیده است.» (میرزا اسماعیل دولابی از عارفان تهران — ص ۱۴۸)
فعالیت ۱ (بحث کلاسی) — کتاب، ص ۱۴۸
  1. ۱تصور کنید یکی از آشنایان بسیار نزدیک شما که از او مراقبت می‌کنید، گاهی دچار فراموشی می‌شود.
  2. ۲این فرد باید داروهایی را در ساعت معینی مصرف کند؛ فراموشی او را با چه مشکلاتی مواجه می‌کند؟
  3. ۳برای دادن دارو در ساعت معین به فرد بیمار، بهترین راه‌حل شما چیست؟

💡 مثلاً می‌توانید به یادداشت روی در یخچال، ساعت هشداردار یا تقسیم مسئولیت بین اعضای خانواده فکر کنید. دربارهٔ چند راه‌حل گفت‌وگو کنید و بهترین را با دلیل انتخاب کنید.

پاسخ فعالیت‌های مراقبت از والدین — ص ۱۴۷ تا ۱۵۰ کتاب

برای مراقبت از والدین و افراد ناتوان خانواده، سه کار عملی پیشنهاد بده.

کتاب برای نگهداری و مراقبت از افراد بیمار و ناتوان، چند مهارت مشخص فهرست کرده است (ص ۱۴۸ تا ۱۵۰). این مهارت‌ها هم حال فرد تحت مراقبت را بهتر می‌کنند و هم اضطراب خودِ مراقب را کم می‌کنند. بیا هر کدام را با معنایش جور کنیم.

🎮 بازی تطبیق: هر مورد را به جفت درستش وصل کن، بعد «بررسی» را بزن!

۰ از ۷ وصل شد

مهارت مراقبت

یعنی چه؟

مراقبت گاهی سخت است (ص ۱۴۹)
وقتی از برادر یا خواهر کوچک و بیمار، پدر و مادر بیمار یا افراد بزرگسال و ناتوان مراقبت می‌کنی، به‌لحاظ روحی حال و روز خوبی نداری و ممکن است افسرده شوی. یادت باشد برخی بیماری‌ها با گذشت زمان درمان می‌شوند، برخی با مصرف دارو کنترل می‌شوند و با برخی باید مدارا کرد. تو به مراقبت خود ادامه بده و خوشحال باش که کار خوب و خداپسندانه‌ای انجام می‌دهی؛ نیکی به دیگران به خود تو برمی‌گردد و هیچ خدمتی به دیگران بدون پاداش نمی‌ماند.
فعالیت ۲ (بحث کلاسی) — یک سؤال اساسی، کتاب، ص ۱۵۰
  1. ۱امروزه در برخی شهرها مراکز نگهداری از سالمندان تأسیس شده است و در برخی از این مراکز امکاناتی هست که در خانه نیست.
  2. ۲از طرفی سالمندان در این مراکز به دلیل دوری از خانواده با مشکلات روحی زیادی روبه‌رو هستند.
  3. ۳به نظر شما یک سالمند ناتوان بهتر است در منزل نگهداری شود یا با پرداخت پول به مراکز نگهداری از سالمندان منتقل شود؟ به ملاحظات دینی، اخلاقی و عقلانی توجه کنید.

💡 این سؤال جواب درست و غلط آماده‌ای ندارد؛ مثل سؤال‌های تفکری کتاب باید برای نظرت دلیل بیاوری. مثلاً به احساس تنهایی سالمند، امکانات درمانی مرکز، وقت و توان خانواده و رضایت خود سالمند فکر کن.

فعالیت در منزل — کتاب، ص ۱۵۰
  1. ۱در مورد راه‌های شاد نگه داشتن سالمندان خانوادهٔ خود تحقیق کن.

💡 می‌توانی از خود پدربزرگ و مادربزرگت بپرسی چه چیزی حالشان را خوب می‌کند؛ از دیدار بستگان و شنیدن خاطره‌ها گرفته تا قدم زدن در پارک و گفت‌وگوی سر سفره. یافته‌هایت را در کلاس تعریف کن.

فکر کن و گفت‌وگو کن

خودت امتحان کن: این هفته یک «برنامۀ احترام» اجرا کن: سه روز، سه مخاطب — یک بزرگ‌تر، یک کودک، طبیعت (یک اقدام کوچک برای پارک محله)؛ هر شب یک خط گزارش بنویس که حس تو و حس او چه بود.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

لینک‌های مرتبط

درس ۶ از ۷