قضاوت درستتخیلشادی

بخش ۵: تفکّر و پژوهش (فعّالیت‌های انتخابی)

قبل از قضاوت، یک نفس عمیق؛ و قبل از نتیجه‌گیری، چند پرسش خوب!

شروع درس • صفحات ۱۱۸ تا ۱۳۹ کتاب

بخش پنجم کتاب، فعّالیت‌های انتخابی تفکّر و پژوهش است؛ یعنی شش فعالیت در راه است که با هماهنگی معلم می‌توانید یکی از آنها را انجام دهید. با موضوع قضاوت و عقیده و حکایت مورچه و شفیره شروع می‌کنیم، بعد سراغ پویانمایی‌های «پدر و پسر»، «سراب» و «آن پسرک انار ندارد» می‌رویم و موضوع «اثر» کارهای ما را بررسی می‌کنیم. آخرین فعالیت هم دربارهٔ شادی است و حکایت پدر و دو دخترش. هدف همهٔ آنها یک چیز است: تقویت مهارت‌های تفکّر و پژوهش تو.

صفحات ۱۱۹ تا ۱۲۳ کتاب

واقعیت: قضاوت و عقیده

حکایت مورچه و شفیره؛ چرا قضاوت بر اساس ظاهر خطا می‌کند؟

اوّلین فعالیت انتخابی نامش «واقعیت» است و دربارهٔ قضاوت است. قضاوت‌های ما ناشی از عقاید و باورهای ماست و عقاید و باورهای ما از منابع مختلف مانند سخنان اطرافیان و رسانه‌های مختلف شکل می‌گیرد.

پروانه در طبیعت سبز
پروانه و تغییر نگاه؛ فعالیت‌های انتخابی (ص ۱۲۷)
ایده‌های رنگی روی تخته ذهنی
طوفان فکری؛ تمرین خلاقیت (ص ۱۳۳)
پاسخ فعالیت «واقعیت» — ص ۱۱۸ و ۱۱۹ کتاب

فعالیت «واقعیت» چیست و چه مهارتی را تمرین می‌دهد؟

همان‌طور که ما دربارهٔ دیگران قضاوت می‌کنیم، دیگران هم دربارهٔ ما قضاوت‌هایی دارند که ناشی از طرز فکر، رفتار، گفتار و حتی ظاهر ماست. به همین دلیل دستیابی به مهارت قضاوت و تصمیم‌گیری صحیح حائز اهمّیت است و کتاب می‌گوید با شنیدن داستان و بحث و گفت‌وگو دربارهٔ قضاوت، مهارت‌های تفکّرت را گسترش بده.

📖 متن کتاب:

روزی آفتابی، مورچه‌ای در جست‌وجوی غذا به شفیره‌ای برخورد که زمان زیادی به تغییرش نمانده بود. مورچه با لحنی تحقیرآمیز گفت: «ای حیوان بیچارهٔ مفلوک، تو چه سرنوشت غم‌انگیزی داری! من می‌توانم به این سو و آن سو بدوم و اگر بخواهم از بلندترین درخت بالا بروم؛ اما تو در این پوسته‌ات زندانی هستی.» شفیره پاسخی نداد. چند روز بعد مورچه از آنجا گذشت؛ چیزی جز پوسته‌ای باقی نمانده بود و در سایهٔ بال‌های باشکوه، پروانه‌ای پر می‌گشود. پروانه گفت: «ای دوست، به من نگاه کن! باز هم از خودت تعریف کن!» و در هوا اوج گرفت و از مقابل چشم‌های مورچه برای همیشه ناپدید شد.

فکر کن و گفت‌وگو کن

کتاب بعد از حکایت می‌پرسد (ص ۱۲۰): دریافت شما از این داستان چیست؟ نظر شما در مورد قضاوت مورچه دربارهٔ شفیره چیست؟ چرا مورچه در قضاوت خود دچار اشتباه شد؟ عقیدهٔ شما در مورد قضاوت بر اساس ظاهر چیست و آیا این نوع قضاوت همیشه منجر به اشتباه می‌شود؟ به همهٔ این پرسش‌ها با دلیل جواب بده؛ مثلاً بگو مورچه کدام شواهد را ندیده بود.

قضاوت مورچه چرا خطا کرد؟ چون او فقط ظاهر شفیره را دید و از آیندهٔ آن هیچ خبری نداشت. مورچه توانایی‌های خودش را معیار گرفت و پوستهٔ ساکن را نشانهٔ ناتوانی دانست؛ در حالی که آن پوسته مرحلهٔ لازمِ مسیر پروانه شدن بود. اگر مورچه چند روز دیگر صبر می‌کرد و شواهد بیشتری جمع می‌کرد، حکم کاملاً متفاوتی می‌داد.

جملهموافقممخالفمباید بیشتر فکر کنم
بین عقیده و قضاوت رابطه‌ای وجود ندارد.
قضاوت ما بر اساس عقیدهٔ ما انجام می‌گیرد.
عقیدهٔ ما از قضاوت ما شکل می‌گیرد.
ما در قضاوت فقط به عقیدهٔ خودمان توجّه می‌کنیم.
ما در قضاوت علاوه بر عقیدهٔ خودمان به عقیدهٔ دیگران نیز توجّه می‌کنیم.
عقاید ما از تجربیات قبلی خود و دیگران ناشی می‌شود.

فعالیت تکمیلی در کلاس — جدول نظرخواهی دربارهٔ رابطهٔ قضاوت و عقیده (ص ۱۲۰ و ۱۲۱)

بعد از پر کردن جدول، کتاب می‌پرسد در مورد رابطهٔ قضاوت و عقیده چه فکر می‌کنی و ازت می‌خواهد دربارهٔ علت و چرایی موافقت، مخالفت و جوانب مختلف جمله‌ها گفت‌وگو کنی.

پاسخ پرسش بعد از جدول «واقعیت» — ص ۱۱۹ و ۱۲۰ کتاب

کتاب بعد از جدول می‌پرسد دربارهٔ تفاوت دید دو نفر از یک اتفاق؛ چه جوابی داری؟

برای جواب بهتر، هم به حکایت مورچه برگرد و هم به تجربه‌های خودت؛ مثلاً به قضاوتی که روز اوّل مدرسه دربارهٔ یک هم‌کلاسی کردی و بعد از شناخت بیشتر عوضش کردی. این مقایسه نشان می‌دهد قضاوت ما با عقیده و اطّلاعاتمان تغییر می‌کند.

مرحلهٔ ۱: ماجرا را دقیق ببین

قبل از هر حکمی، وقایع را کامل و به ترتیب دنبال کن؛ مورچه فقط یک نگاه انداخت و همه چیز را از دست داد.

روی هر پله بزن تا توضیحش را ببینی
فعالیت در منزل (ص ۱۲۲ و ۱۲۳)
  1. ۱کتاب می‌گوید باورها یا عقیده‌ها اندیشه‌هایی هستند که ما به درستی آنها اعتقاد داریم؛ دو مورد از باورهای خودت را بنویس و توضیح بده چگونه به هر یک اعتقاد پیدا کردی. الگوی کتاب: «من باور دارم که ........ و این باور بر اثر ........ ایجاد شده است».
  2. ۲رسانه‌های جمعی مانند رادیو، تلویزیون، روزنامه‌ها و اینترنت در شکل‌گیری باورها و عقاید ما تأثیر دارند؛ نمونه‌هایی از تأثیرات مثبت و منفی این رسانه‌ها را در زندگی مردم بنویس.
  3. ۳برای تأثیر منفی، یک راه حفاظت هم پیشنهاد بده؛ مثلاً مقایسهٔ خبر یک رسانه با منبع دیگر.

💡 نمونهٔ تأثیر مثبت می‌تواند آموزش یک مهارت یا آشنایی با آداب مردم دیگر باشد و نمونهٔ تأثیر منفی، گسترش شایعه یا معیارهای غلط زیبایی؛ خودت نمونه‌های واقعی‌تری پیدا کن.

پاسخ فعالیت در منزل «پدر و پسر» — ص ۱۲۱ و ۱۲۲ کتاب

فعالیت در منزل دربارهٔ پویانمایی «پدر و پسر» چیست و چه نتیجه‌ای می‌گیرید؟

صفحات ۱۲۷ تا ۱۳۱ کتاب

تخّیل یا توهم؟ اهمّیت آن

پویانمایی «سراب»؛ مرز تخیل و توهم

سومین فعالیت انتخابی دربارهٔ تخیل است و با پویانمایی «سراب» شروع می‌شود. عنوان فعالیت در کتاب «تخیل یا …» است و آن نقطه‌چین یعنی به کجا می‌رسد خیالی که کنترل نشود؟ قبل از دیدن فیلم حدس بزن و بعد با گفت‌وگوها جوابت را دقیق کن. در این فعالیت، عملکرد شخصیت اصلی داستان بررسی می‌شود.

📖 متن کتاب:

«تخیل نوعی فعّالیت خلاق ذهن است که در آن مقایسه و تصور ذهنی وجود دارد و با هدایت ذهن انجام می‌گیرد؛ کلیهٔ ابداعات و اختراعات بشر محصول تخیل است.» (ص ۱۲۷)

اما اگر همین فعالیت ذهن، بدون ادراک، عقل و اراده باشد، دیگر نمی‌توان نام آن را تخیل گذاشت. یعنی مرز تخیل و توهم همین سه چیز است: ادراک، عقل و اراده. تخیل ابزار خلاقیت و ساختن است و توهم تصویری است که ذهن بدون کنترل می‌سازد و از واقعیت دور است. به همین دلیل تخیل می‌تواند پایهٔ یک اختراع باشد و توهم فقط انسان را سرگردان کند.

فکر کن و گفت‌وگو کن

کتاب بعد از فیلم می‌پرسد (ص ۱۲۸): چه وقایعی در فیلم اتفاق افتاد؟ اگر بخواهی بر آنچه برای فروشنده اتفاق افتاد نامی بگذاری، آن را چه می‌نامی؟ فروشنده در حال تخیل بود یا توهم و چرا این‌طور فکر می‌کنی؟ مشتری در این داستان نشانهٔ چیست؟ شما چه مثال‌هایی برای تخیل و توهم می‌توانید بیان کنید؟ تخیل چه نقشی در زندگی انسان‌ها دارد؟ و از پایهٔ اوّل تا کنون در چه درس‌هایی و چگونه از تخیل خود استفاده کرده‌ای؟

🗂️ بازی طبقه‌بندی: اول یک مورد را انتخاب کن، بعد سبدش را بزن — آخرش «بررسی» را بزن!

۰ از ۷ جا شد

روی کارت‌ها بزن تا برگردند!

فعالیت تکمیلی و فعالیت در منزل (ص ۱۲۸ تا ۱۳۰)
  1. ۱فعالیت تکمیلی: جمله‌ها را بر اساس فکر خود کامل کن — «تخیل با توهم شباهت دارد؛ چون ........» و «اما یکی نیستند؛ چون ........».
  2. ۲فعالیت در منزل: تصویر ص ۱۳۰ کتاب را به دقّت مشاهده کن و به پرسش‌ها پاسخ بده — برداشت تو از این نقاشی چیست؟ هر یک از عناصر به کار رفته در نقاشی (اشیا و موجودات، رنگ‌ها، حس و حالت آنها) نماد چیست و چه مفهومی را القا می‌کند؟ مهم‌ترین عنصر این تابلو چیست؟ برای تابلو یک نام پیشنهاد کن.
  3. ۳در پایان، بین تخیل و توهم در نقاشی هم مقایسه کن؛ کدام عنصر تابلو نشان می‌دهد نقاش با تخیل کار کرده و کدام عنصر احساس توهم می‌دهد؟

💡 پرسش «شباهت و تفاوت تخیل و توهم» مهم‌ترین جمع‌بندی این فعالیت است؛ جوابت را با تعریف ص ۱۲۷ بسنج.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

لینک‌های مرتبط

درس ۵ از ۷