جزوهٔ درس — کتاب پیام‌های آسمان نهم — صفحات ۱۱ تا ۱۹

جزوهٔ درس ۱: تو را چگونه بشناسم؟

درس «تو را چگونه بشناسم؟» پاسخ بزرگ‌ترین پرسش بشر یعنی شناخت خداوند را در دو راه نشان می‌دهد: راه اول تفکر در کتاب آسمانی یعنی قرآن که توصیف خداوند از خودِ اوست و توصیفی دقیق و بینقص است، و راه دوم تفکر در کتاب خلقت یعنی آثار و نشانه‌های او در سراسر جهان آفرینش؛ در این درس با علم گسترده و مهربانی و عدل و توبه‌پذیری خداوند، حکمت احکام او، گزارش خطبهٔ ۹۱ نهج‌البلاغه و در پایان معنای حمد و تسبیح در ذکرهای نماز آشنا می‌شویم. اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

دو راه شناخت صفات خداوند یعنی تفکر در کتاب آسمانی و تفکر در کتاب خلقت را نام می‌بری و هر کدام را با مثال کتاب توضیح می‌دهی.

۲

علم گستردهٔ خداوند را با آیه‌های درس توضیح می‌دهی و می‌گویی او از قلب‌ها، نجواها و حتی فرو افتادن برگ درختی در گوشه‌ای از جهان آگاه است.

۳

مهربانی و آمرزندگی و دوستی خداوند با بندگان را با آیه‌های «وَهُوَ الْغَفُورُ الْوَدُودُ» و «إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ» بیان می‌کنی.

۴

عدل خداوند را توضیح می‌دهی و می‌گویی به کسی ظلم نمی‌شود، بلکه انسان‌ها با گناهان خود به خویش ستم می‌کنند.

۵

حکمت احکام خداوند را می‌گویی؛ قوانین دینی برای هدایت و پاکی از آلودگی‌هاست نه برای سخت گرفتن بر بندگان.

۶

معنای حمد و تسبیح را می‌دانی و می‌گویی چرا هر ستایش حقیقی و حمد واقعی از آن خداست.

۷

می‌توانی بگویی چرا جهل، ظلم، ضعف و جسمانی بودن به خداوند نسبت داده نمی‌شود و او سرچشمهٔ همهٔ خوبی‌ها و کمالات است.

نکات کلیدی

  1. ★شعر آغازین درس از سنایی، شاعر قرن پنجم و ششم قمری است؛ در آن خداوند حکیم و عظیم و کریم و رحیم و عزیز و عالم و یقین‌بخش خوانده شده و گفته می‌شود نتوان شبه او جست که او در وهم نیاید و نتوان وصف او گفت که او در فهم نگنجد (ص ۱۱).
  2. ★یافتن پاسخ پرسش‌هایی مانند «خدا چگونه خدایی است و چه ویژگی‌هایی دارد؟» نیازمند دستیابی انسان به منبعی است که اطلاعاتی دقیق و حقیقی در اختیار او بگذارد تا با تکیه بر آن به شناختی صحیح و به دور از اشتباه و خطا دربارهٔ خداوند دست یابیم (ص ۱۲).
  3. ★ما انسان‌ها به دلیل توانایی‌های محدود خود امکان شناخت کامل خدای نامحدود را نداریم؛ به همین دلیل رسول خدا (ص) فرمود: «ما عَرَفْنَاكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ» یعنی آن‌چنان که شایسته معرفت توست، تو را نشناختیم؛ ما به قدر توان و درک خود به شناختی محدود دست می‌یابیم (ص ۱۲).
  4. ★بهترین راه برای شناخت صفات خداوند، مراجعه به سخن خود اوست؛ توصیف خداوند از خود، توصیفی دقیق و بینقص است و در قرآن آیات زیادی هر کدام بخشی از ویژگی‌ها و صفات خداوند را بیان می‌کنند (ص ۱۲).
  5. ★خداوند بر همه چیز آگاه است؛ او از آنچه در قلب ما می‌گذرد، از آنچه چشم‌های ما می‌بیند و آنچه در گوش دیگران نجوا می‌کنیم آگاه است و حتی از فرو افتادن برگ درختی در گوشه‌ای از جهان نیز باخبر است؛ خلاصه اینکه هیچ چیز آشکار یا پنهانی نیست مگر آنکه خدا به آن علم دارد (ص ۱۲ و ۱۳).
  6. ★آیهٔ «إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ وَمَا يَخْفَى» از سورهٔ اعلی، آیهٔ ۷ می‌گوید خداوند هر آشکار و نهانی را می‌داند (ص ۱۳).
  7. ★خداوند مهربان است و مهربانی او همه چیز و همه کس را در بر گرفته است؛ او آن‌قدر مهربان است که مهرورزی بر بندگان را بر خود واجب کرده و خود را دوستدار آنان نامیده است: «وَهُوَ الْغَفُورُ الْوَدُودُ» یعنی او بسیار آمرزنده و دوستدار بندگانش است (ص ۱۳).
  8. ★با وجود این، خداوند مجازات‌کننده نیز است و کسانی را که به مبارزه با حق برمی‌خیزند و از گناه و سرکشی دست برنمی‌دارند از رحمت خویش محروم و به عذابی دردناک گرفتار می‌کند؛ «وَمَن يَشَاقِ اللَّهَ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ» (ص ۱۳).
  9. ★خداوند به بندگانش ظلم نمی‌کند؛ بلکه انسان‌ها با گناهان و خطاهایشان به خود ظلم می‌کنند و خود را در مسیر گرفتاری و هلاکت قرار می‌دهند؛ «إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ النَّاسَ شَيْئًا وَلَكِنَّ النَّاسَ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ» (ص ۱۳).
  10. ★خداوند کسانی را که از گناه خویش پشیمان می‌شوند و توبه می‌کنند با آغوش باز می‌پذیرد؛ او خود را خدای «بسیار توبه‌پذیر» معرفی می‌کند و توبه‌کنندگان را دوست می‌دارد: «إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ» (ص ۱۴).
  11. ★خداوند با احکام و قوانینش نمی‌خواهد بر بندگانش سخت بگیرد؛ بلکه برای هدایت انسان و راهنمایی او به‌سمت سعادت و خوشبختی و جلوگیری از گمراهی او این قوانین را قرار داده است؛ او می‌خواهد بندگان را از آلودگی‌ها پاک کند و نعمتش را بر آنها تمام نماید تا شکر او را به‌جای آورند (ص ۱۴).
  12. ★خداوند خود را در قرآن بهترین روزی‌دهنده، بهترین یاری‌کننده و بهترین سرپرست معرفی می‌کند (ص ۱۴).
  13. ★در خطبهٔ ۹۱ نهج‌البلاغه حضرت علی (ع) خداوند را از اندرون لانه‌های تابستانی مورچگان و خانه‌های زمستانی حشرات، از آهنگ اندوهبار زنان غمدیده و صدای آهسته قدم‌ها آگاه می‌داند و از پرورش میوه در درون پرده‌های شکوفه و مرواریدهای پنهان در دل صدف‌ها باخبر می‌شمارد؛ این همه آگاهی هیچ‌گونه زحمت و دشواری برای او ندارد و در تدبیر امور مخلوقات، سستی و ملالی در او راه نمی‌یابد (ص ۱۵).
  14. ★راه دیگر شناختن صفات خداوند، تفکر در کتاب خلقت است؛ همان‌گونه که با دیدن نوشته‌ای علاوه بر پی‌بردن به وجود نویسنده به میزان علم و نوع اندیشه‌هایش پی می‌بریم و با دیدن ساختمانی از سازنده و مهارت و توانایی وی باخبر می‌شویم، با تفکر در جهان خلقت نیز علاوه بر پی‌بردن به وجود خالقی بی‌همتا با برخی از ویژگی‌ها و صفات او آشنا می‌شویم (ص ۱۵).
  15. ★زیبایی‌های عالم، جلوه‌ای از زیبایی او، خوبی‌های آن، روایتگر نیکی او و عظمت‌های آن، پرتوی از قدرت و بزرگی اوست؛ گویی تمام اجزای عالم از او سخن می‌گویند؛ به تصریح سعدی: «هر ورقش دفتری است معرفت کردگار / برگ درختان سبز در نظر هوشیار» (ص ۱۵ و ۱۶).
  16. ★هر خوبی و کمالی که مخلوقات دارند از خالق دریافت کرده‌اند و کسی می‌تواند کمال و خوبی را به دیگری دهد که خود نیز آن را دارا باشد؛ بنابراین خداوند سرچشمهٔ همهٔ خوبی‌ها و کمالات است؛ اما صفاتی که از مخلوق بودن و محدود بودن سرچشمه می‌گیرد مثل جهل، ظلم، ضعف و جسمانی بودن در خدای متعال نیست و خدا مثل اجسام محدود به یک مکان خاص نیست (ص ۱۶ و ۱۷).
  17. ★«حمد» به معنای «ستایش» و «تسبیح» به معنای «پاک و منزه دانستن» است؛ ما با ذکرهای «اَلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ»، «سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ وَبِحَمْدِهِ» و «سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ» در هر نماز آشنا هستیم (ص ۱۷).

تعریف کلمه‌های مهم

تفکر در کتاب آسمانی

بهترین راه شناخت صفات خداوند؛ یعنی مراجعه به قرآن که سخن خداوند است و توصیف او از خودش دقیق و بینقص است (ص ۱۲).

تفکر در کتاب خلقت

راه دیگر شناختن صفات خداوند؛ یعنی از طریق آثار و نشانه‌های او که در سراسر جهان آفرینش متجلی است، به ویژگی‌های او پی ببریم (ص ۱۵).

حمد

به معنای «ستایش» است؛ با گفتن «الحمدلله» می‌گوییم هر ستایش برای خداست، چون همهٔ زیبایی‌ها و خوبی‌های جهان از اوست (ص ۱۷).

تسبیح

به معنای «پاک و منزه دانستن» است؛ یعنی خداوند از هر نقص و عیبی منزه است و آن نقص‌هایی که در سایر موجودات است، در او نیست (ص ۱۷).

غفور

بسیار آمرزنده؛ خداوند مهربان است و مهربانی او همه چیز و همه کس را در بر گرفته است: «وَهُوَ الْغَفُورُ الْوَدُودُ» (ص ۱۳).

ودود

دوستدار بندگان؛ خداوند مهرورزی بر بندگان را بر خود واجب کرده و خود را دوستدار آنان نامیده است (ص ۱۳).

«بسیار توبه‌پذیر»

نامی که خداوند خود را با آن معرفی می‌کند؛ توبه‌کنندگان را با آغوش باز می‌پذیرد و دوست می‌دارد (ص ۱۴).

سرچشمهٔ خوبی‌ها و کمالات

خداوند؛ چون هر خوبی و کمالی که مخلوقات دارند از خالق دریافت کرده‌اند و کسی می‌تواند کمال دهد که خود آن را دارا باشد (ص ۱۶).

شناخت محدود

شناختی که انسان به قدر توان و درک خود از خداوند به دست می‌آورد؛ چون امکان شناخت کامل خدای نامحدود را ندارد (ص ۱۲).

جدول‌های دسته‌بندی و مقایسه

پرسش‌های بزرگ بشر دربارهٔ خداوند — ص ۱۲ کتاب

پرسشمضموننکتهٔ پاسخ درس
چگونه خدایی است؟خدایی که او و هستی را خلق کرده و قرار است روزی به سوی او بازگردیمشناخت او با دو راه تفکر در کتاب آسمانی و کتاب خلقت (ص ۱۲ و ۱۵)
چه ویژگی‌هایی دارد؟صفات و ویژگی‌های خداوندعالم، مهربان، آمرزنده، ودود، شدید العقاب و توبه‌پذیر (ص ۱۳ و ۱۴)
آیا او به همه چیز عالم است؟گسترهٔ علم خداونداز قلب‌ها، چشم‌ها، نجواها و حتی فرو افتادن برگ آگاه است (ص ۱۲ و ۱۳)
قادر به انجام دادن چه کارهایی است؟قدرت و تدبیر اوتدبیر همهٔ مخلوقات هیچ زحمت و دشواری برای او ندارد (ص ۱۵)
او با بندگان خود چگونه رفتار می‌کند؟رفتار خداوند با بندگانبه کسی ظلم نمی‌کند؛ توبه‌کنندگان را دوست دارد و قوانینش برای هدایت است (ص ۱۳ و ۱۴)

پاسخ این پرسش‌ها نیازمند منبعی است که اطلاعاتی دقیق و حقیقی در اختیار ما بگذارد؛ قرآن و کتاب خلقت همان منبع‌ها هستند (ص ۱۲).

صفات خداوند و آیه‌های کتاب — ص ۱۳ و ۱۴ کتاب

صفت و موضوعآیهٔ کتابمأخذ
علم به آشکار و پنهان«إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ وَمَا يَخْفَى»سورهٔ اعلی، آیهٔ ۷ — پانویس ص ۱۳
آمرزندگی و دوستی با بندگان«وَهُوَ الْغَفُورُ الْوَدُودُ»سورهٔ بروج، آیهٔ ۱۴ — پانویس ص ۱۳؛ حفظی ٭
عقوبت دشمنان حق«وَمَن يَشَاقِ اللَّهَ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ»سورهٔ حشر، آیهٔ ۴ — پانویس ص ۱۳
عدل و بی‌ظلمی«إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ النَّاسَ شَيْئًا وَلَكِنَّ النَّاسَ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ»سورهٔ یونس، آیهٔ ۴۴ — پانویس ص ۱۳
دوستی توبه‌کنندگان«إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ»سورهٔ بقره، آیهٔ ۲۲۲ — پانویس ص ۱۴؛ حفظی ٭
راحت‌گذار در احکام«مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُم مِّنْ حَرَجٍ وَلَكِن يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ»سورهٔ مائده، آیهٔ ۶ — پانویس ص ۱۴

آیه‌های علامت‌دار ٭ در کتاب باید حفظ شوند؛ در این درس دو آیهٔ بروج ۱۴ و بقرهٔ ۲۲۲ حفظی هستند (ص ۱۳ و ۱۴).

مقایسهٔ دو راه شناخت صفات خداوند — ص ۱۲ و ۱۵ کتاب

راهچیستیمثال کتاب
تفکر در کتاب آسمانیمراجعه به سخن خود خداوند؛ توصیفی دقیق و بینقصآیه‌های علم، مهربانی، عدل و توبه‌پذیری خداوند (ص ۱۲ و ۱۳)
تفکر در کتاب خلقتپی‌بردن به صفات خدا از آثار و نشانه‌های او در جهان آفرینشنوشته نویسنده را نشان می‌دهد و ساختمان سازندهٔ ماهر را (ص ۱۵)
نتیجهٔ مشترک دو راهشناختی محدود اما صحیح و به دور از اشتباه و خطاما به قدر توان و درک خود شناخت می‌یابیم (ص ۱۲)

دو راه مکمل یکدیگرند؛ تنها کافی است به تفکر بنشینیم تا این جهان همچون جاده‌ای رهنمون به سوی خدا شود (ص ۱۵).

کدام صفات به خدا نسبت داده می‌شود؟ — ص ۱۶ و ۱۷ کتاب

دستهٔ صفتنمونهحکم دربارهٔ خداوند
خوبی‌ها و کمالاتعلم، قدرت، زیبایی، نیکیخداوند سرچشمهٔ همهٔ خوبی‌ها و کمالات است (ص ۱۶)
صفات نقص‌دار مخلوقیجهل، ظلم، ضعف، جسمانی بودندر خدای متعال نیست؛ زیرا خداوند مخلوق و محدود نیست (ص ۱۶)
محدودیت مکانیحضور در یک مکان و بی‌خبری از مکان دیگرخدا مثل اجسام محدود به یک مکان خاص نیست (ص ۱۷)

هر خوبی و کمالی که مخلوقات دارند از خالق دریافت کرده‌اند؛ کسی می‌تواند کمال و خوبی دهد که خود آن را دارا باشد (ص ۱۶).

نمونه‌های عددی مهم این درس — با جواب

پرسش عددیپاسخنکتهٔ حل
سرایندهٔ شعر آغازین درس در چه قرنی می‌زیسته است؟قرن پنجم و ششم قمریپانویس ص ۱۱: سنایی
خطبهٔ نهج‌البلاغهٔ موجود در درس چندم است؟خطبهٔ ۹۱توصیف حضرت علی (ع) از علم گستردهٔ خداوند (ص ۱۵)
آیهٔ «وَهُوَ الْغَفُورُ الْوَدُودُ» کدام سوره و آیه است؟سورهٔ بروج، آیهٔ ۱۴با علامت ٭؛ از آیه‌های حفظی درس (ص ۱۳)
آیهٔ «إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ» کدام سوره و آیه است؟سورهٔ بقره، آیهٔ ۲۲۲با علامت ٭؛ از آیه‌های حفظی درس (ص ۱۴)
مأخذ حدیث «ما عَرَفْنَاكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ» چیست؟بحارالانوار، ج ۶۸، ص ۲۳سخن رسول خدا (ص) — پانویس ص ۱۲
در پیشنهاد ۱ ص ۱۸ آیه‌های کدام دو سوره بررسی می‌شود؟حج (۵۸ تا ۶۵) و شوری (۲۵ تا ۳۰)آیه‌هایی که در آنها به شناخت خدا اشاره شده است (ص ۱۸)
متن «الهی» پایان درس برگرفته از کجاست؟مناجات الراجین امام سجاد (ع)صفحهٔ پایانی درس (ص ۱۹)

این شماره‌ها محبوب طراحان سؤال‌اند؛ مخصوصاً شمارهٔ خطبهٔ نهج‌البلاغه و سوره و آیهٔ دو آیهٔ حفظی درس.

آیه‌ها، حدیث‌ها و نکته‌های مهم

حدیث — حدیث رسول خدا (ص) — پانویس ص ۱۲ کتاب

«ما عَرَفْنَاكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ»

ترجمهٔ کتاب: آن‌چنان که شایسته معرفت توست، تو را نشناختیم.

از رسول خدا (ص)؛ بحارالانوار، ج ۶۸، ص ۲۳ — پانویس ص ۱۲ کتاب.

﴿ آیه ﴾ آیهٔ علم خداوند — پانویس ص ۱۳ کتاب

«إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ وَمَا يَخْفَى»

ترجمهٔ کتاب: او هر آشکار و نهانی را می‌داند.

سورهٔ اعلی، آیهٔ ۷ — پانویس ص ۱۳ کتاب.

﴿ آیه ﴾ آیهٔ آمرزندگی و دوستی خداوند — پانویس ص ۱۳ کتاب

«وَهُوَ الْغَفُورُ الْوَدُودُ»

ترجمهٔ کتاب: او بسیار آمرزنده و دوستدار بندگانش است.

سورهٔ بروج، آیهٔ ۱۴ — پانویس ص ۱۳ کتاب؛ از آیه‌های علامت‌دار ٭ که حفظ می‌شوند.

﴿ آیه ﴾ آیهٔ دوستی توبه‌کنندگان — پانویس ص ۱۴ کتاب

«إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ»

ترجمهٔ کتاب: همانا خداوند توبه‌کنندگان را دوست دارد.

سورهٔ بقره، آیهٔ ۲۲۲ — پانویس ص ۱۴ کتاب؛ از آیه‌های علامت‌دار ٭ که حفظ می‌شوند.

⚠ حمد و تسبیح — ذکرهای نماز — ص ۱۷ کتاب

در هر نماز ذکرهای «اَلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ»، «سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ وَبِحَمْدِهِ» و «سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ» را تکرار می‌کنیم؛ «حمد» به معنای «ستایش» و «تسبیح» به معنای «پاک و منزه دانستن» است.

وقتی می‌گوییم «الحمدلله» می‌خواهیم بگوییم «هر ستایش برای خداست»؛ کسی و چیزی قابل ستایش است که کمالات و زیبایی‌هایی در او باشد.

وقتی می‌گوییم «سبحان‌الله» می‌خواهیم بگوییم «خداوند از هر نقص و عیبی، منزه است»؛ همهٔ زیبایی‌ها و خوبی‌های جهان از خداست، پس ستایش حقیقی و حمد واقعی از آن اوست (ص ۱۷).

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

70٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ پیام‌های آسمان پایهٔ نهم — کتاب پیام‌های آسمان نهم — صفحات ۱۱ تا ۱۹ — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۱ از ۱۲