جزوهٔ درس ۲: در پناه ایمان

جزوهٔ درس — کتاب پیام‌های آسمان نهم — صفحات ۲۱ تا ۲۹

جزوهٔ درس ۲: در پناه ایمان

درس قبل آموختیم خالق هستی از همهٔ اعمال ما آگاه است؛ اما کتاب می‌گوید شناخت خدا به‌تنهایی ما را به اطاعت نمی‌کشاند و به حقیقتی دیگر نیاز داریم: ایمان. در این جزوه می‌فهمیم ایمان یعنی اعتماد و باور قلبی کامل که شوق عمل می‌آورد؛ آثار آن یعنی آرامش روحی و رهایی از بی‌هدفی را می‌بینیم، راه‌های تقویت ایمان (یاد و ذکر خدا، نماز اول وقت، تلاوت قرآن، کار نیک و دوری از گناه، الگو گرفتن از مؤمنان) را یاد می‌گیریم و نشانه‌های انسان مؤمن در سورهٔ مؤمنون را می‌خوانیم. اوّل توضیح‌ها را بخوان، بعد جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

تعریف دقیق ایمان را می‌گویی و تفاوت آن را با علم و شناخت با تشبیه چراغ و محرک توضیح می‌دهی.

۲

با مثال‌های کتاب (ورزش روزانه و ترک کارهای ناشایست) نشان می‌دهی چرا شناخت به‌تنهایی برای عمل کافی نیست.

۳

آثار ایمان به خدا را نام می‌بری و مهم‌ترین دلیل آرامش روحی مؤمنان را بیان می‌کنی.

۴

هدف زندگی مؤمنان را از اهداف ساختگی بی‌ایمان‌ها (پول و مقام و شهرت، لذت‌های زودگذر، فخرفروشی) جدا می‌کنی.

۵

راه‌های تقویت ایمان را با نمونه‌های کتاب (نماز اول وقت، تلاوت روزانهٔ قرآن، کار نیک و دوری از گناه، الگومندی) توضیح می‌دهی.

۶

رابطهٔ دوسویهٔ ایمان و عمل را شرح می‌دهی و می‌گویی گناه چگونه مانند غبار نور ایمان را می‌پوشاند.

۷

نشانه‌های انسان مؤمن را از سورهٔ مؤمنون به ترتیب نام می‌بری و خود را با آنها می‌سنجی.

نکات کلیدی

  1. ★در درس قبل با برخی از صفات خداوند آشنا شدیم و دانستیم خالق هستی از تمام اعمال و رفتار ما آگاه است و خیر و صلاح بندگان خویش را می‌خواهد؛ با این حال افرادی را می‌بینیم که با آنکه خدا را به عنوان خالق هستی می‌شناسند، به دستورات او توجه نمی‌کنند و گاهی در حضور او گناه می‌کنند (ص ۲۱).
  2. ★همهٔ این موارد نشان می‌دهد شناخت ما از خالق خویش و رهنمودهای او به‌تنهایی، اطاعت و عمل به دستوراتش را درپی نخواهد داشت؛ بلکه در کنار شناخت خداوند نیازمند حقیقت دیگری هستیم تا سبب انجام دستورات او توسط ما شود و آن حقیقت «ایمان» است (ص ۲۱).
  3. ★گاهی انجام دادن کاری را مفید می‌دانیم اما در انجام آن کوتاهی می‌کنیم؛ مثلاً می‌دانیم چند دقیقه ورزش در روز سلامتی و شادابی می‌آورد اما برای انجام آن برنامه‌ریزی نمی‌کنیم؛ همچنین از زیان برخی کارهای ناشایست آگاهیم اما آنها را ترک نمی‌کنیم؛ پس تنها شناخت و آگاهی برای عمل کافی نیست (ص ۲۱).
  4. ★دانستهٔ ما باید به مرحلهٔ ایمان برسد؛ یعنی به آنچه می‌دانیم ایمان داشته باشیم؛ علم و شناخت مانند چراغی است که راه را نشان می‌دهد اما داشتن چراغ، انگیزهٔ لازم برای حرکت در آن راه را در انسان ایجاد نمی‌کند؛ ایمان مشوق و محرک ما برای رفتن به سمت عمل است (ص ۲۱).
  5. ★ایمان، اعتماد و باور قلبی کامل به یک موضوع یا حقیقت است؛ باوری که شوق عمل به آن حقیقت را در انسان ایجاد می‌کند؛ پس اگر کسی به دانسته‌های خویش ایمان داشته باشد، عمل به آنها نیز به همراه آن خواهد آمد (ص ۲۲).
  6. ★حضرت علی علیه‌السلام می‌فرماید: «ایمان و عمل دو برادر همراه و دو دوست جدایی‌ناپذیرند»؛ بنابراین شناخت ما از خدا وقتی به عمل به دستورات او می‌انجامد که این شناخت به مرحلهٔ ایمان برسد و اگر با تمام وجود به خدا ایمان بیاوریم، عمل به دستورات او نیز به‌دنبال آن خواهد آمد (ص ۲۲).
  7. ★اگر نور ایمان واقعی در قلب کسی وجود داشته باشد، بدون شک این نور از قلب او فراتر می‌رود و در گفتار و رفتار او نمایان می‌شود؛ و اگر قلب کسی به دلیل گناهان تیره و تار شده باشد، تأثیر آن در گفتار و کردار او نیز ظاهر می‌شود؛ به قول معروف «از کوزه همان برون تراود که در اوست» (ص ۲۲).
  8. ★در بخش «بیشتر بدانیم» آمده است: چشم، گوش، زبان و بقیهٔ اعضای بدن ما پنجره‌های قلب ما هستند؛ مانند اتاق روشنی با پنجره‌های باز که در تاریکی همه‌جا نور آن از بیرون دیده می‌شود، نور ایمان قلب نیز در گفتار و رفتار انسان پنهان نمی‌ماند (ص ۲۲).
  9. ★هنگامی که جوانه‌های ایمان در قلب ما پدیدار شود، تحولی شگرف در درون خود احساس خواهیم کرد که گویی تولدی دوباره یافته‌ایم؛ آنگاه آثار ایمان به خدا را در جای‌جای زندگی خود مشاهده خواهیم کرد (ص ۲۳).
  10. ★آرامش: از تأثیرات مهم ایمان به خدا، دست یافتن به آرامش روحی است؛ مهم‌ترین دلیل این آرامش آن است که خداوند دل و جان آدمی را به گونه‌ای آفریده که جز با یاد و نام او آرام نمی‌گیرد؛ هیچ خواستهٔ دنیایی حتی آرزوهای سال‌ها نمی‌تواند جای خواستهٔ واقعی قلب یعنی رسیدن به خدا را بگیرد و انسان پس از رسیدن به آنها دلزده می‌شود (ص ۲۳).
  11. ★رهایی از سردرگمی و بی‌هدفی: کسی که هدف والا و ارزشمندی در زندگی ندارد احساس بیهودگی می‌کند، زیرا داشتن هدف به زندگی معنا می‌بخشد؛ هدف زندگی مؤمنان برخاسته از اعتقاد به خداست و آنها با کمک گرفتن از فرستادگان الهی آن هدف را کشف می‌کنند؛ به همین دلیل هیچگاه احساس پوچی نمی‌کنند و می‌دانند در این جهان به حال خود رها نشده‌اند (ص ۲۳).
  12. ★کسانی که ایمان به خدا ندارند، زندگی را در همین چند روز دنیا خلاصه می‌کنند؛ برخی تنها هدف زندگی خود را پول و مقام و شهرت قرار می‌دهند، برخی خود را به لذت‌های زودگذر دنیا مشغول می‌سازند و گروهی نیز هدفشان فخرفروشی به دیگران با ماشین و لباس و مد است؛ این کارها انسان را از مقصد و هدف اصلی خلقت دور می‌سازد (ص ۲۳).
  13. ★قرآن کریم و پیشوایان معصوم راه‌های رسیدن به ایمان را به ما نشان داده‌اند؛ این راه‌ها ما را از مرحلهٔ شناخت خدا به مرحلهٔ ایمان واقعی به او می‌رسانند و سبب تقویت و محکم شدن ایمان نیز می‌شوند (ص ۲۴).
  14. ★یاد و ذکر خداوند: حضور خداوند در خاطر ما در همهٔ لحظات زندگی، در آغاز صبح، در طول روز و هنگام کار و تحصیل و در انتهای شب، سبب افزایش ارتباط ما با خدا و تقویت ایمان می‌شود؛ یکی از حکمت‌های نمازهای پنج‌گانه، زنده نگهداشتن یاد خدا در تمام طول شبانه‌روز است و خداوند گوش سپردن به آیات قرآن را یکی از عوامل افزایش ایمان برشمرده است (ص ۲۴).
  15. ★مشغله‌های مداوم، وسوسه‌های شیطان و خواهش‌های نفسانی آدمی را از یاد خدا غافل می‌کند؛ برای زدودن غفلتهای مداوم، تلاوت روزانهٔ قرآن‌کریم توصیه شده است؛ داشتن برنامهٔ روزانه برای خواندن قرآن از کارهای ثابت بزرگان و پیشوایان دین بوده و امام خمینی در طول شبانه‌روز در هشت زمان مختلف به قرائت قرآن می‌پرداختند (ص ۲۵).
  16. ★به‌جا آوردن نماز در پنج زمان، هم حال غفلت را به حال ذکر و یاد خدا مبدل می‌کند و هم گناهان را می‌شوید؛ پیامبر اکرم می‌فرماید: «تا زمانی که مؤمن بر نمازهای پنج‌گانه در وقت آن محافظت کند، شیطان پیوسته از او در هراس است»؛ امام خمینی نیز همواره بر اقامهٔ نماز اول وقت تأکید داشتند و می‌فرمودند: «نمازهای پنج‌گانه را در پنج وقت بخوانید» (ص ۲۵).
  17. ★میان ایمان و عمل رابطهٔ دوسویه است و هر کدام دیگری را تقویت می‌کند؛ هر عمل نیک، ایمان ما را قوی می‌کند و هر گناه چون غباری بر صفحهٔ دل، ایمان ما را می‌پوشاند و مانع رسیدن نور ایمان می‌شود؛ امام صادق علیه‌السلام می‌فرماید: «آنچه ایمان را در دل پایدار می‌کند، دوری از گناهان است» و امام علی علیه‌السلام می‌فرماید: «همنشینی با انسان‌های هوسران، موجب از بین رفتن ایمان می‌شود» (ص ۲۶).
  18. ★الگو قرار دادن انسان‌های مؤمن: مطالعه و تفکر در زندگی انسان‌های مؤمن و سرمشق قرار دادن آنها در مسیر زندگی از راه‌های تقویت ایمان است؛ در قرآن داستان پیامبران و زنان و مردان مؤمنی چون حضرت مریم و آسیه و حضرت محمد و حضرت ابراهیم برای الگو گرفتن ما بیان شده است؛ خداوند نیز در آیات ابتدایی سورهٔ مؤمنون ویژگی‌های مؤمنان را معرفی می‌کند و آنان را رستگار و وارث بهشت می‌داند (ص ۲۶ و ۲۷).

تعریف کلمه‌های مهم

ایمان

اعتماد و باور قلبی کامل به یک موضوع یا حقیقت؛ باوری که شوق عمل به آن حقیقت را در انسان ایجاد می‌کند (ص ۲۲).

علم و شناخت

مانند چراغی است که راه را نشان می‌دهد؛ اما به‌تنهایی انگیزهٔ لازم برای حرکت و عمل را در انسان ایجاد نمی‌کند (ص ۲۱).

پنجره‌های قلب

چشم، گوش، زبان و بقیهٔ اعضای بدن ما؛ نور ایمان قلب از این پنجره‌ها بیرون می‌آید و در گفتار و رفتار نمایان می‌شود (ص ۲۲).

آرامش روحی

از تأثیرات مهم ایمان به خدا؛ زیرا خداوند دل و جان آدمی را چنان آفریده که جز با یاد و نام او آرام نمی‌گیرد (ص ۲۳).

یاد و ذکر خداوند

راه تقویت ایمان؛ حضور خداوند در خاطر ما در همهٔ لحظات زندگی از آغاز صبح تا انتهای شب (ص ۲۴).

غفلت از یاد خدا

فراموش کردن خدا به سبب مشغله‌های مداوم، وسوسه‌های شیطان و خواهش‌های نفسانی؛ درمان آن تلاوت روزانهٔ قرآن و نماز است (ص ۲۵).

خشوع

فروتنی در برابر خداوند؛ از نشانه‌های مؤمنان در سورهٔ مؤمنون آن است که نمازشان را با خشوع و فروتنی به‌جا می‌آورند (ص ۲۷).

کارهای لغو

کارهای بی‌فایده و بیهوده؛ از نشانه‌های انسان مؤمن دوری از کارهای لغو و بیفایده است (ص ۲۷).

امانتداری

از نشانه‌های مؤمنان در سورهٔ مؤمنون؛ مؤمن امانتدار است و به عهد خود وفا می‌کند (ص ۲۷).

جدول‌های دسته‌بندی و مقایسه

شناخت، ایمان و عمل — مقایسهٔ سه مفهوم اصلی درس — ص ۲۱ و ۲۲ کتاب

مفهوماز نگاه کتابنتیجهٔ امتحانی
شناخت و علممانند چراغی است که راه را نشان می‌دهدبه‌تنهایی انگیزهٔ حرکت و عمل ایجاد نمی‌کند (ص ۲۱)
ایماناعتماد و باور قلبی کامل به یک موضوع یا حقیقتمشوق و محرک ما برای رفتن به سمت عمل است (ص ۲۱ و ۲۲)
عملپاسخ طبیعی ایمان واقعی در قلبایمان و عمل دو برادر همراه و دوست جدایی‌ناپذیرند (ص ۲۲)
شناختی که ایمان شودشناختی که با تمام وجود باور شودعمل به دستورات خدا به‌دنبال آن می‌آید (ص ۲۲)
نور ایماناز پنجره‌های قلب بیرون می‌آیددر گفتار و رفتار مؤمن نمایان می‌شود (ص ۲۲)

سه مفهوم درس را جابه‌جا نکن: شناخت راه را نشان می‌دهد، ایمان محرک حرکت است و عمل میوهٔ ایمان واقعی است.

آثار ایمان به خدا — ص ۲۳ و ۲۴ کتاب

اثر ایمانتوضیح کتابمأخذ
آرامش روحیدل و جان آدمی جز با یاد و نام خدا آرام نمی‌گیردآیهٔ ۲۸ سورهٔ رعد — پانویس ص ۲۳
رهایی از سردرگمی و بی‌هدفیهدف زندگی مؤمن برخاسته از اعتقاد به خداستآیهٔ ۱۱۵ سورهٔ مؤمنون — پانویس ص ۲۳
ورود به رحمت و فضل خداخدا ایمان‌آوردگانِ تمسک‌جو را در رحمت و فضل خود وارد می‌کندآیهٔ ۱۷۵ سورهٔ نساء — فعالیت ص ۲۴
هدایت به راه راستخدا آنان را به سوی خود به راه راست هدایت می‌کنددنبالهٔ آیهٔ ۱۷۵ سورهٔ نساء — ص ۲۴

فعالیت کلاسی ص ۲۴ از معنی آیهٔ سورهٔ نساء اثر دیگری از ایمان می‌پرسد: ورود به رحمت و فضل خدا و هدایت به راه راست.

راه‌های دستیابی و تقویت ایمان — ص ۲۴ تا ۲۶ کتاب

راهتوضیح کتابمأخذ
یاد و ذکر خداوندحضور خدا در خاطر در همهٔ لحظات زندگی، ارتباط با خدا را افزایش می‌دهدص ۲۴
نمازهای پنج‌گانهیکی از حکمت‌های آن، زنده نگهداشتن یاد خدا در تمام طول شبانه‌روز است؛ نماز اول وقت گناهان را می‌شویدص ۲۴ و ۲۵
قرائت و تلاوت قرآنخداوند گوش سپردن به آیات قرآن را عامل افزایش ایمان برشمرده استص ۲۴ و ۲۵
انجام کارهای نیک و دوری از گناهانمیان ایمان و عمل رابطهٔ دوسویه است؛ هر گناه چون غباری بر صفحهٔ دل، نور ایمان را می‌پوشاندص ۲۶
الگو قرار دادن انسان‌های مؤمنمطالعه و تفکر در زندگی مؤمنان و سرمشق گرفتن آنها ایمان را می‌افزایدص ۲۶

کتاب سه راه اصلی را نام می‌برد؛ نماز و قرآن در کنار یاد و ذکر خداوند و کار نیک و دوری از گناه در کنار ایمان می‌آیند.

نشانه‌های انسان مؤمن در سورهٔ مؤمنون — ص ۲۷ کتاب

نشانهعبارت کتابمأخذ
نماز با خشوعنمازشان را با خشوع و فروتنی در برابر خداوند به‌جا می‌آورندص ۲۷
دوری از کارهای لغواز کارهای لغو و بیفایده دوری می‌کنندص ۲۷
پرداخت زکاتزکات مالشان را می‌پردازندص ۲۷
پاکدامنیدامان خود را از آلوده شدن به گناه و بی‌عفتی حفظ می‌کنندص ۲۷
امانتداری و وفای به عهدامانتدارند و به عهد خود وفا می‌کنندص ۲۷
مراقبت بر نماز اول وقتبر انجام به موقع نمازشان مراقبت می‌کنندص ۲۷

آغاز آیات: «بیتردید مؤمنان رستگار شدند»؛ پایان آنها: اینان وارث بهشت‌اند و در آن جاودانه خواهند ماند.

نمونه‌های عددی مهم این درس — با جواب

پرسش عددیپاسخنکتهٔ حل
امام خمینی در طول شبانه‌روز در چند زمان مختلف به قرائت قرآن می‌پرداخت؟هشت زمان مختلفبرنامهٔ ثابت تلاوت قرآن (ص ۲۵)
نمازهای واجب روزانه در چند وقت خوانده می‌شوند؟پنج وقتحدیث پیامبر دربارهٔ محافظت بر نماز اول وقت (ص ۲۵)
آیهٔ آرامش دل‌ها با یاد خدا کدام سوره و آیه است؟سورهٔ رعد، آیهٔ ۲۸«اَلا بِذِکْرِ اللهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوب» (ص ۲۳)
آیهٔ «آیا گمان کردید ما شما را بیهوده آفریدیم؟» کدام سوره و آیه است؟سورهٔ مؤمنون، آیهٔ ۱۱۵دربارهٔ هدف‌دار بودن آفرینش (ص ۲۳)
آیهٔ فعالیت کلاسی دربارهٔ تمسک به خدا کدام سوره و آیه است؟سورهٔ نساء، آیهٔ ۱۷۵ورود به رحمت و فضل خدا (ص ۲۴)
آیه‌های الگو گرفتن از آسیه و مریم کدام‌اند؟سورهٔ تحریم، آیات ۱۱ و ۱۲فعالیت کلاسی (ص ۲۷)
حدیث «ایمان و عمل دو برادر همراه‌اند» از کدام منبع است؟غررالحکم و دررالکلم، ج۲، ص۱۳۶پانویس ص ۲۲ کتاب
حدیث «همنشینی با انسان‌های هوسران...» کدام خطبهٔ نهج‌البلاغه است؟خطبهٔ ۸۵فعالیت کلاسی (ص ۲۶)
دعای پایانی درس از کدام سوره و آیه است؟سورهٔ آل عمران، آیهٔ ۱۹۳بخش الهی در پایان درس (ص ۲۹)

شمارهٔ آیه‌ها و منابع حدیث‌ها را با صفحهٔ کتاب حفظ کن؛ در آزمون‌ها مأخذ می‌آید.

آیه‌ها، حدیث‌ها و نکته‌های مهم

﴿ آیه ﴾ آیهٔ آرامش دل‌ها — سورهٔ رعد، آیهٔ ۲۸

«اَلا بِذِکْرِ اللهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»

ترجمهٔ کتاب: «آگاه باشید که دلها تنها با یاد خدا آرام می‌گیرد.»

سورهٔ رعد، آیهٔ ۲۸ — پانویس ص ۲۳ کتاب؛ این آیه در بحث اثر آرامش ایمان آمده است.

﴿ آیه ﴾ آیهٔ هدف‌دار بودن آفرینش — سورهٔ مؤمنون، آیهٔ ۱۱۵

«اَفَحَسِبْتُمْ اَنَّما خَلَقْناکُمْ عَبَثاً وَاَنَّکُمْ اِلَیْنا لا تُرْجَعُونَ»

ترجمهٔ کتاب: «آیا گمان کردید که ما شما را بیهوده آفریدیم و به سوی ما بازگردانده نمی‌شوید؟»

سورهٔ مؤمنون، آیهٔ ۱۱۵ — پانویس ص ۲۳ کتاب؛ آثار ایمان: رهایی از سردرگمی و بی‌هدفی.

حدیث — حدیث ایمان و عمل — حضرت علی علیه‌السلام

«ایمان و عمل دو برادر همراه و دو دوست جدایی‌ناپذیرند.»

پیام حدیث در کتاب: شناخت ما از خدا وقتی به عمل به دستورات او می‌انجامد که این شناخت به مرحلهٔ ایمان برسد.

غررالحکم و دررالکلم، ج۲، ص۱۳۶ — پانویس ص ۲۲ کتاب.

حدیث — حدیث پایداری ایمان — امام صادق علیه‌السلام

«آنچه ایمان را در دل پایدار می‌کند، دوری از گناهان است.»

پیام حدیث در کتاب: هر عمل نیک ایمان ما را قوی می‌کند و هر گناه چون غباری بر صفحهٔ دل، مانع رسیدن نور ایمان می‌شود.

خصال، ج۱، ص۹ — پانویس ص ۲۶ کتاب.

⚠ دام امتحانی — شناخت، ایمان و عمل را جابه‌جا نکن

تعریف ایمان با «اعتماد و باور قلبی کامل» آغاز می‌شود؛ فقط دانستن، ایمان نیست (ص ۲۲).

شناخت مانند چراغ است و ایمان مشوق و محرک عمل؛ رابطهٔ ایمان و عمل دوسویه است و هر کدام دیگری را تقویت می‌کند (ص ۲۱ و ۲۶).

نشانه‌های مؤمن را به ترتیب سورهٔ مؤمنون حفظ کن: نماز با خشوع، دوری از لغو، زکات، پاکدامنی، امانتداری و وفا به عهد و مراقبت بر نماز اول وقت (ص ۲۷).

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

70٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ پیام‌های آسمان پایهٔ نهم — کتاب پیام‌های آسمان نهم — صفحات ۲۱ تا ۲۹ — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۲ از ۱۲