جزوهٔ درس — کتاب پیامهای آسمان نهم — صفحات ۳۳ تا ۴۱
جزوهٔ درس ۳: راهنمایان الهی
این جزوه همهٔ مطالب امتحانی درس «راهنمایان الهی» را یکجا و سادهروان جمع کرده است: تشبیه کتاب از ساختمان شخصیت انسان و نیاز ما به الگوی مناسب، سه ویژگی مهم پیامبران یعنی تسلیم در برابر امر خداوند، استقامت و پایداری در راه خدا و مبارزه با عقاید باطل و خرافات؛ داستانهای تسلیم ابراهیم و موسی و ایوب، استقامت نهصد و پنجاه سالهٔ نوح و پایداری ابراهیم در برابر آزر و نمرود، آیههای مهم درس با ترجمه و مأخذ و در پایان خرافات رایج امروز مثل عدد ۱۳ و فال و کفبینی. اول متن را بخوان، بعد جواب سؤالها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.
هدف درس
سه ویژگی مهم پیامبران (تسلیم در برابر امر خداوند، استقامت و پایداری در راه خدا و مبارزه با عقاید باطل و خرافات) را نام میبری و جایگاه پیامبران بهعنوان الگوهای ایمان را توضیح میدهی.
دلیل انتخاب انسانهای مطیع و تسلیم بهعنوان پیامآور خداوند را میگویی و نمونههای تسلیم حضرت ابراهیم و حضرت موسی و حضرت ایوب را بازگو میکنی.
رفتار دو گروه مردم پس از دریافت دین را مقایسه میکنی و میگویی دین الهی رستگاری دنیا و آخرت را با هم به ارمغان میآورد.
داستان نهصد و پنجاه سال دعوت حضرت نوح و ساختن کشتی را روایت میکنی و پایداری حضرت ابراهیم در برابر آزر و نمرود را شرح میدهی.
آیهٔ ۳۰ سورهٔ فصلت را با ترجمه میگویی و میگویی پایداری پیامبران از اطمینان به وعدههای بزرگ الهی ناشی میشد.
تعریف خرافه را میگویی، شریکهای ساختگی خداوند در دوران پیامبران و خرافات رایج امروز مثل عدد ۱۳ و فال و کفبینی را با پیامدهایشان نام میبری.
پاسخ پیامبران به بهانهٔ بدشانسی مخالفان را میگویی و آیهٔ ۱۳۱ سورهٔ اعراف را در این باره توضیح میدهی.
نکات کلیدی
- ★کتاب ما را به بنّایی تشبیه میکند که از آغاز دوران نوجوانی در حال ساختن ساختمان شخصیت خود است. این ساختمان با اعتقادات و اخلاق و رفتار ما ساخته میشود و گویا با گذشت هر روز از عمرمان و با هر رفتاری که انجام میدهیم، آجری به آن اضافه میشود و بنایش کاملتر میشود (ص ۳۳).
- ★نمیتوان انتظار داشت ساختمان شخصیت انسان بدون داشتن الگویی مناسب به بهترین شکل ممکن ساخته شود. یکی از راههای افزایش ایمان به خدا، الگو قرار دادن انسانهای مؤمن است و پیامبران نمونهای از این انسانها هستند که داستان زندگی و ویژگیهای آنان در قرآن کریم بارها بیان شده است (ص ۳۳).
- ★اگر کسی میخواهد جزو بهترینهای زمان خود باشد و در مسیر ایمان به خدا گام بردارد، شایسته است پیامبران را در زندگی خود سرمشق قرار دهد. لازمهٔ سرمشق قرار دادن، آشنا شدن با ویژگیهای آنان است؛ در این درس با سه ویژگی مهم پیامبران آشنا میشویم: تسلیم در برابر امر خداوند، استقامت و پایداری در راه خدا و مبارزه با عقاید باطل و خرافات (ص ۳۳).
- ★وقتی کسی میخواهد شخصی را برای انجام کاری مأمور کند، معمولاً فردی را انتخاب میکند که کاملاً مطیع او باشد و به دستوراتش بهصورت کامل عمل کند؛ در این صورت است که انجام کامل و دقیق کار تضمین میشود. خداوند حکیم نیز در امر بزرگ هدایت انسانها، کسانی را بهعنوان پیامآور خود انتخاب میکند که در برابر دستوراتش مطیع و تسلیم باشند (ص ۳۴).
- ★نمونهٔ تسلیم حضرت ابراهیم: خداوند به او دستور داد زن و فرزند کوچک خود را در سرزمین مکه که در آن زمان سرزمینی بدون آب و آبادانی بود و امکانی برای زندگی نداشت، سکونت دهد. حضرت ابراهیم با اطمینان خاطر به دستور خداوند عمل کرد (ص ۳۴).
- ★نمونهٔ تسلیم حضرت موسی: خداوند به او دستور داد نزد فرعون برود و از او بخواهد بنیاسرائیل را آزاد کند. آن حضرت با اینکه از خشم فرعون و قومش نسبت به خود آگاه بود و احتمال هرگونه خطر را پیشبینی میکرد، به این مأموریت عمل کرد، وارد قصر فرعون شد و علاوه بر دعوت او به یکتاپرستی، خواستار آزادی بنیاسرائیل شد (ص ۳۴).
- ★نمونهٔ تسلیم حضرت ایوب: او میدید تمامی مشکلات و سختیهایی که در زندگی با آنها روبهرو میشود، به خواست خداوند و برای امتحان کردن اوست. در برابر تمامی آنها صبر کرد و در برابر خواست خداوند تسلیم شد (ص ۳۴).
- ★مردم پس از دریافت دین خداوند از پیامبران دو گروه شدند: گروهی دعوت را پذیرفتند و با عمل به تعالیم آنان، نه تنها خود را از مشکلات متعددی که به دست خود انسانها بهوجود آمده بود نجات دادند، بلکه رستگاری ابدی را نیز نصیب خود کردند؛ گروه دیگر به لذتهای زودگذر دنیا دلخوش کردند و با این تصور که پذیرش دین دنیایشان را به خطر میاندازد، زندگی ابدی خود را نابود کردند. غافل از اینکه دین الهی رستگاری دنیا و آخرت را با هم به ارمغان میآورد؛ خداوند در آیهٔ ۱۳۴ سورهٔ نساء میفرماید هر کس نعمت و پاداش دنیا را میخواهد، بداند نعمت و پاداش دنیا و آخرت هر دو نزد خداست (ص ۳۵).
- ★گروه سرکش با سرکشی در مقابل پیامبران، آنها را دروغگو مینامیدند تا مردم پیرو آنان نشوند و اگر در نقشهٔ خود موفق نمیشدند، به قتل پیامبران دست میزدند. خداوند رفتار این افراد را در آیهٔ ۸۷ سورهٔ بقره چنین توصیف میکند که هرگاه پیامبری چیزی آورد که دلخواهشان نبود، سرکشی کردند؛ پس گروهی از پیامبران را انکار و گروهی را کشتند (ص ۳۵).
- ★پیامبران الهی با وجود مشکلات فراوان در راه خدا صبر و استقامت میکردند و با تمام توان و قدرت به راه خود ادامه میدادند و لحظهای سست نمیشدند. تمام پیامبران الهی الگوی استقامت در راه خدا هستند (ص ۳۵).
- ★حضرت نوح مردم زمان خود را نهصد و پنجاه سال به یکتاپرستی دعوت کرد، ولی در این مدت تنها تعداد بسیار اندکی ایمان آوردند. آنها بارها نوح را اذیت و آزار میکردند، مسخره میکردند و تهدید به قتل میکردند؛ تا اینکه خداوند به آن حضرت دستور ساخت کشتی را داد و خبر داد که دیگر از قوم وی کسی ایمان نخواهد آورد (ص ۳۶).
- ★حضرت نوح به دستور خداوند شروع به ساختن کشتی کرد؛ هرگاه کافران از کنار او میگذشتند مسخرهاش میکردند و میگفتند چرا در بیابان کشتی میسازی؟ نکند دیوانه شدهای؟ او چون به خداوند ایمان داشت و میدانست وعدهٔ الهی حق است، استقامت کرد و ساختن کشتی را متوقف نکرد تا زمان وعدهٔ خداوند فرا رسید؛ آنقدر باران بارید که تمام آن سرزمین به زیر آب رفت و همهٔ کافران غرق شدند (ص ۳۷).
- ★حضرت ابراهیم بارها عموی خود آزر را به یکتاپرستی دعوت میکرد و او را به ترک پرستش بتها فرامیخواند؛ آزر هر بار او را با سخنانش میآزرد و از خود دور میکرد، اما او دست از دعوت خود برنداشت. آن حضرت همچنین نمرود، طاغوت زمانه که ادعای خدایی میکرد، را در کاخش با شجاعت و استدلالهای محکم به چالش کشید و به یکتاپرستی دعوت کرد و از تهدیدهایش نهراسید؛ در برابر آزارهای وی از قبیل انداختن در آتش و تبعید از وطن ذرهای تردید نکرد و دست از راهی که در پیش گرفته بود برنداشت تا اینکه عدهای از مردم به یکتاپرستی روی آوردند (ص ۳۷).
- ★پایداری فراوان پیامبران ناشی از این بود که اطمینان داشتند ایمان و استقامت، کلید دستیافتن به وعدههای بزرگ الهی است. خداوند در آیهٔ ۳۰ سورهٔ فصلت میفرماید: آنان که گفتند پروردگار ما الله است و سپس در این راه پایدار ماندند، فرشتگان بر آنان نازل میشوند که نترسید و غمگین مباشید و به بهشتی که وعدهداده میشدید شاد شوید (ص ۳۸).
- ★مردم دوران پیامبران برای خداوند شریکانی قرار داده بودند؛ بتهایی از سنگ و چوب، فرشتگان و اجرام آسمانی (ستاره، ماه، خورشید و…) از جمله این شریکان بودند. برخی از مردم زمان حضرت ابراهیم ستاره و خورشید و ماه را میپرستیدند و معتقد بودند اینها اثر خوبی در زندگی آنها دارند؛ بنیاسرائیل در زمان حضرت موسی گوسالهای از طلا و جواهرات ساختند و به تصور منشأ ثروت و برکت بودن به دور آن طواف میکردند و مردم زمان پیامبر اکرم در برابر بتهای سنگ و چوب سجده میکردند و میگفتند اینها به ما خیر و برکت میدهند (ص ۳۹).
- ★پیامبران الهی نه تنها خود به این امور اعتقاد نداشتند و آنها را باطل و خرافه میدانستند، بلکه از طرف خدا مأموریت یافته بودند با هر اعتقادی که ریشه در دستورات خداوند ندارد و نزد خداوند معتبر نیست، مبارزه کنند. خرافه یعنی باورهای غلطی که نه دین آن را تأیید میکند و نه از نظر علمی و عقلی ثابت شده است؛ رسولان الهی با آوردن دلایل محکم، مشرکان را به اندیشهورزی و تفکر دعوت میکردند و از آنها میخواستند به جای پیروی از خرافات، از دستورات خداوند اطاعت کنند (ص ۳۹).
- ★وقتی پیامبران الهی با عقاید باطل و خرافی قوم خود مبارزه میکردند، مخالفان که پاسخ قانعکنندهای برای رد نظر پیامبران و دور کردن مردم از آنها نداشتند، به پیامبران میگفتند شما برای ما بدشانسی میآورید. پیامبران جواب میدادند اگر بلایی سر شما میآید، نتیجهٔ کارهای خودتان است؛ مثلاً وقتی به بنیاسرائیل خیر میرسید میگفتند این نتیجهٔ زحمات خودمان است، ولی وقتی اتفاق بدی میافتاد میگفتند موسی برای ما بدشانسی میآورد و خداوند فرمود این بلاها به دلیل اعمال خودتان است و ارتباطی با پیامبر ندارد (ص ۴۰ و ۴۱).
- ★عقاید باطل و خرافی منحصر به زمان پیامبران نبوده است؛ امروزه در برخی کشورها مردم هنوز به پرستش بتها مشغولاند و خرافاتی همچون نحس بودن عدد ۱۳، به تخته زدن، گربهٔ سیاه سر راه آمدن و مهرهٔ فیروزهای رونق فراوان دارد. اعتقاد به این امور باعث شده برخی مردم به کسانی مراجعه کنند که ادعا دارند از اتفاقات خوب و بد آینده خبر میدهند یا جلوی رویدادن آنها را میگیرند؛ فالگیر و کفبین و رمال مردم را فریب میدهند و موجب از هم پاشیده شدن خانوادهها یا از دست رفتن اموال و آبرویشان میشوند. اگر ایمان به خدا کمرنگ شود میل به خرافات افزایش مییابد؛ اما با تقویت ایمان، انسان بهخوبی میفهمد کلید حل تمام مشکلاتش در پیروی از خدا و دستورات اوست (ص ۴۱).
تعریف کلمههای مهم
سرمشق
الگو؛ کتاب میگوید اگر کسی میخواهد در مسیر ایمان به خدا گام بردارد، شایسته است پیامبران را در زندگی خود سرمشق قرار دهد (ص ۳۳).
تسلیم در برابر امر خداوند
مطیع بودن کامل در برابر دستورات خداوند و عمل کردن به آنها؛ خداوند کسانی را بهعنوان پیامآور خود انتخاب میکند که در برابر دستوراتش مطیع و تسلیم باشند (ص ۳۴).
استقامت و پایداری در راه خدا
صبر کردن در برابر مشکلات فراوان و ادامه دادن راه خدا با تمام توان و قدرت و لحظهای سست نشدن؛ همهٔ پیامبران الگوی آن هستند (ص ۳۵).
مبارزه با عقاید باطل و خرافات
مأموریتی که پیامبران از طرف خدا داشتند: مبارزه با هر اعتقادی که ریشه در دستورات خداوند ندارد و نزد خداوند معتبر نیست (ص ۳۹).
خرافه
به یک سری باورهای غلط میگویند که نه دین آن را تأیید میکند و نه از نظر علمی و عقلی ثابت شده است (پانویس ص ۳۹).
طاغوت زمانه
فرمانروای ستمگری که ادعای خدایی میکرد؛ کتاب نمرود را طاغوت زمانه مینامد که حضرت ابراهیم در کاخش به چالش کشید (ص ۳۷).
آزر
عموی حضرت ابراهیم که بارها به یکتاپرستی و ترک پرستش بتها دعوت شد و هر بار آن حضرت را با سخنانش میآزرد و از خود دور میکرد (ص ۳۷).
فالگیر
کسی که ادعا دارد میتواند از اتفاقات خوب و بدی که ممکن است برای افراد رخ دهد خبر دهد؛ مانند فال قهوه و… (ص ۴۱).
کفبین
کسی که ادعای بیان آینده با نگاه کردن به کف دست را دارد؛ از فریبدهندگان مردم در خرافات امروز (ص ۴۱).
رمال
کسی که ادعای پیشگویی آینده را دارد؛ کتاب او را در کنار فالگیر و کفبین از فریبدهندگان مردم میشمارد (ص ۴۱).
جدولهای دستهبندی و مقایسه
سه ویژگی مهم پیامبران با نمونههای کتاب — ص ۳۴ تا ۴۰
| ویژگی پیامبران | نمونهٔ کتاب | مأخذ |
|---|---|---|
| تسلیم در برابر امر خداوند | سکونت دادن زن و فرزند کوچک در مکهٔ خشک و بیآبادان با اطمینان خاطر | حضرت ابراهیم — ص ۳۴ |
| تسلیم در برابر امر خداوند | رفتن نزد فرعون و درخواست آزادی بنیاسرائیل با وجود خطر | حضرت موسی — ص ۳۴ |
| تسلیم در برابر امر خداوند | صبر در برابر همهٔ سختیها بهعنوان امتحان خداوند | حضرت ایوب — ص ۳۴ |
| استقامت و پایداری در راه خدا | نهصد و پنجاه سال دعوت به یکتاپرستی و ساختن کشتی بهرغم مسخره شدن | حضرت نوح — ص ۳۶ و ۳۷ |
| استقامت و پایداری در راه خدا | چالش کشیدن نمرود در کاخ و پایداری در برابر آتش و تبعید | حضرت ابراهیم — ص ۳۷ |
| مبارزه با عقاید باطل و خرافات | دعوت عمویش آزر با دلایل به ترک بتپرستی | حضرت ابراهیم — ص ۴۰ |
همهٔ پیامبران الهی الگوی تسلیم و استقامت و مبارزه با خرافاتاند؛ این نمونهها را در آزمونها بازگو کن.
شریکهای ساختگی خداوند در دوران پیامبران — ص ۳۹ کتاب
| دوران | شریکِ ساختگی | باور غلط مردم |
|---|---|---|
| زمان حضرت ابراهیم | ستاره، خورشید و ماه | اینها اثر خوبی در زندگی ما دارند |
| زمان حضرت موسی | گوسالهای از طلا و جواهرات | این گوساله منشأ ثروت و برکت است |
| زمان پیامبر اکرم | بتهایی از سنگ و چوب | اینها به ما خیر و برکت میدهند |
| دوران پیامبران در کل | فرشتگان و اجرام آسمانی نیز شریک قرار داده شدند | برای خداوند شریکان گوناگون میساختند |
پیامبران نه تنها خود به این امور اعتقاد نداشتند، بلکه از طرف خدا مأمور مبارزه با هر اعتقاد بیپایه بودند (ص ۳۹).
خرافات رایج امروز و پیامدهای آنها — ص ۴۱ کتاب
| خرافه یا ادعا | گفتهٔ مردم | نکتهٔ درس |
|---|---|---|
| عدد ۱۳ | نحس است | باور غلط؛ نه دین تأییدش میکند و نه علم و عقل |
| به تخته زدن | بدشانسی را از انسان دور میکند | از خرافات رونقیافته امروز است |
| گربهٔ سیاه | اگر سر راه کسی بیاید بدشانسی میآورد | باور غلط و بیدلیل |
| مهرهٔ فیروزهای | انسان را از خطر و بلا حفظ میکند | باور غلط و بیدلیل |
| فالگیر و کفبین و رمال | از آیندهٔ افراد خبر میدهند یا جلوی رویدادها را میگیرند | مردم را فریب میدهند؛ موجب از هم پاشیدن خانوادهها و از دست رفتن اموال و آبرو |
خرافه یعنی باورهای غلطی که نه دین آنها را تأیید میکند و نه از نظر علمی و عقلی ثابت شده است (پانویس ص ۳۹).
دو گروه مردم پس از دریافت دین — ص ۳۵ کتاب
| گروه | رفتار | نتیجه |
|---|---|---|
| گروه اول | پذیرفتن دعوت پیامبران و عمل به تعالیم آنان | نجات از مشکلات متعدد و رسیدن به رستگاری ابدی |
| گروه دوم | دلخوش کردن به لذتهای زودگذر دنیا | نابودی زندگی ابدی با تصور خطر برای دنیا |
| گروه سرکش | تکذیب پیامبران و کشتن آنها | توصیف آیهٔ ۸۷ سورهٔ بقره: انکار گروهی و کشتن گروهی دیگر |
دین الهی رستگاری دنیا و آخرت را برای انسان با هم به ارمغان میآورد؛ نعمت و پاداش دنیا و آخرت هر دو نزد خداست (ص ۳۵).
نمونههای عددی مهم این درس — با جواب
| پرسش عددی | پاسخ | نکتهٔ حل |
|---|---|---|
| مدت دعوت حضرت نوح به یکتاپرستی | نهصد و پنجاه سال | تنها تعداد بسیار اندکی ایمان آوردند (ص ۳۶) |
| تعداد ویژگیهای مهم پیامبران در این درس | سه ویژگی | تسلیم، استقامت و مبارزه با خرافات (ص ۳۳) |
| مأخذ آیهای دربارهٔ صبر حضرت ایوب | سورهٔ انبیاء، آیات ۸۳ و ۸۴ | پانویس ص ۳۴ کتاب |
| مأخذ آیههای دعوت آزر به یکتاپرستی | سورهٔ مریم، آیات ۴۲ و ۴۳ | پانویس ص ۴۰ کتاب |
| مأخذ آیهٔ استقامت و بشارت بهشت | سورهٔ فصلت، آیهٔ ۳۰ | پانویس ص ۳۸ کتاب |
| مأخذ آیهٔ توصیف سرکشان با پیامبران | سورهٔ بقره، آیهٔ ۸۷ | پانویس ص ۳۵ کتاب |
| مأخذ آیهٔ رد بهانهٔ بدشانسی | سورهٔ اعراف، آیهٔ ۱۳۱ | پانویس ص ۴۱ کتاب |
| مأخذ آیههای داستان کشتی حضرت نوح | سورهٔ هود، آیات ۳۹ تا ۴۰ | پانویس ص ۳۷ کتاب |
عددها و مأخذهای آیهای این درس محبوب طراحان سؤالاند؛ مخصوصاً نهصد و پنجاه سال دعوت نوح و آیهٔ ۳۰ سورهٔ فصلت.
آیهها، حدیثها و نکتههای مهم
«فَکُلَّمَا جَاءَکُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَى أَنْفُسُکُمْ اسْتَکْبَرْتُمْ فَفَرِیقًا کَذَّبْتُمْ وَفَرِیقًا تَقْتُلُونَ»
ترجمهٔ کتاب: آیا [اینگونه نبود که] هرگاه پیامبری چیزی را برای شما آورد که دلخواه شما نبود، سرکشی کردید، پس گروهی [از پیامبران] را انکار کردید و گروهی را کشتید؟
سورهٔ بقره، آیهٔ ۸۷ — پانویس ص ۳۵ کتاب
«إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَائِکَةُ أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِي کُنْتُمْ تُوعَدُونَ»
ترجمهٔ کتاب: آنان که گفتند: پروردگار ما الله است، سپس [در این راه] پایدار ماندند، فرشتگان بر آنان نازل میشوند که نترسید و غمگین مباشید و به بهشتی که وعدهداده میشدید، شاد شوید.
سورهٔ فصلت، آیهٔ ۳۰ — پانویس ص ۳۸ کتاب
«يَا أَبَتِ لِمَ تَعْبُدُ مَا لَا يَسْمَعُ وَلَا يُبْصِرُ وَلَا يَغْنِي عَنْکَ شَيْئًا ٭ يَا أَبَتِ إِنَّهُ قَدْ جَاءَنِي مِنَ الْعِلْمِ مَا لَمْ يَأْتِکَ فَاتَّبِعْنِي أَهْدِکَ صِرَاطًا سَوِيًّا»
ترجمهٔ کتاب: اى عمو! چرا چیزى مىپرستى که نه مىشنود و نه مىبیند و نه هیچ مشکلى را از تو حل مىکند؟ اى عمو! دانشى براى من آمده که براى تو نیامده است؛ بنابراین از من پیروى کن تا تو را به راه راست هدایت کنم.
سورهٔ مریم، آیههای ۴۲ و ۴۳ — پانویس ص ۴۰ کتاب
سه ویژگی مهم پیامبران در این درس: تسلیم در برابر امر خداوند، استقامت و پایداری در راه خدا و مبارزه با عقاید باطل و خرافات (ص ۳۳).
لازمهٔ سرمشق قرار دادن پیامبران، آشنا شدن با ویژگیهای آنهاست؛ سؤال «خودت را امتحان کن» ص ۴۲ همین را میخواهد.
خداوند حکیم کسانی را بهعنوان پیامآور خود انتخاب میکند که در برابر دستوراتش مطیع و تسلیم باشند (ص ۳۴).
خرافه یعنی باورهای غلطی که نه دین آن را تأیید میکند و نه از نظر علمی و عقلی ثابت شده است (پانویس ص ۳۹).
فالگیر و کفبین و رمال مردم را فریب میدهند و موجب از هم پاشیدن خانوادهها یا از دست رفتن اموال و آبرو میشوند (ص ۴۱).
اگر ایمان به خدا کمرنگ شود میل به خرافات افزایش مییابد؛ کلید حل تمام مشکلات در پیروی از خدا و دستورات اوست (ص ۴۱).
ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آساندرس است
70٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آساندرس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبتنام کن تا همهٔ درسها، آزمونکها و جمعبندیها برایت باز شود.
عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام میشود — کمتر از یک دقیقه!
جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!
آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.
بزن بریم آزمون!لینکهای مرتبط
جزوهٔ پیامهای آسمان پایهٔ نهم — کتاب پیامهای آسمان نهم — صفحات ۳۳ تا ۴۱ — آساندرس
پرینت این صفحه فعال نیست — برای مطالعه از خود سایت استفاده کن.
جزوهٔ درس ۳ از ۱۲