مطالعات هفتمتنوع زیستیمحیط زیست

درس ۱۲: حفاظت از زیستگاه‌های ایران

زیستگاه‌ها خونهٔ جانداران‌ن؛ اگه خونه بره، ساکناش هم می‌رن.

شروع درس • صفحات ۶۴ تا ۷۲ کتاب مطالعات اجتماعی هفتم

تا حالا به این فکر کردی که تو ایران حدود **۹۰۰۰ گونهٔ گیاهی** شناسایی شده و حشرات ایران رو حدود **۶۰ هزار گونه** تخمین زدن؟ بعضی از این جاندارها فقط مال کشور ما هستن! ولی این گنجینه تو خطره: ساخت‌وساز بی‌برنامه، شکار بی‌رویه، زباله و آلودگی. تو این درس می‌فهمیم چرا زیستگاه‌ها تخریب می‌شن، چرا حفاظتشون واجبه و ما چطور می‌تونیم نگهبان خونهٔ جانداران باشیم.

صفحهٔ ۶۴ کتاب • متن آغازین درس

ایران، سرزمین گونه‌های کم‌نظیر

عددهای حیرت‌انگیز صفحهٔ ۶۴

📖 متن کتاب:

دانستید که شرایط جغرافیایی ایران موجب شده است که ایران تنوع زیادی در گونه‌های گیاهی و جانوری داشته باشد. برای مثال، تاکنون حدود ۹۰۰۰ گونهٔ گیاهی در ایران شناسایی و نام‌گذاری شده است و یا حشرات ایران را حدود ۶۰٬۰۰۰ گونه تخمین زده‌اند.

📖 متن کتاب:

بد نیست بدانید بعضی از گونه‌های گیاهی و جانوری مخصوص سرزمین ایران هستند و در جاهای دیگر جهان یافت نمی‌شوند. به تصویر گونه‌های زیر توجه کنید. دربارهٔ آنها چه می‌دانید؟
گل‌های سرخ لالهٔ واژگون با زنگوله‌های رو به پایین
از گونه‌های تصویرِ صفحهٔ ۶۴ کتاب: لالهٔ واژگون — کتاب می‌پرسد: دربارهٔ این گونه‌ها چه می‌دانید؟
گل سوسن چلچراغ سفید روی ساقهٔ بلند
از گونه‌های صفحهٔ ۶۴ کتاب: سوسن چلچراغ — گیاهی نادر از گونه‌های مخصوص ایران.
سمندری کوچک با پوستی رنگارنگ روی زمین
از گونه‌های جانوری صفحهٔ ۶۴ کتاب — دوزیستی کوچک با پوستی رنگارنگ؛ زیستگاهش کجاست؟
پانویس کتاب: گونه٭
به نوعی از موجودات زنده گویند. جانوران یا گیاهان یک نوع که به هم شباهت دارند و با تولیدمثل، موجودات شبیه به خود را پدید می‌آورند. (واژه‌های صفحهٔ ۷۲)
عکس‌نوشته‌های صفحهٔ ۶۴
سوسن چلچراغ ـ گیلان • سمندر لرستانی • دشت الله‌های واژگون ـ چهارمحال و بختیاری • درخت سرو (کهنسال‌ترین موجود زندهٔ ایران)، ابرکوه، یزد. این عکس‌ها نمونه‌هایی از گنجینهٔ زندهٔ ایران‌ن؛ از گیاهی نادر تا جانوری که فقط همین‌جا پیدا می‌شه. دفعهٔ بعدی که اسم یکی از این‌ها رو شنیدی، یادت بمونه حفاظت ازشون با خود ماست.

درس قبل یاد گرفتی که تنوع آب‌وهوا باعث تنوع زیستگاه‌هاست؛ حالا کتاب یه پله جلوتر می‌ره: این زیستگاه‌های متنوع، گونه‌های گیاهی و جانوری فراوانی رو توشون جا داده‌ن — حتی گونه‌هایی که فقط مال ایرانه و هیچ جای دیگهٔ دنیا پیداشون نمی‌شه! ولی یه خبر بد هم هست: بعضی از این گونه‌ها دیگه وجود ندارن و بعضی هم در آستانهٔ ناپدید شدند. چرا؟ بریم ببینیم.

صفحهٔ ۶۴ و ۶۵ کتاب

چرا زیستگاه‌ها تخریب می‌شوند؟

متهم ردیف اول: فعالیت‌های نادرست ما آدم‌ها

📖 متن کتاب:

به‌طورکلی، مهم‌ترین عاملی که موجب شده است برخی از گونه‌ها برای همیشه از بین بروند یا برخی از گونه‌ها در معرض خطر قرار بگیرند، فعالیت‌های نادرست انسان‌ها بوده است. پس ما در بهره‌برداری از طبیعت و رفع نیازهای خودمان باید طوری برنامه‌ریزی و عمل کنیم که کمترین آسیب به محیط وارد شود.

مرحلهٔ ۱: ساخت‌وساز بی‌برنامه

«کشیدن راه و ساختن خانه‌ها یا شهرها، بدون تفکر و برنامه‌ریزی، جنگل‌ها یا مراتع را از بین می‌برد؛ برخی برای تأمین زغال و سوخت، درختان را قطع می‌کنند. وقتی درختان جنگلی در یک ناحیه نابود می‌شوند، جانورانی نیز که غذایشان را در این جنگل‌ها به دست می‌آورند، از بین می‌روند و تعادل طبیعت به هم می‌خورد.»

روی هر پله بزن تا توضیحش را ببینی

فکر کن و گفت‌وگو کن

کاریکاتور صفحهٔ ۶۵ کتاب می‌پرسه: «آیا خوب است ما هم زباله‌ها را در محیط زندگی شما بریزیم؟» — به جای زباله پرت‌کردن، یه جواب محکم به این سؤال بده!

فعالیت‌های صفحهٔ ۶۵ کتاب
  1. ۱گفت‌وگو کنید: با توجه به اطلاعاتی که از تخریب زیستگاه‌ها به دست آوردید اوّلاً مهم‌ترین عامل نابودی حیات‌وحش چیست؟ ثانیاً اگر قرار باشد شما مسئول برنامه‌ریزی و حفاظت بعضی گونه‌های جانوری بشوید، کدام گونه را انتخاب می‌کنید؟ چرا؟
  2. ۲آیا می‌دانید روز هوای پاک چه روزی است؟ اعلام این روز، چه وظایفی را به ما یادآوری می‌کند؟

💡 روز هوای پاک، ۱۹ دی است؛ فرصت خوبی برای یادآوری وظیفهٔ همهٔ ما در پاک نگه‌داشتن هوا.

صفحهٔ ۶۶ کتاب • بیشتر بدانیم

گونه‌های کمیاب ایران در خطر انقراض

چهار ستارهٔ کمیاب این خاک

کتاب در باکس «بیشتر بدانیم»، بعضی از گونه‌های جانوری کمیاب ایران رو که با خطر انقراض روبه‌رو هستن معرفی کرده. این‌ها ستاره‌های کمیاب همینه؛ اگه از دستشون بدیم، دیگه هیچ جای دنیا پیداشون نمی‌کنیم. کارت‌های هر گونه رو تو این جدول ببین:

گونهمنطقهٔ زیستویژگی‌ها
گاندو (تمساح ایرانی)سواحل جنوب، به‌ویژه چابهار و ایرانشهرطول حدود ۳ متر؛ گوشتخوار و دارای پوزه است، اما به انسان‌ها آسیبی نمی‌رساند. گاندو دم قوی دارد که می‌تواند استخوان‌های یک پستاندار بزرگ‌جثه را خرد کند.
یوزپلنگ ایرانیشاهرود، طبس، بافق، زرند و نائینتا ۱۳۵ سانتی‌متر با دمی به اندازهٔ ۶۶ تا ۸۴ سانتی‌متر و وزن ۳۴ تا ۳۵ کیلوگرم؛ سرعت دویدن: ۱۰۰ کیلومتر در ساعت ولی به مدت کوتاه. غذای خود را از شکار روباه، شغال، خرگوش و قوچ و میش به دست می‌آورد.
گورخر ایرانینواحی داخلی و اطراف بیابان‌های ایرانحدود ۲ متر طول بدن و وزن ۲۹۰ کیلوگرم؛ رنگ آن نسبت به فصل تغییر می‌کند و نسبت به اسب پاهای کوتاه‌تری دارد.
هوبرهمناطق خشک و دشت‌های نیمه‌بیابانیپرنده‌ای مهاجر با طول حدود ۶۰ سانتی‌متر از نوک منقار تا دُم و وزن حدود ۵ تا ۱۶ کیلوگرم (مطابق متن کتاب).

باکس «بیشتر بدانیم» — صفحهٔ ۶۶ کتاب

یوزپلنگ ایرانی در حال دویدن میان بوته‌ها
یوزپلنگ ایرانی — عکس صفحهٔ ۶۶ کتاب؛ از گونه‌های کمیاب ایران در خطر انقراض.
دو گورخر ایرانی در دشت
گورخر ایرانی — عکس صفحهٔ ۶۶ کتاب؛ زیستگاهش نواحی داخلی و اطراف بیابان‌های ایران است.
دو گاندو (تمساح پوزه‌کوتاه ایرانی) در آب
گاندو (تمساح ایرانی) — عکس صفحهٔ ۶۶ کتاب؛ زیستگاهش سواحل جنوب، به‌ویژه چابهار و ایرانشهر است.
هوبره، پرندهٔ دشت‌های نیمه‌بیابانی
هوبره — عکس صفحهٔ ۶۶ کتاب؛ پرنده‌ای مهاجر از دشت‌های خشک ایران.
بعضی از گونه‌های جانوری ایران که از بین رفته‌اند
آخرین شیر ایرانی حدود هشتاد سال پیش در دزفول مشاهده شده است. نسل ببر مازندران حدود شصت سال پیش منقرض شد. یعنی دیگه هیچ‌وقت برنمی‌گردن — انقراض همینه که انقدر ترسناکه.
شیر ایرانی در حال نعره
شیر ایرانی — عکس صفحهٔ ۶۶ کتاب؛ از گونه‌هایی که دیگر در ایران وجود ندارند.

یوزپلنگ ایرانی الان یکی از کمیاب‌ترین گربه‌سانان دنیاست و فقط تو ایران باقی مونده. حفاظت از این گونه‌ها فقط دل‌رحمی نیست؛ نگه‌داشتن تعادل طبیعت و افتخار ملی‌ست. ولی برای اینکه حفاظت کنیم، اول باید بدونیم چرا ارزشش رو داره — بخش بعدی دقیقاً همینجاست.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۱۲ از ۲۴