بدنت از روز اول تولد تا حالا حسابی یاخته ساخته؛ مواد لازم برای ساخته شدن و رشد این یاختهها هم از غذاهایی میاد که میخوری!
شروع درس • صفحات ۱۰۷ تا ۱۱۵ کتاب
راستش رو بخوای، بدنت از روز اول تولد تا حالا حسابی یاخته ساخته و بزرگ کرده؛ این یاختهها مواد لازمشون رو از غذاهایی میگیرن که میخوری. هر غذایی یه سوخت و مصالح ساختمانی داره که هم انرژیت رو تأمین میکنه، هم سلامتت رو نگه میداره. تو این فصل با مواد مغذّی و نقششون در سلامت آشنا میشیم و یاد میگیریم کدوم تغذیه واقعاً سالمه. بزن بریم!
صفحهٔ ۱۰۷ کتاب — آغاز فصل
بدنت همیشه داره یاختههای تازه میسازه؛ مصالح این ساختمانسازی رو از سفرهٔ خودت برمیداری!
فکر کن و گفتوگو کن
به غذاهای مورد علاقهٔ خود فکر کنید! چرا به این غذاها علاقه دارید؟ این غذاها از چه موادی درست شدهاند؟
از روز اول تولد تا حالا، کلی یاخته تو بدنت ساخته شده و رشد کرده. بدنت مواد لازم برای ساخته شدن و رشد این یاختهها رو از غذاهایی میگیره که میخوری. غذا انرژی کارهای روزانهت رو هم تأمین میکنه؛ یعنی هر غذایی که سر سفره میذاریم، هم بدن رو میسازه و هم سوختش رو تأمین میکنه — مثل موبایلی که هم شارژ میخواد، هم گاهی قطعهٔ نو!
📖 متن کتاب:
کارهایی که غذاها تو بدن ما انجام میدن به مواد مغذّی اونها بستگی داره. مواد مغذّی انواع مختلفی دارن: کربوهیدراتها، پروتئینها، لیپیدها (چربیها)، ویتامینها، مواد معدنی و آب، مواد مغذّیای هستن که تو خوراکیهای مختلف پیدا میشن. تو ادامهٔ فصل، نقش هر کدوم از این مواد رو یکییکی با هم بررسی میکنیم.
| مادهٔ مغذّی | نقش در بدن | نمونههایی از منابع |
|---|---|---|
| کربوهیدراتها | تأمین انرژی مورد نیاز بدن | نان و سیبزمینی (نشاستهدار)، میوهها و سبزیهای شیرین (قند) |
| پروتئینها | ساخته شدن یاختهها و بافتها | گوشت، شیر، تخممرغ و غذاهای گیاهی منبع پروتئیناند |
| لیپیدها (چربیها) | ساختن غشای یاختهها، پوشاندن اندامهای درون بدن و انرژیزایی | روغن زیتون و کنجد (گیاهی)، کره (جانوری) |
| ویتامینها | رشد و عملکرد مناسب دستگاههای بدن | میوهها و سبزیها (C)، هویج و گوجهفرنگی (A)، ماهی و تخممرغ (D) |
| مواد معدنی | ساختن استخوانها و یاختههای قرمز خون | سبزیهای برگی و گوشت (آهن)، غذاهای دریایی (یُد) |
| آب | محلول شدن و جابهجایی مواد مغذّی و دفع مواد زائد | آب آشامیدنی، میوهها و سبزیها |
جدول جمعبندیِ مواد مغذّی ششگانه بر پایهٔ متن فصل ۱۲
🗂️ بازی طبقهبندی: اول یک مورد را انتخاب کن، بعد سبدش را بزن — آخرش «بررسی» را بزن!
۰ از ۱۰ جا شدصفحات ۱۰۸ و ۱۰۹ کتاب — آزمایش لوگول و شکل ۱
نشاسته، قندهای ساده و سلولز؛ با آزمایش لوگول و یه مدل خوشدست آنها رو میشناسیم.
کربوهیدراتها گروهی از مواد مغذّی هستن که انرژی مورد نیاز بدنمون رو تأمین میکنن. ولی از کجا بفهمیم کدوم خوراکیها کربوهیدرات دارن؟ آزمایش زیر دقیقاً همین کار رو میکنه؛ آخرش هم یه مدل از مولکول نشاسته میسازیم که خیلی باحاله.
💡 کتاب: «با انجام آزمایش بالا دریافتید که برخی خوراکیها نشاسته دارند.» حالا بگویید: چه خوراکیهای دیگری را میشناسید که نشاسته دارند؟
💡 هر گلولهٔ خمیر مانند یک مولکول گلوکز است؛ وقتی با سیم به هم وصلشان میکنید، مدل نشاسته ساخته میشود.
مرحلهٔ ۱: فتوسنتز
گیاهان با نور خورشید، تو فرایند فتوسنتز غذا میسازن.
صفحات ۱۰۹ و ۱۱۰ کتاب — شکل ۲ و ۳
چربی هم سازندهست و هم انرژیزا؛ ولی نوع و مقدارش برای سلامت رگها حسابی مهمه.
فکر کن و گفتوگو کن
به جز روغن و کره، چه خوراکیهای دیگری میشناسید که چربی دارند؟ با همکاران یا خانواده خود دربارهٔ آنها گفتوگو کنید.
💡 پودر تخمهٔ آفتابگردان چربی دارد؛ به همین دلیل کاغذ را مثل روغن نیمهشفاف میکند.
چربیها برای ساخته شدن غشای یاختهها به کار میرن. بافت چربی هم که یه بافت پیوندیه، دورتادور اندامهای داخل بدن رو میپوشونه و از آسیب و ضربه حفظشون میکنه؛ مثل یه بالشتک نرم دور قلب و ریههات (شکل ۲).
نقش دیگهٔ چربیها انرژیزایی اونهاست؛ انرژیای که یه گرم چربی تولید میکنه تقریباً دو برابر انرژی یه گرم کربوهیدراته. ولی همین چربیها خطر تنگ شدن رگها و سکتهٔ قلبی رو هم بالا میبرن. پس موقع خوردن چربیها باید به چی دقت کنیم؟

صفحهٔ ۱۱۴ کتاب — آب و نیاز بدن
مواد مغذّی محلول در آب، تنظیم فعالیت یاختهها و یه نگاه به عادتهای پرنمک.
خیلی از مواد مغذّی به شکل محلول در آب وارد بدن ما و یاختههاش میشن. مواد زائد هم معمولاً به حالت محلول در آب از بدن دفع میشن. دور و اطراف یاختهها و داخلشون آب هست؛ ولی آب بدنمون چطور تأمین میشه؟
یُد و سدیم دو مادهٔ معدنی دیگهان. یُد تو غذاهای دریایی به مقدار زیاد پیدا میشه و تو تنظیم فعالیت یاختهها و رشد بدن نقش داره. سدیم تقریباً تو همهٔ غذاها، مخصوصاً میوهها و سبزیها، هست و تو نمک خوراکی هم پیدا میشه. مصرف زیاد سدیم (نمک) خطر فشارخون و پوکی استخوان رو تو بزرگسالان بالا میبره.
40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آساندرس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبتنام کن تا همهٔ درسها، آزمونکها و جمعبندیها برایت باز شود.
عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام میشود — کمتر از یک دقیقه!
درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!
آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.
بزن بریم آزمون!لینکهای مرتبط
درس ۱۲ از ۱۵