بدون هوا بیشتر از چند دقیقه زنده نمیمونیم!
شروع درس • صفحات ۱۳۲ تا ۱۳۷ کتاب
آدم میتونه چند روز گرسنگی و تشنگی رو تاب بیاره، ولی بدون هوا فقط چند دقیقه دووم میاره! یاختههای بدن ما برای فعالیت به اکسیژن نیاز دارن و همزمان مواد دفعی هم تولید میکنن. تو این فصل با دستگاه تنفس و دستگاه دفع مواد زائد آشنا میشی و میبینی بدن ما چطور دائم داره با محیط، ماده رد و بدل میکنه. بزن بریم!
صفحهٔ ۱۳۲ کتاب — آغاز فصل
بدون هوا فقط چند دقیقه! یاختههای بدن به اکسیژن نیاز دارن و مواد دفعی هم تولید میکنن.
📖 متن کتاب:
یاختههای بدن ما برای فعالیت به اکسیژن نیاز دارن و در مقابل، مواد دفعی هم تولید میکنن. دستگاه تنفس اکسیژن موردنیاز یاختهها رو تأمین میکنه و کربن دیاکسید تولیدشده رو دفع میکنه. برای همین نفس کشیدن، مهمترین داد و ستد ما با محیط اطرافه؛ کاری که حتی یه لحظه هم نمیشه تعطیلش کرد!
ولی کار فقط به کربن دیاکسید ختم نمیشه؛ مواد دیگهای هم تو بدن تولید میشن که سمیان و باید از بدن بیرون فرستاده بشن. این مأموریت گردن دستگاه دفعه. تو این فصل با دستگاه تنفس و دفع مواد زائد حسابی آشنا میشی.

صفحهٔ ۱۳۲ کتاب — شکل ۱
از بینی و دهان تا کیسههای هوایی؛ مسیر هوا رو قدمبهقدم دنبال کن.
شکل ۱ ساختار دستگاه تنفس رو نشون میده. هوا برای رسیدن به ششها یه مسیر مشخص رو طی میکنه: اول از بینی یا دهان وارد دستگاه تنفس میشه، بعد از حلق رد میشه و به حنجره و سپس نای میرسه. بزن بریم این مسیر رو پلهپله بریم!
📖 متن کتاب:
مرحلهٔ ۱: بینی و دهان
هوا از راه بینی یا دهان وارد دستگاه تنفس میشه.
نای دو شاخه داره که به هر کدومش میگن نایژه. نایژهها هوا رو میرسونن به نایژکها که به تعداد زیاد تو ششها پخشان. تو انتهای نایژکها، کیسههای هوایی قرار دارن؛ تو بخش بعد میبینی که چرا این کیسههای کوچک ستارهٔ ماجرای تنفسن.

| قسمت | نقش آن در مسیر هوا (طبق کتاب) |
|---|---|
| بینی و دهان | ورود هوا به دستگاه تنفس |
| حلق | گذرگاه هوا پس از بینی و دهان |
| حنجره | بعد از حلق و در ابتدای نای؛ جای تارهای صوتی و تولید صدا |
| نای | دو شاخه دارد و هوا را به نایژهها میرساند |
| نایژهها | هوا را به نایژکها میرسانند |
| نایژکها | به تعداد زیاد در ششها پراکندهاند |
| کیسههای هوایی | در انتهای نایژکها؛ جای مبادلهٔ گازهای تنفسی با خون |
جدول جمعبندی مسیر هوا بر اساس متن و شکل ۱ صفحهٔ ۱۳۲ کتاب.
فکر کن و گفتوگو کن
پرسش کتاب: با توجه به شکل ۱، هوا برای رسیدن به ششها چه مسیری را طی میکند؟ مسیر را از بینی تا کیسههای هوایی به ترتیب نام ببر و برای دوستت تعریف کن.
صفحهٔ ۱۳۳ کتاب — شکل ۲
میلیونها کیسهٔ هوایی کوچک با مویرگهای فراوان؛ قلب ماجرای نفس کشیدن همینه.
آخرِ نایژکها به کیسههای هوایی میرسه. هر شش، میلیونها کیسهٔ هوایی داره! دور و بر کیسههای هوایی، مویرگهای خونی فراوانی هستن و بین این مویرگها و کیسههای هوایی، گازهای تنفسی رد و بدل میشن (شکل ۲).

📖 متن کتاب:
💡 با باد کردن شش، حجم آن زیاد و با خالی شدن، کم میشود؛ همین تغییر حجم را در بخش دم و بازدم دنبال میکنیم.
فکر کن و گفتوگو کن
گفتوگو کنید (کتاب): الف) به نظر شما، هوا هنگام عبور از مجراهای تنفسی چه تغییری میکند؟ ب) برخی عادت دارند بیشتر از راه دهان نفس بکشند؛ به نظر شما این کار چه ضرری برای بدن دارد؟
صفحات ۱۳۴ و ۱۳۵ کتاب — هوای سالم
آلودگی هوا و دود سیگار چه بلایی سر ششهای ما میآوره؟
تو هوای سالم و بدون آلودگی حدود ۲۱ درصد اکسیژن هست که موقع دم وارد ششهای ما میشه. ولی امروزه تو شهرهای بزرگ یا صنعتی، بهخاطر انواع آلودگیها، درصد اکسیژن هوا کمتر شده. یعنی کیفیت هوایی که نفس میکشی، مستقیم روی سلامتت اثر میذاره.
💡 پیشنهادهای خود را بنویسید و مقایسه کنید: کدام راهها در مدرسه و محلهٔ شما هم قابل اجراست؟
40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آساندرس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبتنام کن تا همهٔ درسها، آزمونکها و جمعبندیها برایت باز شود.
عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام میشود — کمتر از یک دقیقه!
درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!
آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.
بزن بریم آزمون!لینکهای مرتبط
درس ۱۵ از ۱۵