قلبت هر سال حدود دو میلیون لیتر خون رو تو بدنت جابهجا میکنه؛ بدون حتی یه روز مرخصی!
شروع درس • صفحات ۱۲۴ تا ۱۳۱ کتاب
تو فصل قبل دیدیم که مواد مغذّی بعد از گوارش جذب میشن؛ ولی خب، این مواد چطور میرسن به تکتک یاختههای بدن؟ اکسیژنی که نفس میکشی چطور میرسه به یاختهها و کربن دیاکسید و مواد زائد چطور از بدن دور میشن؟ جواب همهٔ این سؤالها یه چیزه: «دستگاه گردش مواد»؛ دستگاهی با سه عضو اصلی: قلب، رگها و خون. تو این فصل با این شبکهٔ حسابی آشنا میشی: مراحل کار قلب، انواع رگها و یاختههای خونی. بزن بریم!
صفحهٔ ۱۲۴ کتاب — شکل ۱
یاختههای تکیاختهایها مستقیم با محیط در تماسن؛ ولی یاختههای ما اون وسطِ بدن، دور از غذا و هوا زندگی میکنن!
تو فصل قبل دیدیم که مواد مغذّی بعد از گوارش جذب میشن؛ ولی این مواد چطور میرسن به تکتک یاختههای بدن؟ یاختهها علاوه بر مواد مغذّی به اکسیژن هم نیاز دارن و باید کربن دیاکسید تولیدشده و مواد زائد رو از خودشون دور کنن. برای همین یه تیم امداد لازمه: دستگاه گردش مواد (شکل ۱).
📖 متن کتاب:
پس دستگاه گردش مواد مثل یه شبکهٔ حملونقل سراسری عمل میکنه: از دستگاه گوارش مواد مغذّی رو میگیره، از دستگاه تنفس اکسیژن تحویل میگیره و مواد زائد رو هم میرسونه به دستگاه دفع. بدون این واسطه، هیچ یاختهای اون وسطِ بدن زنده نمیمونه. تو شکل ۱ کتاب خوب معلومه که این دستگاه چطور بین تنفس، گوارش و دفع مواد پل زده.

فکر کن و گفتوگو کن
گفتوگو کنید (کتاب): به نظر شما دستگاه گردش مواد باید چه بخشهایی با چه مشخصاتی داشته باشد؟ با دوستانت حدس بزن: چه چیزی مواد را جابهجا میکند؟ و چه چیزی این جابهجایی را به حرکت درمیآورد؟
صفحهٔ ۱۲۵ کتاب — شکل ۲ و ۳
دستگاه گردش مواد برای اینکه به همهٔ یاختهها برسه، به یه مایع نیاز داره که مواد رو با خودش جابهجا کنه: خون!
دستگاه گردش مواد برای اینکه بتونه با همهٔ یاختههای بدن ارتباط بگیره، به مایعی نیاز داره که مواد رو با خودش جابهجا کنه؛ این مایع تو بیشتر جانوران خونه. دستگاه گردش مواد تو انسان از قلب، رگها و خون ساخته شده؛ برای همین بهش دستگاه گردش خون هم میگن. خون تو یه شبکه از لولههای بههموصل جریان داره که اسمشون رگهای خونیه، و گردش این مایع تو رگها به یه پمپ نیاز داره؛ اون پمپ همون قلبه (شکل ۲).

📖 متن کتاب:
قلب یه تلمبهٔ ماهیچهای و توخالیه با چهار حفره: دو حفره بالا و دو حفره پایین. حفرههای بالایی و پایینی با کمک دریچههایی به هم وصلن (شکل ۳ کتاب). یعنی با هر ضربان، قلب خون رو با فشار میفرسته تو رگها و اندامها؛ و چون رگها به هم وصلهان، خون همیشه برمیگرده سمت قلب تا دوباره راهی بشه.
💡 گوشی پزشکی چهار بخش دارد: دوشاخهٔ فلزی، فنر، لولهٔ الاستیکی و صفحهٔ حساس (شکل صفحهٔ ۱۲۵ کتاب). نتیجهٔ شمارش ضربانت را با دوستانت مقایسه کن!
صفحهٔ ۱۲۶ کتاب — شکل ۴
سه تا بافت تو ساختمان قلب شریکن و دو گروه رگ، خون رو از قلب بیرون میبرن یا بهش برمیگردونن.
بخش اصلی قلب از یه بافت ماهیچهای ساخته شده که بهش میگن ماهیچهٔ قلبی. داخل حفرههای قلب رو بافت پوششی پوشونده که تو ساختن دریچههای قلبی هم شریکه. اطراف قلب هم بافت پیوندی هست که ازش محافظت میکنه. بافت ماهیچهای قلب که منقبض میشه، یه نیرو تولید میکنه که به خون فشار میاره و خون رو راهی سرخرگها میکنه.
💡 راهنمای کوچک: در شکل مراحل کار قلب (صفحهٔ ۱۲۸) به باز و بسته شدن دریچهها در هر مرحله هم دقت کن.
حالا خون چطور از قلب بیرون میره و دوباره برمیگرده؟ سرخرگها خون رو از قلب بیرون میبرن و سیاهرگها خون رو به قلب برمیگردونن. مهمترین رگهایی که به بافت قلب خونرسانی میکنن، اسمشون رگهای تاجی (کرونر)ه؛ یعنی خود قلب هم برای کار شبانهروزیش به خونرسانی نیاز داره. این رگها رو تو شکل ۴ کتاب میتونی ببینی.

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آساندرس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبتنام کن تا همهٔ درسها، آزمونکها و جمعبندیها برایت باز شود.
عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام میشود — کمتر از یک دقیقه!
درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!
آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.
بزن بریم آزمون!لینکهای مرتبط
درس ۱۴ از ۱۵