بخش دوم • مواد در زندگی ما۱۲ بخش آموزشیآزمونک ۱۶ سؤالی

فصل ۴: مواد پیرامون ما

زندگی‌ت رو بگرد؛ همه‌چیز به موادّی بستگی داره که ازشون استفاده می‌کنی!

شروع درس • صفحات ۲۵ تا ۳۴ کتاب

هر روز با یه عالمه وسیلهٔ آهنی، چوبی، پلاستیکی، نخی، فلزی و ابریشمی سروکار داری — همین الان هم گوشی‌ت رو ببین! راستش چهرهٔ زندگی ما به نوع موادی که ازشون استفاده می‌کنیم بستگی داره؛ مثلاً وقتی آلیاژ فولاد اختراع شد، صنعت خودرو و ساختمان‌سازی حسابی جون گرفت. تو این فصل با ویژگی‌های بعضی مواد و تأثیرشون تو ساخت وسایل زندگی آشنا می‌شی.

صفحات ۲۵ و ۲۶ کتاب — شکل ۱

طبیعت، منبع همهٔ مواد

بعضی مواد رو مستقیم از زمین، آب و هوا جدا می‌کنیم؛ ولی بیشتر مواد رو باید خودمون بسازیم — مثل آشپزی، فقط با کوره و سنگ معدن!

تو علوم ششم یاد گرفتی که بعضی از موادی که ازشون استفاده می‌کنیم، تو طبیعت پیدا می‌شن و می‌شه بعضی‌شون رو مستقیم از زمین، آب و هوا جدا کرد و به کار برد. شکل ۱ کتاب چند نمونه رو نشونت می‌ده: گوگرد زرد وسط دهانهٔ آتشفشان‌های خاموش و نیمه‌فعال، طلا به شکل تکه‌ها یا رگه‌های فلزی براق کنار سنگ‌ها، الماس با بلورهای زیبا و درخشانش و نمک خوراکی که از آب دریا درمیاریم. یعنی طبیعت یه انبار حسابیه؛ فقط باید بلد باشی کجا رو بگردی!

بلورهای زرد و کدر گوگرد در دهانهٔ آتشفشان
شکل ۱-الف: گوگرد در دهانهٔ آتشفشان‌های خاموش و نیمه‌فعال
تکه‌های فلزی درخشان طلا در کنار سنگ‌ها
شکل ۱-ب: طلا به صورت تکه‌ها یا رگه‌های فلزی درخشان
بلور زیبا و درخشان الماس
شکل ۱-پ: الماس، بلورهای زیبا و درخشان
تپه‌های نمک خوراکی
شکل ۱-ت: نمک خوراکی را می‌توان از آب دریا تهیه کرد

📖 متن کتاب:

«بیشتر مواد مورد استفاده در زندگی ما، در طبیعت یافت نمی‌شوند؛ بلکه باید آن‌ها را با ایجاد تغییرهای فیزیکی و شیمیایی در مواد طبیعی به دست آورد. برای نمونه، فلزهای آهن، آلومینیم و مس را از سنگ معدن آن‌ها، شیشه را از ماسه، سیمان را از سنگ آهک و پلاستیک را از نفت خام می‌سازند.»
نکتهٔ مهم — اینجا جای نمره‌هاست!
مواد طبیعت رو تو ذهنت دو دسته کن: ۱) موادّی که مستقیم از طبیعت به دست میان (گوگرد، طلا، الماس، نمک دریا) و ۲) موادّی که با تغییر مواد طبیعی ساخته می‌شن (آهن از سنگ معدن، شیشه از ماسه، سیمان از سنگ آهک، پلاستیک از نفت خام). این دو دسته تو امتحان‌ها حسابی سؤال می‌شن — جاش از ذهنت درنمی‌ره!
بیشتر بدانید (کتاب) — هوا هم انباره!
اکسیژن، نیتروژن و کربن دی‌اکسید به شکل گازهای بی‌رنگ تو هوا پیدا می‌شن؛ یعنی بعضی مواد رو حتی می‌شه از هوا هم جدا کرد — الان هم داری توی این انبار نفس می‌کشی!

🗂️ بازی طبقه‌بندی: اول یک مورد را انتخاب کن، بعد سبدش را بزن — آخرش «بررسی» را بزن!

۰ از ۱۰ جا شد

صفحهٔ ۲۷ کتاب — نمودار ۱

وسیله‌ها از چه موادی ساخته شده‌اند؟

یه دور به وسیله‌های اطرافت نگاه بنداز: جنس همه‌شون یکیه؟ همون اول معلوم می‌شه که نه!

یه‌کم که دقیق‌تر نگاه کنی، می‌فهمی وسیله‌های متفاوت از موادّ گوناگونی ساخته شدن. بعضی‌هاشون فقط از یه جنس‌ان و بعضی‌ها از چند جنس؛ مثلاً سیم مسی فقط از مس، عصای چوبی فقط از چوب و کاغذ از گچ، چوب، نشاسته و... ساخته شده.

فعالیت کتاب — فهرست و طبقه‌بندی
  1. ۱فهرستی از لوازم و وسایل اطراف خود تهیه کن (حداقل ۱۰ مورد).
  2. ۲موارد مورد استفاده در ساخت وسایل و جسم‌ها را به دلخواه دسته‌بندی کن.
  3. ۳مالک (نام) هر دسته را مشخص کن؛ مانند نمودار ۱ کتاب: فلزی، شیشه‌ای، چوبی، چرمی، پارچه‌ای، پلاستیکی و سنگی.
  4. ۴آیا در فهرست شما وسایلی هستند که در هیچ‌یک از این دسته‌ها جای نگیرند؟

یه دانش‌آموز فهرستی از وسایلش درآورده و بر اساس نوع مواد به کاررفته در ساختمان آن‌ها مثل نمودار ۱ دسته‌بندی‌شون کرده. تو هم می‌تونی همین کار رو با وسایل کلاس یا اتاقت بکنی و دسته‌های خودت رو بسازی — بزن بریم!

فکر کن و گفت‌وگو کن

وسایلی مثل گوشی موبایل یا تلویزیون را در نظر بگیر: از چند نوع ماده ساخته شده‌اند؟ آیا در هیچ‌یک از دسته‌های شیشه‌ای، فلزی، چوبی، چرمی، پارچه‌ای، پلاستیکی و سنگی به‌تنهایی جای نمی‌گیرند؟

صفحات ۲۷ و ۲۸ کتاب — شکل ۲ و ۳

هر ماده، ویژگی‌های مشخص و معینی دارد

سخت یا نرم؟ چکش‌خوار یا شکننده؟ شفاف یا کدر؟ این واژه‌ها زبان مشترک دانشمندان برای توصیف ماده‌هاست — باهاشون تو هم حرفه‌ای حرف می‌زنی!

مثلاً مس فلزی جامدیه، سطحش براقه و رسانای جریان برق، رسانای گرما، چکش‌خوار و سخته. برای توصیف ویژگی‌های مواد از واژه‌هایی مثل سخت یا نرم، چکش‌خوار یا شکننده، انعطاف‌پذیر یا انعطاف‌ناپذیر، شفاف یا کدر، آب‌دوست یا آب‌گریز، دارای خاصیت آهن‌ربایی یا بدون خاصیت آهن‌ربایی و... استفاده می‌شه.

روی کارت‌ها بزن تا برگردند!

وقتی می‌گن یه ماده از مادهٔ دیگه سخت‌تر است، یعنی می‌شه به کمک مادهٔ سخت روی مادهٔ دیگه خراش انداخت یا بریدش. مثلاً با الماس می‌شه شیشه رو برید یا با ناخن روی صابون و چوب‌پنبه خراش انداخت؛ پس ناخن از صابون و چوب‌پنبه سخت‌تر است. انعطاف‌پذیری هم یعنی ماده چقدر می‌تونه با اومدن نیرو خم یا کشیده بشه و بعد از حذف نیرو، دوباره برگرده سر حالت اولش — مثل کش شلوار که هزار بار کشیدی و باز برگشت!

بریدن شیشه با الماس در کارگاه
ب) با الماس می‌توان شیشه را برید؛ صناعتی که از دیرباز در ایران رونق داشته است.
گردنبند مسی بافته‌شده
الف) زیورهای مسی — فلزها را می‌توان شکل داد
دستبند طلایی ظریف
قابلیت ورقه و رشته شدن فلزها مثل طلا و مس
نکتهٔ مهم برای آزمون — اینجا نمره‌ها قایم شدن!
کاربردهای یک ماده به ویژگی‌های آن بستگی دارند! ما می‌تونیم فلزها رو به شکل‌های دلخواه دربیاریم (شکل ۳ کتاب)، چون فلزها چکش‌خواران. ویژگی ماده رو که بلد باشی، می‌فهمی چرا برای هر وسیله یه مادهٔ مخصوص انتخاب می‌کنن.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۴ از ۱۵