ریاضی هفتمفصل ۱۹ راهبرد حل مسئلهحل کامل همهٔ تمرین‌ها

فصل ۱: راهبردهای حل مسئله

هر مسئله‌ای یک قفل است؛ راهبردها کلیدهای تو هستند! 🗝️

شروع درس • صفحات ۱ تا ۱۲ کتاب ریاضی هفتم (چاپ ۱۴۰۳)

راستش را بخواهی، تا حالا شده جلوی یک مسئله بشینی و به سقف خیره بشی و بگی «از کجا شروع کنم؟»؟ نگران نباش، همه اینجا گیر می‌کنیم — حتی ریاضی‌دان‌ها! تا این‌که یه روز کشف کردند: حل مسئله یک «دستور پخت» دارد! تو این فصل با ۴ مرحلهٔ حل هر مسئله و ۹ راهبرد طلایی آشنا می‌شی و همهٔ تمرین‌های کتاب رو قدم‌به‌قدم با هم حل می‌کنیم. کتاب هم می‌گه: «مهم‌ترین قسمت فعالیت‌ها، بخش نتیجه‌گیری است؛ آن قسمت‌ها را به صورت کامل بنویسید.» — این جمله رو بچسبون گوشت؛ تو امتحان نجاتت می‌ده!

صفحهٔ ۱ کتاب

چگونه مسئله را حل کنیم؟ هر مسئله فقط ۴ مرحله دارد!

قبل از هر راهبردی این دستور پخت رو قِد کن — تا آخرِ کتاب مثل چاقو کارت می‌کنه

ببین، فرض کن مامانت گفته «برو نان بخر» ولی نگفته کدوم نانوایی، با کدوم پول و کی برمی‌گردی! بدون نقشه، همون‌جا تو کوچه موندگار می‌شی. مسئله‌های ریاضی هم دقیقاً همینه. کتاب می‌گه: «حل کردن هر مسئله، ۴ مرحله دارد. در تمام کتاب وقتی با مسئله‌ای روبه‌رو می‌شوید، این ۴ مرحله را در ذهن خود مرور کنید تا کم‌کم در حل کردن مسئله، فکر خود را سازمان‌دهی کنید.» پس رازش نه حفظ کردن فرموله، نه ذوق ریاضی؛ مرتب کردن فکرته!

مرحلهٔ ۱: مرحلهٔ ۱: فهمیدن مسئله

مسئله رو با زبان خودت برای خودت تعریف کن، خلاصه‌ش کن، داده‌ها رو از خواسته‌ها جدا کن. اگه نفهمی سؤال اصلاً چیه، هیچ راهبردی هم نمی‌تونه نجاتت بده — مثل اینه که بدون آدرس تاکسی بگیری!

روی هر پله بزن تا توضیحش را ببینی
اینجا جای طلایی نمره‌هاس؛ حواست باشه!
کتاب صراحتاً می‌گه: «حل کردن مسئله با پیدا شدن پاسخ ریاضی تمام نمی‌شود.» خیلی‌ها همون‌جا قلم رو می‌ذارن و نصف نمره رو هدیه می‌دن به هوا! مرحلهٔ ۴ یعنی جوابت رو با «پس...» شروع کن: «پس باغچه ۳۸ متر نرده لازم داره» — نه فقط یه «۳۸» خشک و بی‌روح.

یه خبر خوب هم بدم؟ ممکنه یک مسئله با چند راهبرد حل بشه، یا شما دو نفر با یه راهبرد ولی دو مدل اجرا به جواب برسید. مثلاً هر دو با «رسم شکل» جلو برید ولی شکل‌هاتون فرق کنه. پس اگه رفیقت با روش دیگه‌ای جواب گرفت، هر دوتون درست فکر کردید — تو یه کلاس ریاضی باحال، راه‌حل‌های مختلف آزادن.

صفحهٔ ۲ کتاب

راهبرد ۱: رسم شکل — وقتی کاغذ، مغز دوم توست!

کشیدن یک شکل مناسب می‌تواند به حل مسئله کمک کند یا به‌طور کامل آن را حل کند

📖 متن کتاب:

«کشیدن یک شکل مناسب می‌تواند به حل مسئله کمک کند یا به طور کامل آن را حل کند؛ به طوری‌که نیازی به نوشتن عملیات و محاسبه نباشد. گاهی ممکن است شکل را فقط تصور کنید و آن را رسم نکنید. منظور از رسم شکل، نقاشی نیست؛ بلکه می‌توانید برای این کار شکل‌های ساده بکشید.»

چرا رسم شکل این‌قدر جادوییه؟ چون چشمت از مغزت سریع‌تر حساب می‌کنه! شکل رو که بکشی و خط فاصلهٔ یک‌متری رو دورش بکشی، بدون حتی یک جمع ساده می‌بینی که طول دو واحد بلندتر شده. پس هر وقت مسئله دربارهٔ زمین، دیوار، مسیر یا هر شکلی بود، قبل از هر کاری یه شکل ساده بکش. نگران قشنگی‌ش هم نباش؛ اینجا نقاشی امتیاز نداره — چند تا خط کج‌وکوله کافیه!

تمرین ۱ صفحهٔ ۲ کتاب

یک باغچهٔ مستطیل‌شکل به طول ۱۰ و عرض ۵ متر داریم. اگر بخواهیم به فاصلهٔ یک متر از ضلع‌های باغچه، دورتادور آن را نرده بکشیم، چند متر نرده لازم است؟

تمرین ۲ صفحهٔ ۲ کتاب

توپی از ارتفاع ۱۸ متری سطح زمین رها می‌شود و پس از برخورد با زمین، نصف ارتفاع قبلی خود بالا می‌آید. این توپ از لحظهٔ رها شدن تا سومین مرتبه‌ای که به زمین می‌خورد، چند متر حرکت کرده است؟

قورباغهٔ سبز خندان — شخصیت مسئلهٔ کتاب
شکل کتاب: قورباغهٔ مسئله! با هر جهش ۳ متر بالا می‌رود و ۲ متر سُر می‌خورد.
تمرین ۳ صفحهٔ ۲ کتاب

قورباغه‌ای می‌خواهد از یک دیوار بالا برود. او با هر جهش ۳ متر بالا می‌رود و هر بار ۲ متر سُر می‌خورد و پایین می‌آید. اگر ارتفاع دیوار ۹ متر باشد، او با چند جهش به بالای دیوار می‌رسد؟

صفحهٔ ۳ کتاب

راهبرد ۲: الگوسازی — بنویس تا چیزی از قلم نیفتد!

نام دیگر این راهبرد: «تفکر نظام‌دار» — نظم، راز کامل شمردن همهٔ حالت‌هاست

📖 متن کتاب:

«برای حل بعضی از مسئله‌ها باید همهٔ حالت‌های ممکن را بنویسید. برای این که هیچ حالتی از قلم نیفتد، لازم است آن‌ها را با نظم، الگو و ترتیبی مشخص بنویسید. الگوسازی به شما کمک می‌کند تا مطمئن شوید همهٔ حالت‌ها را نوشته‌اید. به این راهبرد، تفکر نظام‌دار نیز می‌گویند.»

تصور کن بخوای همهٔ راه‌های رفتن از خونه به مدرسه رو بنویسی. اگه بی‌نظم بنویسی، وسط کار گیج می‌شی و آخرش هم مطمئن نیستی چیزی جا نمونده باشه. ولی اگه اول «راه‌های خیابان الف» رو کامل بنویسی بعد «خیابان ب»، دیگه هیچی گم نمی‌شه! این همون الگوسازیه: یه ترتیب منطقی انتخاب کن (مثلاً از کوچک به بزرگ) و مثل ریل قطار رویش حرکت کن.

تمرین ۱ صفحهٔ ۳ کتاب

دو عدد طبیعی پیدا کنید که حاصل‌ضرب آنها ۲۴ و حاصل‌جمع آنها کمترین مقدار ممکن باشد. جدول را با نظم و ترتیب کامل کنید.

تمرین ۲ صفحهٔ ۳ کتاب

با انگشتان یک دست به ۵ صورت می‌توان عدد ۱ را نشان داد. به چند صورت می‌توان عدد ۲ را نشان داد؟

تمرین ۳ صفحهٔ ۳ کتاب

با رقم‌های ۲، ۷ و ۵ تمام عددهای سه‌رقمی ممکن را بنویسید. (در عددهای شما می‌تواند رقم‌های تکراری هم باشد.)

سکه‌های ۵۰۰ و ۱۰۰۰ ریالی (برابر ۵۰ و ۱۰۰ تومان)
سکه‌های کتاب: ۵۰۰ ریالی = ۵۰ تومان و ۱۰۰۰ ریالی = ۱۰۰ تومان — دقیقاً همان سکه‌های تمرین!
تمرین ۴ صفحهٔ ۳ کتاب

تعداد زیادی سکهٔ ۵۰ و ۱۰۰ تومانی داریم. به چند حالت می‌توان معادل ۵۰۰ تومان درست کرد؟

صفحهٔ ۴ کتاب

راهبرد ۳: حذف حالت‌های نامطلوب — اول همه را بنویس، بعد غربال کن!

ترکیب دو راهبرد قبلی: الگوسازی برای فهرست کردن + حذف برای غربال

📖 متن کتاب:

«به شرایط و اطلاعات مسئله توجه کنید و حالت‌های نامطلوب و نادرست را کنار بگذارید؛ آن گاه پاسخ مسئله یا همان حالت‌های مطلوب به دست می‌آیند. برای پیداکردن تمام حالت‌های ممکن می‌توانید از راهبرد الگوسازی استفاده کنید. ابتدا فهرستی از تمام حالت‌ها به‌دست آورید؛ سپس با توجه به شرایط گفته شده در مسئله، حالت‌های نامطلوب را حذف کنید.»

این راهبرد مثل الک‌کردن آرده: همه چیز رو می‌ریزی تو الک و فقط اونی که لازم داری رد می‌شه! دو گام داره: گام ۱ — با الگوسازی فهرست کامل حالت‌ها رو بساز؛ گام ۲ — شرط‌های مسئله رو مثل یه قاضی سخت‌گیر سرِ هر حالت ببر و نامطلوب‌ها رو خط بزن. هر شرطی که به مسئله اضافه باشه، یه الک تیزتره!

تمرین ۱ صفحهٔ ۴ کتاب

مجموع سن سه نفر ۱۴ سال و حاصل‌ضرب سن آنها ۷۰ است. سن بزرگ‌ترین نفر چقدر است؟

تمرین ۲ صفحهٔ ۴ کتاب

دوست شما یک عدد حسابی کوچک‌تر از ۱۰۰ را در نظر گرفته است. شما باید با طرح چند سؤال، عدد موردنظر را پیدا کنید. او فقط می‌تواند «بله» و «خیر» بگوید. کدام سؤال مناسب‌تر است؟ چگونه با نظم و ترتیب به عدد برسیم؟

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۱ از ۹