جزوهٔ درس — صفحه‌های ۱ تا ۱۲ کتاب ریاضی هفتم (چاپ ۱۴۰۳)

جزوهٔ فصل ۱: راهبردهای حل مسئله

این جزوه همهٔ مطالب امتحانی فصل «راهبردهای حل مسئله» را یک‌جا و ساده‌روان جمع کرده است: چهار مرحلهٔ حل مسئله، هشت راهبرد کتاب (رسم شکل، الگوسازی، حذف حالت‌ها، الگویابی، حدس و آزمایش، زیرمسئله، مسئلهٔ ساده‌تر و روش‌های نمادین) و مسئله‌های معروف کتاب مثل نردهٔ باغچه، قورباغه و دیوار، چوب کبریت، دوچرخه و سه‌چرخه و استخر رنگ‌کاری. اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

چهار مرحلهٔ حل مسئله را به ترتیب نام می‌بری و کار اصلی هر مرحله را می‌گویی.

۲

هشت راهبرد حل مسئلهٔ این فصل را از هم تشخیص می‌دهی و اسم هرکدام را می‌دانی.

۳

برای هر مسئله، مناسب‌ترین راهبرد را انتخاب می‌کنی و دلیل انتخابت را می‌گویی.

۴

با الگویابی رابطهٔ الگو را با شمارهٔ جایگاه می‌نویسی؛ مثل قانون ۳n−۲ چوب‌های کبریت.

۵

جدول حدس و آزمایش را درست پر می‌کنی و از نتیجهٔ هر حدس برای حدس بعدی کمک می‌گیری.

۶

در مرحلهٔ بازگشت به عقب، جواب را در موضوع مسئله تفسیر می‌کنی و منطقی بودنش را چک می‌کنی.

نکات کلیدی

  1. ★حل کردن هر مسئله ۴ مرحله دارد: ۱) فهمیدن مسئله، ۲) انتخاب راهبرد مناسب، ۳) حل کردن مسئله، ۴) بازگشت به عقب؛ در تمام کتاب وقتی با مسئله‌ای روبه‌رو می‌شویم این ۴ مرحله را در ذهن مرور می‌کنیم.
  2. ★فهمیدن مسئله یعنی مسئله را با زبان خودت برای خودت تعریف کنی، خلاصه‌اش کنی و داده‌ها را از خواسته‌ها جدا کنی.
  3. ★کتاب صراحتاً می‌گوید: «حل کردن مسئله با پیدا شدن پاسخ ریاضی تمام نمی‌شود»؛ در مرحلهٔ بازگشت به عقب باید جواب را در موضوع مسئله بنشانی؛ مثلاً بنویسی «پس باغچه ۳۸ متر نرده لازم دارد»، نه فقط یک ۳۸ خشک.
  4. ★یک مسئله ممکن است با چند راهبرد حل شود؛ یا دو نفر با یک راهبرد ولی دو اجرای متفاوت به جواب برسند — راه‌حل‌های مختلف آزادند.
  5. ★رسم شکل: کشیدن یک شکل مناسب می‌تواند به حل مسئله کمک کند یا آن را کاملاً حل کند؛ منظور از رسم شکل نقاشی نیست و شکل‌های ساده کافی‌اند؛ گاهی شکل را فقط تصور می‌کنیم و رسم نمی‌کنیم.
  6. ★مسئلهٔ نردهٔ باغچهٔ ۱۰×۵: اگر دورتادور باغچه فاصلهٔ یک‌متری نرده بکشیم، مستطیل جدید طول ۱۲ و عرض ۷ دارد؛ پس محیط = ۲×(۱۲+۷) = ۳۸ متر نرده لازم است.
  7. ★الگوسازی (تفکر نظام‌دار): برای نوشتن همهٔ حالت‌های ممکن، آن‌ها را با نظم و الگو و ترتیب مشخص می‌نویسیم تا هیچ حالتی از قلم نیفتد؛ مثلاً همهٔ عددهای سه‌رقمی با ارقام ۲ و ۷ و ۵: ۳×۳×۳ = ۲۷ عدد.
  8. ★حذف حالت‌ها: اوّل با الگوسازی فهرست کامل حالت‌ها را می‌سازیم، بعد شرط‌های مسئله را روی هر حالت چک می‌کنیم و نامطلوب‌ها را خط می‌زنیم؛ مثال سن‌ها: فقط سه‌تاییِ (۲، ۵، ۷) هم ضربش ۷۰ است و هم جمعش ۱۴.
  9. ★الگویابی: کشف رابطه و نظم بین دنباله‌های عددی یا هندسی؛ دو کار اصلی: ۱) بررسی اختلاف‌های متوالی، ۲) نوشتن رابطه با شمارهٔ جایگاه (اول، دوم، …).
  10. ★الگوی چوب کبریت (شکل‌های ۱، ۴، ۷، ۱۰ … چوبی): هر شکل ۳ چوب بیشتر از قبلی است؛ قانون کلی ۳n−۲ است و شکل دهم ۳×۱۰−۲ = ۲۸ چوب دارد.
  11. ★حدس و آزمایش: مثل بازی «گرم و سرد» — یک حدس منطقی می‌زنیم، نتیجه را با خواستهٔ مسئله مقایسه می‌کنیم و از فاصله یاد می‌گیریم حدس بعدی را به کدام سمت بزنیم.
  12. ★مسئلهٔ دوچرخه و سه‌چرخه: حدس اوّل (۱۰ دوچرخه، ۱۰ سه‌چرخه) → ۵۰ چرخ یعنی زیاد است؛ حدس دوم (۱۵ دوچرخه، ۵ سه‌چرخه) → ۳۰+۱۵ = ۴۵ چرخ، دقیقاً درست.
  13. ★زیرمسئله: مسئلهٔ پیچیده و چندمرحله‌ای را به چند مسئلهٔ سادهٔ مرتب می‌شکنیم («الف) پس‌انداز ۵ هفته چقدر می‌شود؟ ب) قیمت کیف چقدر است؟») و به ترتیب جواب می‌دهیم.
  14. ★مسئلهٔ ساده‌تر: عددها را گرد و ساده می‌کنیم (تقریب) یا از حالت‌های کوچک شروع می‌کنیم؛ مثل کشف اینکه مجموع ۱+۱۲+۱۴+… برابر است با ۲ منهای آخرین کسر و هرگز به ۲ نمی‌رسد.
  15. ★روش‌های نمادین: مسئله را با نماد جبری به معادله تبدیل می‌کنیم؛ مثال احمد: ۴×□+۲۰٬۰۰۰=۲۰۰٬۰۰۰ پس □=۴۵٬۰۰۰ تومان قیمت هر دفتر — و از فصل ۳ به بعد روش دقیق حل معادله را یاد می‌گیریم.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ ریاضی پایهٔ هفتم — صفحه‌های ۱ تا ۱۲ کتاب ریاضی هفتم (چاپ ۱۴۰۳) — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۱ از ۹