ریاضی هفتمفصل ۴۴ درس + مروراستدلال پله‌به‌پله

فصل ۴: هندسه و استدلال ✔

هندسه یعنی استدلال کردن با چشم — اینجا هر حرفی که می‌زنی باید دلیل داشته باشه! 📐

شروع درس • صفحات ۴۱ تا ۵۴ کتاب ریاضی هفتم (چاپ ۱۴۰۳)

کتاب می‌گوید: «به اطراف خود نگاه کنید؛ چند شکل هندسی می‌بینید؟ ما در دنیایی از شکل‌ها و حجم‌ها زندگی می‌کنیم.» راستش رو بخوای، سرت رو که بلند کنی همه‌جا هندسه‌ست: از دفترت و گوشیت تا خط زمین فوتبال! تو این فصل یاد می‌گیری پاره‌خط‌ها و زاویه‌ها رو اسم‌گذاری و مقایسه کنی، ثابت کنی دو زاویهٔ متقابل به رأس مساوی‌ان، سه تبدیل بزرگ هندسی (انتقال، تقارن، دوران) رو بشناسی و آخرش معنی دقیق «دو شکل مساوی» (هم‌نهشت) رو با اجزای متناظر بنویسی. خط، نقطه، زاویه، سطح و حجم، عناصر اصلی علم هندسه‌ان!

صفحات ۴۲ تا ۴۴ کتاب

روابط بین پاره‌خط‌ها — نام‌گذاری، جمع و تفریق روی خط

اول اسم‌گذاری با حروف انگلیسی، بعد رابطه‌های طول روی خط و در آخر نامساوی مثلثی و استدلال زنجیره‌ای

تو ریاضی برای اسم‌گذاری شکل‌ها از حروف انگلیسی استفاده می‌شه: نقطه رو با حروف بزرگ انگلیسی (مثل و ) اسم‌گذاری می‌کنیم و برای اسم امتداد خط (که تو شکل با پیکان نشونش می‌دن) از حروف کوچک (مثل و ) استفاده می‌شه. طول پاره‌خط رو هم با یه خط کوچک بالای اسمش نشون می‌دن؛ مثلاً یعنی طول پاره‌خط AB. این قراردادها ساده‌ان ولی بدونشون نمی‌تونی ادعای هندسی‌ت رو بنویسی!

صفحهٔ ۴۲ کتاب ریاضی: فعالیت نام‌گذاری نقطه، خط و پاره‌خط با شکل‌های رنگی
صفحهٔ ۴۲ کتاب — همان فعالیت‌ها با شکل‌های رنگی؛ کنار کتابت ببین تا شکل‌ها را عیناً بکشی.
فعالیت ۱ و ۲ صفحهٔ ۴۲ کتاب
  1. ۱مانند نمونه‌های کتاب، شکل‌ها (نقطه، خط با پیکان و پاره‌خط) را با حروف انگلیسی نام‌گذاری کنید.
  2. ۲در شکل کتاب (سه نقطهٔ B و C روی دو خط t و u)، نام خط‌ها، نیم‌خط‌ها و پاره‌خط‌ها را بنویسید؛ در صورت لزوم از راهبرد الگوسازی فصل ۱ استفاده کنید.

💡 الگوسازی یعنی منظم بودن: اول همهٔ خط‌ها، بعد همهٔ نیم‌خط‌ها، بعد همهٔ پاره‌خط‌ها — هیچ موردی از قلم نیفتد.

حل فعالیت‌های نام‌گذاری

شکل‌های نام‌گذاری‌شدهٔ کتاب را بازنویسی و فهرست کامل کنید.

فعالیت ۳ صفحهٔ ۴۲ کتاب — سه نقطه روی یک خط

در شکل کتاب، نقاط و و روی یک خط قرار دارند (ترتیب از چپ: A، B، C). رابطه‌های زیر را کامل کنید: ؛ ؛ ؛

فعالیت ۴ صفحهٔ ۴۲ کتاب — مثلث و نامساوی مثلثی

نقاط و و روی یک خط قرار ندارند و مثلث می‌سازند. رابطه‌های زیر را کامل کنید: ؛ ؛ ؟ (به‌جای خالی، ضلع مناسب را بنویس). در یک مثلث دلخواه دیگر هم همین رابطه‌ها برقرار است؟

کار در کلاس ۱ و ۲ صفحهٔ ۴۲–۴۳ کتاب

۱) مانند نمونهٔ کتاب () چند رابطهٔ دیگر در شکل چهارضلعی/مثلث کتاب بنویس. ۲) در شکل خطی کتاب می‌دانیم و و (سانتی‌متر)؛ یک رابطهٔ جبری بنویس و با جای‌گذاری عددها، طول را به دست آور.

فعالیت ۱ صفحهٔ ۴۳ کتاب — وسط پاره‌خط
  1. ۱پاره‌خط‌های مساوی در شکل با علامت‌های یکسان (خط‌کشی‌های یکسان) مشخص می‌شوند؛ در شکل کتاب علامت‌ها نشان می‌دهند که .
  2. ۲در شکل، نقطهٔ M وسط پاره‌خط AB است: اندازهٔ کدام دو پاره‌خط مساوی است؟
  3. ۳تساوی‌های و را با عدد مناسب کامل کن.

💡 وسط پاره‌خط یعنی نقطه‌ای که پاره‌خط را به دو قسمت مساوی تقسیم می‌کند.

حل فعالیت وسط پاره‌خط + فعالیت ۲ و ۳

۱) M وسط AB: تساوی‌ها را کامل کن ( و ). ۲) پاره‌خط‌های AB و BC و CD و DE با هم مساوی‌اند: طول کدام پاره‌خط‌ها برابر است؟ برابر ؟ چند پاره‌خط در شکل دیده می‌شود؟ ۳) اگر و و ، نتیجه‌ها را کامل کن.

فعالیت ۴ و کار در کلاس صفحهٔ ۴۳–۴۴ کتاب

۱) مثلث ABC متساوی‌الساقین است ()؛ M وسط AB و N وسط AC: چرا ؟ ۲) اگر پاره‌خط‌های AB و BC و CD و DE با هم برابر باشند، تساوی‌های جدول کتاب را با عدد کامل کن. ۳) نقاط A و B و C و D روی یک خط‌اند و ؛ کدام پاره‌خط هم به اندازهٔ است؟ چرا؟

تمرین‌های ۱ تا ۴ صفحهٔ ۴۴ کتاب

۱) با رسم شکل پاسخ بده: الف) از یک نقطه چند خط می‌گذرد؟ ب) از یک نقطه چند خط راست؟ ج) از دو نقطه چند خط (انواع مختلف)؟ د) از دو نقطه چند خط راست؟ ۲) خطی رسم کن و نقاط A و B و C و D را طوری نام‌گذاری کن که درست باشد. ۳) اگر روی یک خط راست ۱۰ نقطه بگذاری، چند نیم‌خط با سر روی این نقاط ساخته می‌شود؟ چرا؟ ۴) C وسط AB و D وسط AC و E وسط AD؛ چند برابر است؟

تمرین‌های ۵ و ۶ و ۷ صفحهٔ ۴۴ کتاب

۵) در شکل کتاب، یک مربع و یک مثلث متساوی‌الاضلاع روی ضلع مشترک رسم شده‌اند؛ چرا ؟ ۶) دو خط‌کش ۲۰ سانتی‌متری روی کاغذ قرار داده‌ایم (طبق شکل، ۱۵ سانت از آن‌ها روی هم افتاده)؛ طول صفحهٔ پوشانده‌شده چند سانتی‌متر است؟ ۷) قدهای علی، حسین و حسن را با و و نشان می‌دهیم؛ رابطهٔ و را کامل کن و نتیجه را به فارسی بنویس.

صفحات ۴۸ تا ۵۰ کتاب

تبدیل‌های هندسی — انتقال، تقارن و دوران

سه حرکت جادویی صفحه: شکل رو جابه‌جا می‌کنن ولی اندازه‌ش رو با خودش نگه می‌دارن

مرحلهٔ ۱: انتقال

کاغذ شفاف رو بدون تغییر جهت روی صفحه بکش: تصویر **مساوی و هم‌جهت** شکل اولیه‌ست؛ فقط جای شکل عوض می‌شه (سر خوردن).

روی هر پله بزن تا توضیحش را ببینی

📖 متن کتاب:

کتاب: «وقتی شکلی را روی صفحه انتقال می‌دهیم، تصویر به‌دست‌آمده مساوی و هم‌جهت شکل اولیه است. وقتی قرینهٔ شکلی را نسبت به یک خط پیدا می‌کنیم، تصویر مساوی آن شکل است اما جهت آن تغییر می‌کند.»
کار در کلاس صفحهٔ ۴۸ کتاب — تشخیص تبدیل

به اندازه و جهت شکل‌های سفید شکل کتاب نگاه کن: ۱) کدام یک از شکل‌ها، انتقال‌یافتهٔ شکل آبی است؟ (هاشور بزن) ۲) کدام شکل قرینهٔ شکل آبی است؟ خط تقارن متناسب با آن را رسم کن.

فعالیت‌های ۲ و ۴ صفحهٔ ۴۸–۴۹ کتاب — دوران

۲) اگر کاغذ پوستی را ۱۸۰ درجه بچرخانی، تصویر شکل A حاصل دوران ۱۸۰ درجه‌ای حول مرکز دوران است؛ شکل حاصل از دوران ۱۸۰ درجهٔ جدید را بساز. ۴) شکل A را حول مرکز دوران ۹۰ درجه در جهت عقربه‌های ساعت چرخانده‌ایم و روی شکل B افتاده؛ شکل B را هم ۹۰ درجه ساعتگرد بچرخان و حاصل را C بنام. چرا در دوران ۹۰ درجه لازم است جهت دوران را مشخص کنیم ولی در دوران ۱۸۰ درجه لازم نیست؟

تمرین ۱ و ۲ و ۳ صفحهٔ ۴۹–۵۰ کتاب

۱) الف) شکل A را ۹۰ درجه حول نقطهٔ O در جهت عقربه‌های ساعت بچرخان و حاصل را B بنام؛ ب) قرینهٔ A را نسبت به خط d رسم کن و C بنام؛ ج) آیا هر سه شکل با هم مساوی‌اند؟ ۲) کدام شکل از دوران ۱۸۰ درجهٔ شکل ۱ (و شکل ۴) در جهت عقربه‌های ساعت حول مرکز دوران به‌دست آمده است؟ ۳) همهٔ شکل‌های شکل کتاب با هم مساوی‌اند: کدام‌ها انتقال‌یافته، کدام‌ها دوران‌یافته و کدام‌ها قرینهٔ شکل رنگی‌اند؟

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۴ از ۹