جزوهٔ درس — صفحه‌های ۴۱ تا ۵۴ کتاب ریاضی هفتم (چاپ ۱۴۰۳)

جزوهٔ فصل ۴: هندسه و استدلال

این جزوه همهٔ مطالب امتحانی فصل «هندسه و استدلال» را یک‌جا و ساده‌روان جمع کرده است: اسم‌گذاری نقطه و خط و پاره‌خط، روابط طولی با قانون «کل = مجموع اجزا»، نامساوی مثلثی، زاویه‌های متمم و مکمل و متقابل به رأس، سه تبدیل هندسی (انتقال، تقارن، دوران)، شکل‌های هم‌نهشت با نماد ≅ و استدلال انتقالی با علامت ⇐؛ با مسئله‌های معروف خط‌کش‌های هم‌پوشان و زاویه‌های دو خط متقاطع. اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

نقطه، خط، نیم‌خط و پاره‌خط را با قاعدهٔ کتاب نام‌گذاری می‌کنی.

۲

روابط طولی پاره‌خط‌ها را با «کل = مجموع اجزا» می‌نویسی و نامساوی مثلثی را به کار می‌بری.

۳

زاویه‌های متمم و مکمل و متقابل به رأس را تشخیص می‌دهی و اندازه‌شان را حساب می‌کنی.

۴

سه تبدیل هندسی (انتقال، تقارن، دوران) را از هم تشخیص می‌دهی و تصویر هرکدام را توصیف می‌کنی.

۵

تعریف هم‌نهشتی را با نماد ≅ می‌نویسی و اجزای متناظر را با ترتیب حروف پیدا می‌کنی.

۶

استدلال انتقالی را با زنجیرهٔ تساوی‌ها و علامت ⇐ مکتوب می‌کنی.

نکات کلیدی

  1. ★نقطه را با حروف بزرگ انگلیسی (مثل A و B) و امتداد خط را با حروف کوچک (مثل x و y) نام‌گذاری می‌کنیم؛ در شکل‌ها امتداد خط با پیکان نشان داده می‌شود.
  2. ★از دو نقطهٔ مشخص فقط یک خط راست می‌گذرد؛ ولی از یک نقطه بی‌شمار خط می‌گذرد.
  3. ★هر نقطهٔ روی یک خط، سرِ دو نیم‌خط است (یکی به چپ، یکی به راست)؛ پس با ۱۰ نقطه روی یک خط، ۲۰ نیم‌خط ساخته می‌شود — با فهرست‌سازی منظم.
  4. ★روی یک خط، «کل = مجموع اجزا»؛ همین رابطهٔ ساده پایهٔ همهٔ محاسبات طولی این فصل است.
  5. ★نامساوی مثلثی: در هر مثلث، طول هر ضلع از مجموع دو ضلع دیگر کوچک‌تر است؛ مثلاً با اضلاع ۲ و ۳ و ۶ نمی‌توان مثلث ساخت چون 2+3=5 کمتر از 6 است.
  6. ★استدلال انتقالی: اگر a=b و b=c آن‌وقت a=c؛ علامت ⇐ یعنی «نتیجه می‌گیریم» و استدلال هندسی یعنی زنجیره‌ای از تساوی‌ها و نامساوی‌های درست که هر حلقه‌اش خودش درست است.
  7. ★هر بار که «وسط» یک پاره‌خط را می‌گیریم طول نصف می‌شود؛ سه بار وسط‌گیری یعنی یک‌هشتم طول اول.
  8. ★وقتی چند زاویه رأس مشترک دارند، برای نام‌گذاری از سه حرف استفاده می‌کنیم تا معلوم باشد کدام زاویه است.
  9. ★دو زاویه متمم‌اند اگر جمعشان ۹۰ درجه و مکمل‌اند اگر جمعشان ۱۸۰ درجه باشد؛ متممِ ۳۲ درجه = ۵۸ درجه و مکملِ ۱۵۰ درجه = ۳۰ درجه.
  10. ★دو زاویهٔ متقابل به رأس همیشه مساوی‌اند؛ استدلال کتاب: هر دو، مکملِ یک زاویهٔ مجاور مشترک‌اند پس مساوی‌اند.
  11. ★اگر دو زاویه مکملِ یک زاویهٔ مشترک باشند مساوی‌اند؛ و اگر دو زاویه متممِ یک زاویهٔ مشترک باشند هم مساوی‌اند.
  12. ★جمع زاویه‌های مثلث ۱۸۰ درجه است؛ مثلث متساوی‌الاضلاع سه زاویهٔ مساوی دارد و هر کدام دقیقاً ۶۰ درجه است.
  13. ★مثلث نمی‌تواند دو زاویهٔ راست داشته باشد چون 90+90=180 و زاویهٔ سوم صفر می‌شود؛ مثلثی بسته نمی‌شود.
  14. ★مثلث متساوی‌الاضلاع قائم‌گوشه نمی‌تواند وجود داشته باشد چون متساوی‌الاضلاع یعنی سه زاویهٔ ۶۰ درجه.
  15. ★تبدیل‌های هندسی: در انتقال، تصویر مساوی و هم‌جهت شکل اولیه است؛ در تقارن، تصویر مساوی است اما جهتش تغییر می‌کند؛ دوران هم چرخش حول یک مرکز است.
  16. ★یک دوران کامل ۳۶۰ درجه است؛ ۱۸۰ دقیقاً نصف مسیر است و از دو سو به یک نقطه می‌رسد؛ برای همین در دوران ۱۸۰ درجه لازم نیست جهت دوران را بگوییم.
  17. ★تبدیل‌ها (انتقال/تقارن/دوران) هیچ‌وقت اندازهٔ شکل را عوض نمی‌کنند؛ فقط جا و جهت عوض می‌شود — این پایهٔ تعریف هم‌نهشتی است.
  18. ★تعریف کتاب: «اگر بتوانیم شکلی را با یک یا چند تبدیل (انتقال، تقارن یا دوران) در صفحه بر شکل دیگر منطبق کنیم، می‌گوییم این دو شکل با هم هم‌نهشت (مساوی) اند.»
  19. ★در نماد ≅ ترتیب حروف جدی است: در مثلثABC≅DEF ضلع AB متناظر DE است؛ هم‌نهشتی یعنی همهٔ اجزای متناظر برابرند، نه فقط ضلع‌ها.
  20. ★برابری ضلع‌های دو به دو برای چهارضلعی کافی نیست: مربع و لوزی با اضلاع برابر ولی زاویه‌های متفاوت، هم‌نهشت نیستند.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ ریاضی پایهٔ هفتم — صفحه‌های ۴۱ تا ۵۴ کتاب ریاضی هفتم (چاپ ۱۴۰۳) — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۴ از ۹