جزوهٔ درس — صفحه‌های ۵۵ تا ۶۸ کتاب ریاضی هفتم (چاپ ۱۴۰۳)

جزوهٔ فصل ۵: شمارنده‌ها و اعداد اول

این جزوه همهٔ مطالب امتحانی فصل «شمارنده‌ها و اعداد اول» را یک‌جا و ساده‌روان جمع کرده است: شمارنده و مضرب، عدد اول و عدد مرکب، تجزیه به شمارنده‌های اول با نمودار درختی، بخش‌پذیری، ب.م.م و ک.م.م با دو روش، قضیهٔ طلایی «حاصل‌ضرب = ک‌م‌م × ب‌م‌م» و مسئله‌های معروف کاشی، اتوبوس و دوچرخه‌سواری. اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

شمارنده و مضرب را تعریف می‌کنی و رابطهٔ «دو روی یک سکه» بودنشان را توضیح می‌دهی.

۲

عدد اول و عدد مرکب را تعریف می‌کنی و عدد اول را از مرکب تشخیص می‌دهی.

۳

هر عدد را به شمارنده‌های اول تجزیه می‌کنی و قضیهٔ اساسی حساب را می‌گویی.

۴

ب.م.م را با دو روش (فهرست شمارنده‌ها و تجزیه) حساب می‌کنی.

۵

ک.م.م را با دو روش حساب می‌کنی و در مسئله‌های «همزمان شدن» به کار می‌بری.

۶

قضیهٔ «حاصل‌ضرب دو عدد = ک‌م‌م × ب‌م‌م» را برای چک کردن جواب‌ها به کار می‌بری.

نکات کلیدی

  1. ★6 شمارندهٔ 12 است یعنی 12÷6 بدون باقی‌مانده جواب می‌دهد؛ این مفهوم قلب کل فصل است.
  2. ★اگر a×b=n باشد، هر دو a و b شمارندهٔ n هستند؛ نماد a|b یعنی «a شمارندهٔ b است» و این خاصیت انتقالی دارد.
  3. ★شمارنده و مضرب دو روی یک سکه‌اند: اگر a شمارندهٔ b باشد، یعنی b مضرب a است.
  4. ★عدد اول عددی است که فقط دو شمارنده دارد (۱ و خودش)؛ مثل ۵ و ۷ و ۱۳.
  5. ★عدد ۱ نه اول است و نه مرکب (فقط یک شمارنده دارد)؛ عدد ۲ تنها عدد اول زوج است — امتحان‌ها عاشق این دو تا هستند!
  6. ★عددهای اول کوچک‌تر از ۳۰: ۲، ۳، ۵، ۷، ۱۱، ۱۳، ۱۷، ۱۹، ۲۳، ۲۹ — دقیقاً ۱۰ تا.
  7. ★برای آزمون اول بودن: عدد زوج نباشد (به جز ۲)، جمع رقم‌هایش مضرب ۳ نباشد و آخرش ۰ یا ۵ نباشد؛ مثلاً 51=3×17 و 57=3×19 و 55=5×11 مرکب‌اند ولی ۵۳ اول است.
  8. ★برای پیدا کردن همهٔ شمارنده‌ها، از 1×n شروع کن و برو بالا تا جایی که دو عامل به هم برسند؛ هیچ شمارنده‌ای جا نمی‌ماند؛ شمارنده‌های ۱۲: ۱، ۲، ۳، ۴، ۶، ۱۲.
  9. ★شمارنده‌های ۱۰۰ برابر ۱، ۲، ۴، ۵، ۱۰، ۲۰، ۲۵، ۵۰ و ۱۰۰ است: ۹ تا؛ تعدادش فرد است چون ۱۰۰ مربع کامل است.
  10. ★هر عدد یک تجزیهٔ یکتا به شمارنده‌های اول دارد (فقط ترتیب عامل‌ها می‌تواند فرق کند) — اسمش قضیهٔ اساسی حساب است.
  11. ★نمونه‌های تجزیهٔ کتاب با نمودار درختی: 30=2×3×5 و 45=3×3×5 و 200=2×2×2×5×5 یعنی ۲³×۵².
  12. ★عدد را همیشه اول «کامل» تجزیه کن تا عامل‌های مرکب (مثل ۴ و ۱۵ و ۶ و ۱۰۰) باز شوند؛ تجزیهٔ ناتمام مثل 2×100 جواب ناقص می‌سازد.
  13. ★ب.م.م یعنی بزرگ‌ترین شمارندهٔ مشترک؛ در روش تجزیه، از هر عامل اول «به اندازهٔ کمترین تکرار مشترک» بردار و ضرب کن؛ نمادش (a و b) است.
  14. ★(24 و 18)=6 و (48 و 36)=12 و ب‌م‌مِ دو عدد اول مثل (۵ و ۷) برابر ۱ است.
  15. ★ک.م.م یعنی کوچک‌ترین مضرب مشترک؛ «همهٔ» عامل‌ها با بیشترین تکرار؛ نمادش [a و b] است؛ [12 و 18]=36.
  16. ★اگر b|a باشد آن‌وقت (a و b)=b و [a و b]=a می‌شود؛ و اگر دو عدد اول باشند: ب‌م‌م=۱ و ک‌م‌م=حاصل‌ضربشان.
  17. ★قضیهٔ طلایی: حاصل‌ضرب دو عدد = ک‌م‌م × ب‌م‌م؛ مثال کتاب: 6×36=216 و 12×18=216 ✓
  18. ★کلمهٔ کلیدی «همزمان / دوباره با هم» در مسئله‌های زمانی یعنی ک.م.م؛ و «بزرگ‌ترین قسمت مساوی» یعنی ب.م.م.
  19. ★ک.م.م مهم‌ترین ابزار «مخرج مشترک کوچک‌ترین» کسرهاست و ساده کردن کسر هم با تجزیهٔ صورت و مخرج انجام می‌شود؛ مثل 96/144 = 2/3.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ ریاضی پایهٔ هفتم — صفحه‌های ۵۵ تا ۶۸ کتاب ریاضی هفتم (چاپ ۱۴۰۳) — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۵ از ۹