جزوهٔ فصل ۳: جبر و معادله

جزوهٔ درس — صفحه‌های ۲۷ تا ۴۰ کتاب ریاضی هفتم (چاپ ۱۴۰۳)

جزوهٔ فصل ۳: جبر و معادله

این جزوه همهٔ مطالب امتحانی فصل «جبر و معادله» را یک‌جا و ساده‌روان جمع کرده است: متغیر و جبر به زبان حروف، جملهٔ n ام الگوها، عبارت‌های جبری و ساده کردن با جمله‌های متشابه، ضرب عدد در پرانتز، مقدار عددی عبارت با ترتیب عملیات، معادله به‌عنوان ترازو و حل مسئله با تشکیل معادله؛ با مسئله‌های معروف فاطمه و کتاب ۱۰۰ صفحه‌ای، احمد و بهمن و سه زوج متوالی. اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

متغیر را تعریف می‌کنی و معنای جبر را «قانون‌نویسی به زبان حروف» توضیح می‌دهی.

۲

جملهٔ n ام الگوهای عددی را می‌نویسی و با جای‌گذاری n=1 و n=2 چک می‌کنی.

۳

جمله‌های متشابه را می‌شناسی و فقط بین آن‌ها جمع و تفریق انجام می‌دهی.

۴

ضرب عدد در پرانتز را با توزیع انجام می‌دهی و مراقب منفیِ جلوی پرانتز هستی.

۵

مقدار عددی عبارت جبری را با رعایت ترتیب عملیات حساب می‌کنی.

۶

معادله را به‌صورت ترازو حل می‌کنی و مسئله را به معادله ترجمه و جواب را چک می‌کنی.

نکات کلیدی

  1. ★در جبر، متغیرها نمادهایی برای بیان عددهای نامعلوم یا مقادیر غیرمشخص‌اند؛ مثال کتاب: محیط مربع به ضلع a برابر 4×a=4a است و حرف a یک متغیر است.
  2. ★جبر یعنی قانون‌نویسی به زبان حروف: به‌جای تکرار مثال‌های بی‌شمار، یک تساوی با متغیر همهٔ حالت‌ها را یک‌جا می‌گوید؛ مثل a×b=b×a و a+0=a و 1×a=a.
  3. ★جملهٔ n ام یعنی «دستور پخت» هر عضو الگو با شماره‌اش؛ قالب کلی «گام × n + یک عدد تنظیم» است و همیشه با گذاشتن n=1 و n=2 جواب چک می‌شود.
  4. ★الگوی ۴ و ۸ و ۱۲ و ۱۶ … جملهٔ n امش 4n است؛ الگوی عددهای فرد ۱ و ۳ و ۵ و ۷ جملهٔ n امش 2n−1 است؛ الگوی ۷ و ۱۲ و ۱۷ … با گام ۵ جملهٔ n امش 5n+2 است.
  5. ★عبارت جبری ترکیبی از اعداد، متغیر و عمل‌هاست؛ مثل p و 4+q و 5z و 3x−7 و m×5n؛ نوشتن xy و x.y و x(y) و (x)(y) همه یکسان است.
  6. ★جمله‌های متشابه جمله‌هایی هستند که بخش متغیرشان دقیقاً یکسان است (a با a؛ 3a با a؛ 8b با 5b)؛ جمع و تفریق فقط بین متشابه‌ها مجاز است.
  7. ★در ساده کردن، ضریب‌ها جمع می‌شوند و متغیر همان می‌ماند: 7a+6a−2a = 11a و −8b+6b = (−8+6)b = −2b.
  8. ★5a+4b دیگر ساده‌تر نمی‌شود چون a و b متشابه نیستند — همین جواب نهایی است؛ و 3z+9y را هرگز نمی‌توان 12zy نوشت؛ این خطای رایج است.
  9. ★ضرب عدد در پرانتز (توزیع): عدد بیرون پرانتز در همهٔ جمله‌های داخل ضرب می‌شود؛ مثل 3(2x+5) = 6x+15؛ مراقب منفی جلوی پرانتز باش.
  10. ★ترجمهٔ جمله‌ها دقیق باشد: «۴ برابرش کن، بعد ۷ تا کم کن» یعنی 4x−7، نه 4(x−7)؛ جای «بعد از» و «برابر» در جمله‌ها حیاتی است.
  11. ★«ساده‌تر» در جبر یعنی تعداد جمله‌های کمتر با جمع متشابه‌ها — نه حذف اتفاقی جمله‌ها.
  12. ★مقدار عددی عبارت: «در یک عبارت جبری اگر به جای متغیر یا متغیرها عدد یا عددهای معینی قرار دهیم، مقدار عددی آن عبارت به دست می‌آید» و ترتیب انجام عملیات را رعایت می‌کنیم.
  13. ★ترتیب عملیات: پرانتز ← ضرب و تقسیم (از چپ به راست) ← جمع و تفریق؛ در y×y حواست باشد یعنی y×y نه 2y؛ و اگر قرار است عبارت چند بار مقدار بگیرد، اول ساده‌اش کن.
  14. ★معادله (تعریف کتاب): «به یک تساوی جبری که به‌ازای بعضی از عددها به تساوی عددی تبدیل می‌شود، معادله می‌گویند»؛ مثل 4n=12 و 6n+7=37؛ جواب‌های معادله عددهایی هستند که تساوی عددی را برقرار می‌کنند.
  15. ★معادله مثل ترازوست: هر کاری بکنیم به هر دو طرف انجام می‌دهیم تا کفه‌ها هم‌وزن بماند؛ حل یعنی رساندن مجهول به تنهایی؛ بعد جواب را در معادلهٔ اصلی چک می‌کنیم (همان بازگشت به عقب فصل ۱).
  16. ★چهار قدم حل مسئله با معادله: ۱) مجهول را نام‌گذاری کن ۲) رابطهٔ مسئله را به تساوی جبری ترجمه کن ۳) معادله را حل کن ۴) جواب را در متن مسئله تفسیر و چک کن.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ ریاضی پایهٔ هفتم — صفحه‌های ۲۷ تا ۴۰ کتاب ریاضی هفتم (چاپ ۱۴۰۳) — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۳ از ۹