مطالعات هشتمظهور اسلامآزمونک ۱۶ سؤالی

درس ۹: ظهور اسلام در شبه‌جزیرۀ عربستان

در دل بیابان‌های عربستان، آفتاب اسلام طلوع کرد؛ بیا ببینیم پیامبر چگونه امتی ساخت که تاریخ جهان را دگرگون کرد!

شروع درس • صفحات ۴۸ تا ۵۴ کتاب

در این درس اول با محیط پیدایش اسلام یعنی شبه‌جزیرهٔ عربستان و اوضاع عصر جاهلیت آشنا می‌شوی. سپس داستان بعثت پیامبر، دعوت پنهانی و آشکار و پایداری او و یارانش در برابر آزار مشرکان را می‌خوانی. در پایان هم تشکیل امت اسلامی در مدینه و واقعهٔ غدیر خم را مرور می‌کنیم و با آزمونک خودت را محک می‌زنی.

صفحهٔ ۴۸ و ۴۹ کتاب • آغاز درس

محیط پیدایش اسلام و عصر جاهلیت

زمین و مردمانی که پیامبر در میانشان بعثت شد

دین اسلام در شبه‌جزیرهٔ عربستان یا جَزیرةالعرب ظهور کرد. این سرزمین در جنوب‌غربی آسیا واقع شده است. مساحت آن حدود سه میلیون کیلومترمربع است.

بخش وسیعی از این سرزمین را بیابان‌ها و ریگزارها و قسمت دیگری را نواحی کوهستانی تشکیل می‌دهند. حِجاز از جمله مناطق کوهستانی غرب جزیرةالعرب است. شهرهای مکه، یثرب (مدینه) و طائف در این منطقه قرار دارند.

آب و هوای گرم و خشک و کمبود آب باعث شده بود اغلب ساکنان عربستان زندگی صحرانشینی داشته باشند و نیازهای روزانهٔ خود را از راه پرورش تعداد کمی دام مانند شتر تأمین کنند. البته در یثرب و مخصوصاً در یمن، کشاورزی هم رونق داشت.

یمن در جنوب شبه‌جزیره، از مناطقی است که سابقهٔ تمدنی قابل توجهی دارد. قرآن دربارهٔ دولت‌های یمنی پیش از اسلام، از قوم سَبأ یاد می‌کند. این قوم از قدرت سیاسی، نظامی و بازرگانی برخوردار بود.

در زمان ظهور اسلام، مکه و یثرب دو ایستگاه مهم تجاری بر سر راه جنوب به شمال شبه‌جزیره به شمار می‌رفتند و برخی از مردم این دو شهر به تجارت مشغول بودند. همین موقعیت راه‌های تجاری، اهمیت مکه و یثرب را بیشتر کرده بود. حالا ببینیم در آن روزها وضع اجتماعی و فرهنگی مردم این سرزمین چگونه بود.

روی کارت‌ها بزن تا برگردند!

اوضاع اجتماعی و فرهنگی مردم عربستان در دوران پیش از بعثت، به‌گونه‌ای بود که از آن به عصر جاهلیت یاد می‌شود. بیشتر عرب‌ها به شکل قبیله‌ای و بدون حکومت متمرکز زندگی می‌کردند، اغلب بت می‌پرستیدند و کعبه، خانهٔ خدا، را از بت‌های گوناگون پر کرده بودند. البته گروهی از آنان پیرو حضرت ابراهیم یا دین‌های یهود، مسیح و زردشت بودند.

عرب‌های جاهلی بهرهٔ چندانی از علم و دانش نداشتند. شمار کمی از آنان می‌توانستند بخوانند و بنویسند. در آن دوره، زنان اغلب از مقام و موقعیت پایینی برخوردار بودند و برخی مردان حتی از داشتن فرزند دختر احساس حقارت می‌کردند.

عرب‌های جاهلی نسبت به قبیلهٔ خود تعصب شدید و کورکورانه داشتند. این تعصب قبیله‌ای، کینه و حس انتقام‌جویی را در میان قبایل گوناگون عرب رواج داده بود و جنگ و خونریزی‌های پیاپی را به دنبال داشت. از سوی دیگر، کمبود غذا و کمبود نیازهای زندگی نیز درگیری‌های قبیله‌ای و غارت‌گری را بیشتر می‌کرد.

بت‌های مشهور آن روزگار
بت‌های لات و مَنات و عُزّی از بت‌های مورد پرستش در شبه‌جزیرهٔ عربستان بودند. پیکرهٔ این بت‌ها در شهر هترا پیدا شده و اکنون در موزهٔ ملی عراق نگهداری می‌شود. اینکه خانهٔ خدا نیز از چنین بت‌هایی پر شده بود، نشان می‌دهد شرک چقدر در میان مردم رواج داشت.

فکر کن و گفت‌وگو کن

فکر و گفت‌وگو کنید: در عصر جاهلیت، تعصب قبیله‌ای کینه و حس انتقام‌جویی را میان قبایل رواج داده بود و جنگ و خونریزی پیاپی درست می‌کرد. به نظر شما تشکیل امت اسلامی که همهٔ مسلمانان را برادر اعلام می‌کند، چگونه می‌توانست این جنگ‌ها را پایان دهد؟ در کلاس دربارهٔ آثار تعصب کورکورانه با همتایان خود گفت‌وگو کنید.

فعالیت کتاب
  1. ۱کاربرگهٔ شمارهٔ ۵ «عصر جاهلیت» را انجام دهید.
  2. ۲یکی از سوره‌های کوچک جزء سی‌ام قرآن که در نکوهش ابولَهَب نازل شده است را قرائت و ترجمهٔ آن را بیان کنید.
  3. ۳به نظر شما چه عواملی موجب دشمنی اشراف و بزرگان مکه با پیامبر می‌شد؟ فهرست کنید.
فعالیت ۱ کتاب — کاربرگهٔ عصر جاهلیت

کاربرگهٔ شمارهٔ ۵ «عصر جاهلیت» را انجام دهید.

فعالیت ۲ کتاب — سورهٔ نکوهش ابولَهَب

یکی از سوره‌های کوچک جزء سی‌ام قرآن که در نکوهش ابولَهَب نازل شده است را قرائت و ترجمهٔ آن را بیان کنید.

فعالیت ۳ کتاب — عوامل دشمنی اشراف مکه

به نظر شما چه عواملی موجب دشمنی اشراف و بزرگان مکه با پیامبر می‌شد؟ فهرست کنید.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۹ از ۱۴