جزوهٔ درس — صفحههای ۱۲ تا ۱۶ کتاب فارسی هشتم
جزوهٔ درس ۱: پیش از اینها
درس با شعر «پیش از اینها» از قیصر امینپور باز میشود؛ خاطرهٔ کودکیِ شاعری که خدا را در خانهای کنار ابرها میپنداشت و امروز او را مهربان، آشنا و از رگ گردن نزدیکتر میبیند. در ادامه یاد میگیری هر اثر دو چهره دارد: ساختار یعنی شکل بیرونی و محتوا یعنی درون مطلب و پیام، و سه پرسش ساختار را از بر میکنی. با جدول فعلها از بن مضارع مصدر میسازی و با تعریف قافیه و ردیف سراغ بیت هشتم و هجدهم شعر میروی. در بخش املا چهار حرف همآوای «ذ، ز، ض، ظ» را با واژههای کتاب تمرین میکنی و در پایان، حکایت «به خدا چه بگویم؟» از رسالهٔ قشیریه، درس راستگویی چوپان را جلوی چشمت میگذارد. اوّل بخشها را بخوان، بعد خودت جواب سؤالها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.
هدف درس
میشناسی سرایندهٔ شعر «پیش از اینها» را؛ قیصر امینپور که شعر از کتاب «به قول پرستو» او برگزیده شده است.
میگویی تصویر شاعر از خدا در کودکی چه بود، چه چیزی در سفر عوض شد و در پایان شعر خدا را چگونه میشناسد.
میشکافی هر اثر را به دو چهرهٔ «ساختار» یعنی شکل بیرونی و «محتوا» یعنی درون مطلب و پیام.
مینویسی برای فعلهای «رفت» و «مینویسد» بن مضارع، مصدر و زمان را مطابق جدول کتاب (ص ۱۵).
مییابی قافیه و ردیف را با تعریفشان؛ قافیه واژههای همآهنگ پایان مصراعها و ردیف واژهٔ یکسانی که بعد از قافیه میآید.
مینویسی املای واژههایی را که یکی از چهار حرف همآوای «ذ، ز، ض، ظ» را دارند؛ با دقت در معنا، مثل ذوق و ضایع و ظریف.
نکات کلیدی
- ★شعر «پیش از اینها» سرودهٔ قیصر امینپور است و از کتاب «به قول پرستو» او برگزیده شده است؛ زبان شعر، زبان کودکی است که خاطرهاش را صادقانه تعریف میکند.
- ★تصویر کودکی: «پیش از اینها فکر میکردم خدا / خانهای دارد کنار ابرها»؛ مثل قصر پادشاه قصهها با خشتی از الماس و خشتی از طلا؛ خدای دور و همراه با ترس.
- ★خاطرم دلگیر بود یعنی روح و حال شاعر در گذشته غمگین و ناراحت بود؛ پرسوجو از کار خدا در نظرش کاری خطا میآمد.
- ★نقطهٔ چرخش: شاعر به قصد یک سفر راه میافتد و در روستا خانهای خوش و آشنا میبیند؛ جملهٔ کلیدی شعر است: «اینجا خانهٔ خوب خداست».
- ★کشف پایانی: خدای واقعی مهربان و آشناست، ساده است و بیریا؛ خشم و دشمنی عادت او نیست و «نام او نور و نشانش روشنی» است.
- ★پیام شعر در یک آیه گره خورده است: «ما از رگ گردن به او (انسان) نزدیکتریم» (سورهٔ ق، آیهٔ ۱۶)؛ شعر همین آیه را با زبان کودکانه و رفیقانه ترجمه میکند.
- ★ساختار یعنی شکل بیرونی اثر و محتوا یعنی درون مطلب و پیام آن؛ برای درک بهتر هر اثر باید با درنگ و تأمل به هر دو توجه کرد.
- ★سه پرسش بررسی ساختار: متن اثر به «نثر» است یا به «نظم»؟ شیوهٔ بیان «زبانی» است یا «ادبی»؟ واژههای متن ساده و قابل فهماند یا دشوار و دیریاب؟
- ★کتاب میخواهد «ستایش» بوستان سعدی و این شعر را از نظر زمینهٔ فکری مقایسه کنی؛ هر دو دربارهٔ خداست اما یکی ستایش راست و رسمی و دیگری خاطرهٔ صمیمی و خودمونی شاعر است.
- ★«گروهی بر آتش بَرَد ز آب نیل / کند آتشی بر خلیل» بیت سعدی از گلستان است؛ «خلیل» لقب حضرت ابراهیم(ع) است و آتشی که برای او افکندند بر او گلستان شد.
- ★بن، اصلیترین جزء فعل است؛ مصدر از بن ساخته میشود و زمان نشان میدهد کار در چه هنگامی انجام شده است: رفت ← بن مضارع «رو»، مصدر «رفتن»، زمان گذشته؛ مینویسد ← بن مضارع «نویس»، مصدر «نوشتن»، زمان مضارع.
- ★قافیه، واژههای همآهنگ در پایان مصراعهاست و ردیف، واژهٔ یکسانی است که همیشه بعد از قافیه میآید؛ کارگاه متنپژوهی (ص ۱۵) بیت هشتم و هجدهم شعر را میخواهد.
- ★حروف همآوای «ذ، ز، ض، ظ» تلفظ (آواهای) یکسان اما شکل نوشتاری متفاوت دارند؛ معنا و متن راهنمای املاست: ذوق و ذرت با ذ، زود و زندگی با ز، ضایع و ضرب با ض، ظریف و عظمت با ظ.
- ★حکایت «به خدا چه بگویم؟» از رسالهٔ قشیریه است؛ چوپان گفت «گوسفندان از آنِ من نیست» و پیشنهاد دروغ را با «به خدای چه گویم؟!» رد کرد؛ راستگویی وقتی ارزش واقعی دارد که به صرفه و سود وابسته نباشد.
ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آساندرس است
40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آساندرس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبتنام کن تا همهٔ درسها، آزمونکها و جمعبندیها برایت باز شود.
عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام میشود — کمتر از یک دقیقه!
جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!
آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.
بزن بریم آزمون!لینکهای مرتبط
جزوهٔ فارسی پایهٔ هشتم — صفحههای ۱۲ تا ۱۶ کتاب فارسی هشتم — آساندرس
پرینت این صفحه فعال نیست — برای مطالعه از خود سایت استفاده کن.
جزوهٔ درس ۱ از ۱۲