جزوهٔ درس — صفحه‌های ۱۷ تا ۲۲ کتاب فارسی هشتم

جزوهٔ درس ۲: خوب جهان را ببین / صورتگر ماهر

درس دوم دو متن دارد: نخست «خوب جهان را ببین» برگرفته از نهج‌البلاغه، بخش خطبه‌ها، که در آن امام علی(ع) خفّاش، ملخ، مورچه و طاووس را با دقت یک طبیعی‌دان توصیف می‌کند، و سپس شعر «صورتگر ماهر» از قاآنی شیرازی که بهار را کارِ نقاشی توانا می‌داند. در بخش ادبیات، چهار رکن تشبیه یعنی مشبّه، مشبّهٌبه، وجه شبه و ادات تشبیه را با مثال‌های همین درس یاد می‌گیری و می‌بینی که گاهی وجه شبه و ادات حذف می‌شوند. در کارگاه متن‌پژوهی، نمادهای خفّاش و طاووس را در دو بیت بررسی می‌کنی و تمرین حروف هم‌آوای «ت، ط» و «ث، س، ص» و «ق، غ» را از متن درس انجام می‌دهی. در پایان هم با «فاصلهٔ میان‌واژه‌ای» آشنا می‌شوی که با یک فاصلهٔ جابه‌جا معنا را عوض می‌کند. اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد خودت جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

می‌شناسی منبع متن «خوب جهان را ببین» را؛ نهج‌البلاغه، بخش خطبه‌ها، از سخنان امام علی(ع).

۲

می‌گویی خفّاش، ملخ، مورچه و طاووس در متن درس چگونه توصیف شده‌اند و هر توصیف چه شگفتی را نشان می‌دهد.

۳

می‌خوانی شعر «صورتگر ماهر» را و می‌فهمی چرا بهار در آن به صورتگری ماهر مانند شده است.

۴

می‌شکافی تشبیه را به چهار رکنِ مشبّه، مشبّهٌبه، وجه شبه و ادات تشبیه و در مثال‌های درس هر رکن را می‌یابی.

۵

می‌نویسی با واژهٔ «خورشید» تشبیهی که همهٔ ارکانش را داشته باشد؛ مثل نمونهٔ کتاب: خورشید، مانند چراغی روشن، گرم و درخشان است.

۶

می‌نویسی املای واژه‌های حروف هم‌آوای «ت، ط» و «ث، س، ص» و «ق، غ» را و جای فاصلهٔ میان‌واژه‌ای را رعایت می‌کنی.

نکات کلیدی

  1. ★متن «خوب جهان را ببین» از نهج‌البلاغه، بخش خطبه‌ها، یعنی سخنان امام علی(ع) است؛ نهج‌البلاغه مجموعه‌ای از سخنرانی‌ها، نامه‌ها و کوتاه‌گفتارها است که سید رضی آنها را گرد آورده است.
  2. ★خفّاش: روشناییِ روز پلک‌هایش را بر سیاهیِ چشم‌هایش می‌بندد، اما در تاریکیِ شب به‌خوبی راه می‌رود؛ خدا برای هر آفریده‌ای راه زندگیِ خودش را قرار داده است.
  3. ★ملخ: حواس نیرومند و دندان‌های تیزی دارد که گیاهان را با آنها می‌چیند و پای داس‌مانندی دارد که اشیا را برمی‌دارد؛ تنش اندک است اما دسته‌های بزرگش کشاورزان را بیمناک می‌کند.
  4. ★مورچه: با جثّهٔ کوچک دانه‌ها را می‌یابد و نزد خود نگه می‌دارد و آذوقهٔ روزهای سرد زمستان را فراهم می‌کند؛ نشانه‌های عظمتِ خالق در تنِ کوچک او دیده می‌شود.
  5. ★طاووس: خداوند او را استوارترین شکل بیافریده؛ دُمش چونان سایه‌بانی بر سر او گسترده می‌شود و هر سال پرهایش می‌ریزد و دوباره می‌روید تا شکل و رنگ زیبای گذشته را باز یابد.
  6. ★«پرهای طاووس، مانند دسته‌ای گل پرنقش و نگار، رنگارنگ است»؛ دم کشیدهٔ طاووس به «چتر گشوده» و «بادبان کشتی» و پرهایش به «برگ خزان‌دیده» مانند شده است.
  7. ★پیام متن: بهره‌گیری از حواس پنج‌گانه ما را در درک بهتر زیبایی‌های آفرینش کمک می‌کند؛ «دقت در نگاه کردن و خوب دیدن، یکی از راه‌های تقویت ذهن و توانایی‌های زبان است».
  8. ★شعر «صورتگر ماهر» سرودهٔ قاآنی شیرازی، از قصیده‌سرایان بزرگ فارسی است؛ بهار مانند نقاشی توانا است که بر صفحهٔ هستی نقش و نگار می‌کشد.
  9. ★«عقل‌ها حیران شود کز خاکِ تاریکِ نژند / چون برآید این‌همه گل‌های نغزِ کامکار؟»؛ در ادامه چیزی از شادی قاه‌قاه می‌خندد و چیزی از دوری زار زار می‌گریید.
  10. ★در بیت آخر شعر به نام «مصوِّر» خداوند اشاره شده است؛ صورتگرِ همهٔ زیبایی‌ها خداوند است که به هر چیز شکل و صورت می‌دهد.
  11. ★تشبیه چهار رکن دارد: مشبّه (آن‌چه به چیزی مانند می‌شود)، مشبّهٌبه (آن‌چه مشبّه به آن مانند می‌شود)، وجه شبه (شباهتی که میان دو طرف وجود دارد) و ادات تشبیه (واژه‌ای که شباهت را برقرار می‌سازد).
  12. ★گاهی وجه شبه و ادات تشبیه حذف می‌شوند؛ «پرهای طاووس دسته‌ای گل است» بدون «مانند» هم تشبیه است؛ مهم، انتقالِ شباهت است.
  13. ★کارگاه: دربارهٔ «شگفتی‌های آسمان» از منابع مطالبی فراهم آور و گفت‌وگو کن؛ در بیت‌های نماد، چشمِ ناتوان به خفّاش مانند شده و طاووس در بیت سعدی از پای زشت خود خجل است؛ معنای نماد به متن بستگی دارد.
  14. ★حروف هم‌آوای «ت، ط» و «ث، س، ص» و «ق، غ» تلفظ یکسان و شکل نوشتاری متفاوت دارند؛ جای فاصله میان واژه‌ها هم بخشی از املای درست است: «او هر روزنامه‌ای می‌خواند» با «او هر روز نامه‌ای می‌خواند» معنا یکی نیست.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ فارسی پایهٔ هشتم — صفحه‌های ۱۷ تا ۲۲ کتاب فارسی هشتم — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۲ از ۱۲