فصل ۱: زیبایی آفرینشاز نهج‌البلاغهآزمونک ۱۸ سؤالی

درس ۲: خوب جهان را ببین / صورتگر ماهر

امام علی(ع) در این درس چشم‌های تو را برای دیدنِ درست باز می‌کند؛ تا خفّاش، ملخ، مورچه و طاووس را همان‌گونه ببینی که خدا آفریده است.

شروع درس • صفحات ۱۷ تا ۲۲ کتاب

درس دوم دو متن دارد: نخست «خوب جهان را ببین» که در آن امام علی(ع) شگفتی‌های آفرینش را با جزییات دقیق توصیف می‌کند، و سپس شعر «صورتگر ماهر» از قاآنی شیرازی که بهار را به نقاشی توانا مانند می‌کند. در ادامه، ارکان تشبیه را یاد می‌گیری و با کارگاه متن‌پژوهی و نکته‌های املای حروف هم‌آوا درس را می‌بندی. این درس می‌خواهد چشم تو را تیز کند؛ خوب دیدن، نخستین گام برای خوب فکر کردن است.

صفحات ۱۷ تا ۱۹ کتاب

خوب جهان را ببین: چهار شگفتی در چهار جاندار

از نهج‌البلاغه، بخش خطبه‌ها — سخن امام علی(ع) دربارهٔ آفرینش

خفاش در حال پرواز روی شاخه
خفاش در حال پرواز؛ شروع «خوب جهان را ببین» (ص ۱۷)
گل‌های بهاری رنگارنگ
گل‌های بهاری؛ خوب جهان را ببین (ص ۲۰)
مجسمهٔ سنگی نشسته با سنجاقکی بر سر
مجسمهٔ سنگی و سنجاقک؛ حال‌وهوای «صورتگر ماهر» (ص ۲۵)
گل‌های صورتی و سفید
گل‌های صورتی؛ پایان درس (ص ۲۹)

درس دوم با متن «خوب جهان را ببین» باز می‌شود؛ متنی که برگرفته از سخنان امام علی(ع) در نهج‌البلاغه، بخش خطبه‌هاست (ص ۱۹). امام در این سخن چند جاندار کوچک را که شاید هر روز کنار ما زندگی می‌کنند، با دقت یک طبیعی‌دان توصیف می‌کند تا ما را به اندیشیدن در قدرت آفریدگار وادارد. حالا با هم یکی‌یکی سراغ این جانداران برویم؛ نخست خفّاش، سپس ملخ، بعد مورچه و در پایان طاووس.

نخست خفّاش. امام(ع) از تو می‌خواهد به خفّاش بنگری؛ موجودی که روشناییِ روز، پلک‌هایش را بر سیاهیِ چشم‌هایش می‌بندد، اما در تاریکیِ شب به‌خوبی راه می‌رود و کار خود را انجام می‌دهد (ص ۱۷). یعنی خدا برای هر آفریده‌ای راه زندگیِ خودش را قرار داده است. برای خفّاش، زندگی در تاریکی است و همین، خودش یک شگفتیِ کامل است.

سپس ملخ. ملخ حواس نیرومند و دندان‌های تیزی دارد که گیاهان را با آن‌ها می‌چیند و پای داس‌مانندی دارد که اشیا را با آن برمی‌دارد (ص ۱۸ و ۲۲). کشاورزان از رسیدنِ دسته‌های بزرگ ملخ بیمناک‌اند، چون این جاندار کوچک مزرعه را نابود می‌کند؛ در حالی که تمام اندامش اندک است. این‌همه آسیب از جانداری برمی‌خیزد که تنِ کوچکی دارد.

سوم مورچه. امام(ع) می‌فرماید به مورچه و کوچکیِ جثّه‌اش نگاه کن تا نشانه‌های عظمتِ خالق را در تنِ کوچک او ببینی. مورچه روی زمین راه می‌رود، دانه‌ها را می‌یابد و نزد خود نگه می‌دارد و آذوقهٔ روزهای سرد زمستان را فراهم می‌کند (ص ۱۸). اگر اندیشه کنی، از آفرینش این جاندارِ ریز چند شگفتیِ دیگر هم برمی‌خیزد.

چهارم و درخشان‌ترین، طاووس. خداوند او را استوارترین شکل بیافریده است؛ با بال‌هایی زیبا که پرهایش بر هم نمی‌افتد و دُمی که چونان سایه‌بانی بر سرِ او گسترده می‌شود (ص ۱۸ و ۱۹). کتاب (ص ۲۱) یادآوری می‌کند که دمِ کشیدهٔ طاووس در متن به «چتر گشوده» و «بادبان کشتی» مانند شده و پرهایش به «برگ خزان‌دیده». طاووس هر سال پرهایش می‌ریزد و دوباره می‌روید تا شکل و رنگِ زیبای گذشته را باز یابد.

📖 متن کتاب:

«پرهای طاووس، مانند دسته‌ای گل پرنقش و نگار، رنگارنگ است» (ص ۲۱)

در توصیف رنگ‌های طاووس، بهار به چشم می‌خورد: پرهای او چونان برگ‌های بهاری است؛ لحظه‌ای سرخیِ گل، لحظه‌ای سبزی و گاهی زردیِ زرین (ص ۱۹). به جای یال، کاکلی رنگارنگ بر گردن دارد و ترکیبِ رنگ‌های تنش آن‌قدر ویژه است که تشبیه‌های ساده کم می‌آورند. برای همین امام(ع) آن را به چیزهای گوناگون تشبیه می‌کند تا زیبایی‌اش را بهتر شناساند.

📖 متن کتاب:

«دقت در نگاه کردن و خوب دیدن، یکی از راه‌های تقویت ذهن و توانایی‌های زبان است» (ص ۲۱)
پیام متن: خوب دیدن
کتاب پس از متن (ص ۲۱) خودش پیام را جمع‌بندی می‌کند: بهره‌گیری از حواس پنج‌گانه، ما را در درک بهتر زیبایی‌های آفرینش کمک می‌کند. با خوب نگریستن به پدیده‌های اطراف و تأمل در ویژگی‌های آنها، به دانش و آگاهی بسیاری دست می‌یابیم. پس این درس فقط توصیف جانداران نیست؛ تمرینِ چشم و ذهن توست.

فکر کن و گفت‌وگو کن

کتاب (ص ۲۱) از تو می‌پرسد: در توصیف رنگ‌های پر طاووس، کدام حس بیش از بقیه به کار آمده است؟ پاسخ با خودت است؛ اما بدان که به کار گرفتن حواس پنج‌گانه در توصیف، متن را زنده‌تر می‌کند. فکر کن اگر خفّاش، ملخ یا مورچه را توصیف می‌کردی، کدام حس‌ها به کمکت می‌آمدند.

مرحلهٔ ۱: خفّاشِ تاریکی

خفّاش در شب به‌خوبی راه می‌رود؛ روشناییِ روز پلک‌هایش را بر چشم‌هایش می‌بندد.

روی هر پله بزن تا توضیحش را ببینی

🎮 بازی تطبیق: هر مورد را به جفت درستش وصل کن، بعد «بررسی» را بزن!

۰ از ۴ وصل شد

واژهٔ متن

معنی

بدان‌تر بدان: نهج‌البلاغه
نهج‌البلاغه مجموعه‌ای است از سخنرانی‌ها، نامه‌ها و کوتاه‌گفتارهای امام علی(ع) که سید رضی آنها را گرد آورده است. نام آن یعنی راهِ بلاغت و شیوایی؛ چون این کتاب در سخنوریِ فارسی و عربی نمونه‌ای شاخص شمرده می‌شود. بخش‌های آن خطبه‌ها، نامه‌ها و کوتاه‌گفتارها است و متن درس ما از بخش خطبه‌ها برگزیده شده است (ص ۱۹).

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۲ از ۱۲