جزوهٔ درس ۶: راه نیک‌بختی

جزوهٔ درس — صفحه‌های ۴۸ تا ۵۰ کتاب فارسی هشتم

جزوهٔ درس ۶: راه نیک‌بختی

درس ششم کتاب فارسی هشتم «راه نیک‌بختی» نام دارد، در فصل سوم «سبک زندگی» از صفحهٔ ۴۸ قرار گرفته است و شعری اندرزی از ایرج میرزا است. درس با مهارت خواندن آغاز می‌شود و شش گام خواندن مؤثر را نشان می‌دهد؛ بعد می‌بینی هر متن به تناسب درون‌مایه‌اش با چه حالتی خوانده می‌شود. شاعر در شعر، راه رسیدن به خوشبختی را با پندهایی چون راست‌گویی، مهر با مادر و سحرخیزی نشان می‌دهد و در قلمرو ادبی با ادبیات اندرزی و آثار طراز اولش آشنا می‌شوی. در قلمرو زبان هم متمم و مفعول مصراع «زین گفته، سعادت تو جویم» را می‌شناسی و تفاوت «جزء» و «جز» را برای املا یاد می‌گیری. اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد خودت جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

شش گام خواندن مؤثر را به ترتیب می‌گویی و می‌دانی با کدام گام آغاز و با کدام تمام می‌شود.

۲

می‌توانی حالت خواندن هر متن را با درون‌مایه‌اش هماهنگ کنی؛ حماسی، نیایشی یا پندگویانه.

۳

اندرزهای شعر «راه نیک‌بختی» را فهرست می‌کنی و می‌گویی شاعر برای خوشبختی چه کارهایی پیشنهاد می‌کند.

۴

ادبیات اندرزی یا تعلیمی را تعریف می‌کنی و چهار اثر طراز اول آن را با پدیدآورشان نام می‌بری.

۵

قافیه و ردیف را از هم جدا می‌کنی و در بیت‌های ردیف‌دار شعر، زیر قافیه‌ها خط می‌کشی.

۶

می‌توانی متمم و مفعول مصراع «زین گفته، سعادت تو جویم» را مشخص کنی و «جزء» و «جز» را در املا اشتباه نگیری.

نکات کلیدی

  1. ★خواندن یکی از مهارت‌های اصلی زبان است و چند گام دارد؛ خواندن مؤثر خواندنی است که پس از طی این گام‌ها، ما را به درک و دریافت درستی از نوشته برساند.
  2. ★شش گام خواندن به ترتیب: شناخت نشانه‌ها و کلمات، بازخوانی یا تلفظ واژه، مطابقت شکل و تلفظ، خوانش درست متن، توجه به حس‌وحال متن، تشخیص معنا و درک پیام.
  3. ★فصل سوم با بیت‌هایی از حافظ گشوده می‌شود که از ما می‌خواهد به‌جای دل‌بستن به یارانِ روزگار، فرصت‌ها را بشماریم؛ همین پیام پل ورود به درس است.
  4. ★هر متن به تناسب درون‌مایه‌اش حالت خواندن دارد: متن حماسی پهلوانی و پیکارگرانه، متن ستایش و نیایش فروتنی و خاکساری و شعر اندرزی پندگویانه؛ طوری که شنونده حس کند خودش مخاطب اندرز است.
  5. ★شعر «راه نیک‌بختی» سرودهٔ ایرج میرزا، شاعر نامدار دورهٔ قاجار است و سرشار از موعظه، پند و اندرز؛ شاعر راه رسیدن به خوشبختی و سعادت را نشان می‌دهد.
  6. ★اندرز نخست شاعر سخنِ راست است؛ اما با یک شرط ظریف: «جز راست نباید گفت؛ هر راست نشاید گفت»؛ گاهی حقیقت را باید با مهر و در موقعیت درست بازگو کرد.
  7. ★خرسندی دیگران به رفتار تو بسته است: اگر یاران از تو دل‌خور و دوشنود شوند، گویا خداوند هم از تو خرسند نمی‌شود؛ با کردار نیک، آرزوهایت یکی پس از دیگری فراهم می‌شود.
  8. ★بزرگ‌ترین نشان محبت از دید شاعر با مادر است: «با مادر خویش مهربان باش»؛ این مصراع از ماندگارترین خط‌های شعر است.
  9. ★سحرخیزی از دیگر پندهاست: بامدادان بیدار ماندن خود پُرباری است و آمادگی برای خدمت به جهان راه دیگری از نیک‌بختی است؛ سخن پایانی: ببین از روزهای رفته چه سودی برده‌ای و در کار و دانش چه اندازه پیش رفته‌ای.
  10. ★ادبیات اندرزی یا تعلیمی یعنی سروده‌ها و نوشته‌هایی که راه بهتر زیستن و خوشبختی و سعادت را نشان می‌دهند؛ نمونه‌های طراز اول: بوستان و گلستان سعدی، مثنوی معنوی مولوی و کلیله و دمنه (ترجمهٔ نصرالله منشی).
  11. ★کتاب سخن پیامبر(ص) را کنار شعر گذاشته است: «قولوا الحقّ و لَو عَلی اَنْفُسِکُم: حق را بگویید؛ هرچند به زیانتان باشد»؛ شاعر می‌گوید راست بگو و پیامبر(ص) می‌فرماید حتی اگر راست‌گویی به زیان تو باشد.
  12. ★قافیه هم‌آوایی واژه‌های پایانی مصراع‌هاست و ردیف واژه‌ای است که پس از قافیه می‌آید و در مصراع‌ها تکرار می‌شود؛ در شعر درس واژه‌هایی مانند «باش» تکرار می‌شوند.
  13. ★در فارسی نوشتار و گفتار همیشه یکسان نیستند: «می‌خواهم» را «می‌خام» و «می‌رود» را «میره» می‌گوییم؛ در مصراع «زین گفته، سعادت تو جویم» متمم «زین گفته»، مفعول «سعادت» و نهاد پنهان «من» است.
  14. ★املا: «جزء» به معنای بخشی از کل چیزی است و «جز» یعنی مگر، غیر، اَلاّ؛ در جملهٔ «جز تو کسی نیامد» باید «جز» را بدون «ء» بنویسی.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ فارسی پایهٔ هشتم — صفحه‌های ۴۸ تا ۵۰ کتاب فارسی هشتم — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۶ از ۱۲