جزوهٔ درس — صفحه‌های ۵۱ تا ۵۸ کتاب فارسی هشتم

جزوهٔ درس ۷: آداب نیکان / انسان، فناوری، اخلاق

درس هفتم دو متن دارد؛ در حکایت «آداب نیکان» با شیخ جنید بغدادی و بهلول همراه می‌شوی و می‌بینی آداب طعام خوردن و سخن گفتن و خوابیدن از کجا آغاز می‌شود. در متن دوم یعنی مقالهٔ «انسان، فناوری، اخلاق» دربارهٔ پیوند اخلاق با دست‌آوردهای علم از چاپار و پایک تا رایانه و اینترنت حرف می‌زنیم. در کارگاه متن‌نویسی، گروه اسمی و هستهٔ آن را تمرین می‌کنی و در واژه‌خانه با نشانۀ مد رفیق می‌شوی. در پایان هم حکایت «خودشناسی» نشان می‌دهد یادکردِ زندگیِ گذشته چگونه آدمی را از غفلت بیدار می‌کند. اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد خودت جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

شخصیت‌های حکایت «آداب نیکان» و منبع آن یعنی «جامع‌التمثیل» محمدحبله‌رودی را می‌شناسی.

۲

سه درس بهلول دربارهٔ طعام خوردن و سخن گفتن و خوابیدن و اصل مشترکشان را می‌گویی.

۳

پیام مقالهٔ «انسان، فناوری، اخلاق» را توضیح می‌دهی و خدمت و آسیب فنّاوری را از هم جدا می‌کنی.

۴

هستهٔ گروه اسمی را در جمله‌های متن پیدا می‌کنی و گروه‌های اسمی متن را مشخص می‌کنی.

۵

واژه‌هایی که نشانۀ مد می‌گیرند و واژه‌هایی که بدون مد نوشته می‌شوند را درست می‌نویسی.

۶

داستان حکایت «خودشناسی» را می‌گویی و پیام مشترک آن را با «آداب نیکان» مقایسه می‌کنی.

نکات کلیدی

  1. ★حکایت «آداب نیکان» گفت‌وگوی شیخ جنید بغدادی با بهلول است و کتاب آن را از «جامع‌التمثیل» سرودهٔ محمدحبله‌رودی آورده است.
  2. ★جنید، سید عارفان قرن سوم هجری بود و مریدان بهلول را مردی دیوانه می‌پنداشتند؛ اما جنید گفت: «او را طلبد کنید که مرا با او کاری است».
  3. ★بهلول سه پرسش از جنید پرسید: طعام خوردن خود را می‌دانی؟ سخن گفتن خود را می‌دانی؟ آداب خوابیدن خود را می‌دانی؟
  4. ★جنید آداب ظاهری غذا خوردن را برشمرد: گفتن بسم‌الله، لقمهٔ کوچک برداشتن، آهسته جویدن و غافل نشدن از یاد حق؛ بهلول گفت همهٔ این‌ها فرع است.
  5. ★اصل در طعام خوردن آن است که لقمه حلال باشد؛ «اگر حرام را صد زاً این گونه آداب به جا بیاوری، فایده ندارد و سبب تاریکی دل شود.»
  6. ★اصل در سخن گفتن، پاک بودن دل و درست بودن نیت است؛ وگرنه هر عبارتی وبال گوینده می‌شود و خاموشی بهتر است.
  7. ★اصل در خوابیدن آن است که در وقت خواب، دل از بغض و کینه و حسدِ هیچ انسانی پاک باشد و آدمی به یاد حق باشد.
  8. ★حکایت با جملهٔ «شیخ بهلول را بوسید و او را دعا کرد» تمام می‌شود؛ لحن خواندن متن، گفت‌وگویی و حکایت‌گونه است.
  9. ★در مقالهٔ «انسان، فناوری، اخلاق»، بشر با عقل و استعداد خدادادی خود ابزار می‌سازد؛ چرتکه ابزار حساب بود و پیام‌ها را چاپار و پایک و ده‌نامه‌رسان و اسب‌طلب از شهری به شهر دیگر می‌بردند.
  10. ★اکنون عصر سیطرهٔ ماشین است و اینترنت پیام را در چند ثانیه به دورترین نقطهٔ جهان می‌رساند؛ نوآوری‌های تازه تار و پود زندگی را گرفته‌اند.
  11. ★انسان موجودی اجتماعی است و هر جامعه‌ای دین، زبان، آداب و هنجارهای فرهنگی، سنّت‌های اعتقادی و ارزش‌های اخلاقی خود را دارد؛ خانواده کوچک‌ترین خشت اجتماع است.
  12. ★ابزارها اگر در بندِ اخلاق نباشند وسیلهٔ کم‌رنگ شدن حرمت انسانی، آسیب به آبروی انسان‌ها و به راه افتادن جنگ نرم می‌شوند؛ اخلاق تعیین می‌کند فنّاوری در خدمت ماست یا در بندِ ما و سرنوشتِ دیگر، اسارت انسان است.
  13. ★گروه اسمی یکی از ارکان جمله است و می‌تواند یک واژه یا بیشتر باشد؛ در زنجیرهٔ «این گل خوشبوی زیبا» هسته، واژهٔ «گل» است.
  14. ★حکایت «خودشناسی» از «اسرارالتوحید» محمدبن منوّر است؛ عابد هر روز زندگیِ گذشتهٔ خود را به یاد می‌آورد تا خود به غلط نرفته باشد و یادآوری می‌کند امیر هم روزی زهد و سادگی داشت.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ فارسی پایهٔ هشتم — صفحه‌های ۵۱ تا ۵۸ کتاب فارسی هشتم — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۷ از ۱۲