آموزش قرآن ۸سورهٔ غافرراز سرانگشتان

درس ۱۲: یا غافرَ الخطایا! ردیابِ بی‌نوا را

خدا می‌فرماید مرا بخوانید تا شما را پاسخ گویم؛ او آمرزندهٔ گناه و پذیرندهٔ توبه و سخت‌کیفر و صاحب نعمت فراوان است.

شروع درس • صفحات ۱۰۹ تا ۱۱۸ کتاب

در این درس پایانی، خداوند خود را با چهار صفت معرفی می‌کند: آمرزندهٔ گناه، پذیرندهٔ توبه، سخت‌کیفر و صاحب نعمت فراوان. عنوان درس مصراعی از مناجات است: «یا غافرَ الخطایا! ردیابِ بی‌نوا را»؛ یعنی ای آمرزندهٔ خطاها، بی‌نوای گم‌شده را بیاب و دستش را بگیر. جلسهٔ اوّل آیه‌های آغازین سورهٔ غافر را می‌خوانی، جلسهٔ دوم دعوت خدا به دعا و یادکرد نعمت‌های اوست و در بخش «راز سرانگشتان» و «قرائت و نیایش»، کتاب را با آزمایش اثر انگشت و مناجات امیرالمؤمنین در مسجد کوفه به پایان می‌رسانی.

صفحات ۱۰۹ تا ۱۱۲ کتاب

آیهٔ مقدمه و آغاز سورهٔ غافر

آیهٔ ۳ سورهٔ غافر و آیه‌های ۱ تا ۱۳ همان سوره (صفحهٔ ۴۶۷ قرآن کریم)؛ قرائت، درک معنا و ترجمه

اثر انگشت سبز
اثر انگشت سبز؛ آزمایش مقایسه در راز سرانگشتان (ص ۱۱۶)
اثر انگشت آبی
اثر انگشت آبی؛ آزمایش مقایسه (ص ۱۱۶)
اثر انگشت بنفش
اثر انگشت بنفش؛ آزمایش مقایسه (ص ۱۱۶)
معماری مسجد با ایوان و مناره
معماری مسجد؛ فضای مناجات و نیایش (ص ۱۱۸)

درس دوازدهم، آخرین درس کتاب، با دو مصراع مناجات‌گونه آغاز می‌شود: «یا غافرَ الخطایا! ردیابِ بی‌نوا را» و «یا واهبَ العطایا! تغییر ده قضا را».

یعنی ای آمرزندهٔ خطاها، بی‌نوای گم‌شده را بیاب و دستش را بگیر؛ ای بخشندهٔ عطاها، تقدیر را به لطف خود تغییر بده. پایهٔ این عنوان، آیهٔ مقدمهٔ درس است: آیهٔ ۳ سورهٔ غافر که کتاب آن را در صفحهٔ ۱۰۹ بالای درس آورده و فعالیت‌های بخوان، تدبّر و حفظ را زیر آن گذاشته است.

📖 متن کتاب:

﴿غٰافِرِ الذَّنبِ وَقٰابِلِ التَّوبِ شَدیدِ الْعِقابِ ذِی الطَّولِ، لا اِلٰهَ اِلّا هُوَ، اِلَیهِ الْمَصیر﴾ (سورهٔ غافر، آیهٔ ۳) — «ای آمرزندهٔ گناه و پذیرندهٔ توبه و سخت‌کیفر و صاحب نعمت فراوان! معبودی جز او نیست؛ بازگشت همه به سوی اوست.»

در این آیه خداوند چهار صفت از خودش می‌گوید: آمرزندهٔ گناه، پذیرندهٔ توبه، سخت‌کیفر و صاحب نعمت فراوان. نکتهٔ ظریف اینجاست که دو صفت اوّل امید می‌بخشند و صفت سوم مرزها را نگه می‌دارد؛ یعنی بخشندگی خدا بی‌حساب نیست و ستمگران بی‌کیفر نمی‌مانند.

پایان آیه هم دو ستون ایمان را کنار هم می‌گذارد: یگانگی خدا («لا اِلٰهَ اِلّا هُوَ») و بازگشت همه به سوی او («اِلَیهِ الْمَصیر»).

«حٰم»؛ حروف مقطعه
سورهٔ غافر با «حٰم» آغاز می‌شود؛ یکی از حروف مقطعه یعنی حروفی بریده و جدا که چند سورهٔ قرآن با آنها آغاز می‌شوند. معنای دقیق این حروف را جز خدا کسی نمی‌داند؛ برخی مفسران آنها را نشانهٔ توجه دنبال‌کنندگان به اعجاز قرآن دانسته‌اند که با حروف معمولیِ خودِ عرب، این کتاب آورده شده است.

فکر کن و گفت‌وگو کن

کتاب در بخش تدبّر (ص ۱۰۹) دو پرسش طرح کرده است: در آیهٔ ۳ سورهٔ غافر، خداوند خود را با چه ویژگی‌هایی معرفی کرده است؟ پاسخ را از دل چهار صفت آیه پیدا کن و ببین هر صفت برای کدام لحظهٔ زندگی تو پناه است. پرسش دوم کتاب این است که دو جملهٔ «لا اِلٰهَ اِلّا هُوَ» و «اِلَیهِ الْمَصیر» با جملهٔ «اِنّا لِلّهِ وَاِنّا اِلَیهِ راجِعون» چه ارتباطی دارد؛ با خود فکر کن: هر سه به یگانگی خدا و بازگشت به سوی او اشاره می‌کنند.

حل نمونهٔ تدبّر

تدبّر کتاب (ص ۱۰۹): در آیهٔ ۳ سورهٔ غافر، خداوند خود را با چه ویژگی‌هایی معرفی کرده است؟

فعالیت آیهٔ مقدمه (کتاب — ص ۱۰۹)
  1. ۱آیهٔ ۳ سورهٔ غافر را همراه با رمزینهٔ سریع پاسخ بخوان.
  2. ۲ترجمهٔ این آیه را در بخش درک و فهم آیات این درس کامل کن.
  3. ۳به دو پرسش تدبّر کتاب پاسخ بده: ویژگی‌های خدا در این آیه چیست و ارتباط آن با «اِنّا لِلّهِ وَاِنّا اِلَیهِ راجِعون» چیست؟
  4. ۴دو جملهٔ پیام قرآنی از این آیه را از حفظ بخوان.

💡 صورت فعالیت کتاب: «آیۀ ۳ سورۀ غافر را همراه با رمزینۀ سریع پاسخ بخوانید و ترجمۀ آن را در بخش درک و فهم آیات این درس کامل کنید» و «دو جمله (پیام قرآنی) از این آیه را از حفظ بخوانید».

قرائت جلسهٔ اوّل، آیه‌های ۱ تا ۱۳ سورهٔ غافر است که از صفحهٔ ۴۶۷ قرآن کریم گرفته شده است. سوره با حروف مقطعهٔ «حٰم» آغاز می‌شود، معرفی می‌کند که این کتاب از جانب کیست و او چه صفتی دارد و بعد از داستان تکذیب‌گران و فرشتگانی می‌گوید که برای مؤمنان آمرزش می‌خواهند.

کتاب این آیه‌ها را با کادر «خواندن در گروه، استماع و فردخوانی» پیش می‌برد تا وقف و آهنگ آیه‌ها درست در گوشت بنشیند.

مرحلهٔ ۱: خواندن در گروه

آیه‌ها را در گروه‌های دو یا سه نفره برای یکدیگر بخوانید؛ هر کس یک جمله بخواند تا وقف‌ها و اتصال‌ها به گوش همه برسد.

روی هر پله بزن تا توضیحش را ببینی

📖 متن کتاب:

﴿حٰم، تَنزیلُ الْکِتٰبِ مِنَ اللهِ الْعَزیزِ الْعَلیم، غٰافِرِ الذَّنبِ وَقٰابِلِ التَّوبِ شَدیدِ الْعِقابِ ذِی الطَّولِ لا اِلٰهَ اِلّا هُوَ اِلَیهِ الْمَصیر﴾ (سورهٔ غافر، آیه‌های ۱ تا ۳) — «حٰم؛ فروفرستادن این کتاب از جانب خداوند شکست‌ناپذیر داناست؛ خدای آمرزندهٔ گناه و پذیرندهٔ توبه و سخت‌کیفر و صاحب نعمت فراوان؛ معبودی جز او نیست؛ بازگشت همه به سوی اوست.»

📖 متن کتاب:

﴿اَلَّذینَ یَحمِلونَ الْعَرشَ وَمَن حَولَهُ یُسَبِّحونَ بِحَمدِ رَبِّهِم وَیُؤمِنونَ بِهِ وَیَستَغفِرونَ لِلَّذینَ آمَنوا، رَبَّنٰا وَسِعتَ کُلَّ شَیءٍ رَحمَةً وَعِلماً فَاغفِر لِلَّذینَ تابوا وَاتَّبَعوا سَبیلَکَ وَقِهِم عَذابَ الْجَحیم﴾ (سورهٔ غافر، آیهٔ ۷) — «فرشتگانی که عرش را حمل می‌کنند و آنان که گرد آن هستند، پروردگارشان را با ستایش تسبیح می‌گویند و به او ایمان دارند و برای مؤمنان آمرزش می‌طلبند: پروردگارا، رحمت و دانش تو همه چیز را فراگرفته است؛ پس توبه‌کنندگانی را که از راه تو پیروی می‌کنند بیامرز و آنها را از عذاب آتش نگه دار.»

در ادامهٔ همین آیه‌ها، مؤمنانی دیده می‌شوند که به گناهان خود اعتراف می‌کنند و می‌پرسند آیا راهی برای بیرون رفتن از آتش هست؛ خدا در آیه‌های بعد، بهشت عدن و روزیِ فروفرستاده از آسمان را به آنان بشارت می‌دهد و یادآور می‌شود که یادِ او تنها به کسی می‌سازد که خودش به سویش بازگردد.

در آیهٔ ۱۱ نیز از دو مرگ و دو زندگی سخن گفته شده است: زندگی دنیا میان دو مرگ است و زندگی واقعی، پس از مرگ دوم، در آخرت. این آیه‌ها همان کسانی را امیدوار می‌کنند که مثل این درس دوباره برمی‌گردند: توبه‌کنندگانی که خدای «غٰافِرِ الذَّنبِ» در انتظارشان است.

حل نمونهٔ درک و فهم

این بخش از آیهٔ ۷ سورهٔ غافر را ترجمه کن؛ فرشتگان برای مؤمنان چه می‌خواهند؟ «یُسَبِّحونَ بِحَمدِ رَبِّهِم وَیُؤمِنونَ بِهِ وَیَستَغفِرونَ لِلَّذینَ آمَنوا»

🎮 بازی تطبیق: هر مورد را به جفت درستش وصل کن، بعد «بررسی» را بزن!

۰ از ۵ وصل شد

ترکیب قرآنی

معنا

ردیفکلمهمعنا
۱تَنزیلنازل کردن؛ فروفرستادن
۲غافِرآمرزنده
۳عِقابکیفر؛ مجازات
۴ذو، ذا، ذیدارای؛ صاحب
۵قابِلپذیرنده؛ قبول‌کننده
۶طَولنعمت فراوان
۷تَوب، تَوبَةبازگشت؛ توبه
۸یَقبَلقبول می‌کند؛ می‌پذیرد

فعالیت اوّل کتاب (ص ۱۱۱) — جدول معنای واژه‌های جلسهٔ اوّل

فعالیت دوم کتاب (ص ۱۱۱) — معنای ترکیب‌ها و جمله‌های قرآنی جلسهٔ اوّل
  1. ۱تَنزیلُ الْکِتٰبِ — فروفرستادنِ کتاب.
  2. ۲مِنَ اللهِ الْعَزیزِ الْعَلیم — از جانب خداوند شکست‌ناپذیر دانا.
  3. ۳غٰافِرِ الذَّنبِ — آمرزندهٔ گناه.
  4. ۴وَقٰابِلِ التَّوبِ — و پذیرندهٔ توبه.
  5. ۵شَدیدِ الْعِقابِ — سخت‌کیفر.
  6. ۶ذِی الطَّولِ — صاحب نعمت فراوان.
  7. ۷لا اِلٰهَ اِلّا هُوَ — معبودی جز او نیست.
  8. ۸اِلَیهِ الْمَصیر — بازگشت همه به سوی اوست.

💡 صورت فعالیت کتاب: «معنای این ترکیب‌ها و جمله‌های قرآنی را بنویسید».

حل نمونهٔ درک و فهم

آیه‌های ۱ تا ۳ سورهٔ غافر را ترجمه کن. کتاب برای «غٰافِرِ الذَّنبِ وَقٰابِلِ التَّوبِ» دو جای‌خالی با راهنمای «....... ، ....... کننده» گذاشته است.

پیام قرآنی «فقط برای خدا» (کتاب — ص ۱۱۲)
کتاب می‌گوید در قرآن کریم آمده است که فقط خدا را بخوانیم، در حالی که دین خود را برای او خالص کنیم؛ یعنی سعی کنیم همهٔ کارهای خود را برای خدا و رضایت او انجام دهیم. این عبارت را در قرآن پیدا کن و همراه با معنا بنویس. جای این عبارت، آیهٔ ۱۴ سورهٔ غافر (صفحهٔ ۴۶۸ قرآن کریم) است: «فَادعوا اللهَ مُخلِصینَ لَهُ الدّین»؛ یعنی پس خدا را بخوانید در حالی که دین را برای او خالص می‌کنید.
حل نمونهٔ پیام قرآنی

پیام قرآنی «فقط برای خدا» (کتاب — ص ۱۱۲): عبارت «فقط خدا را بخوانیم، در حالی که دین خود را برای او خالص کنیم» از کدام آیه است و ترجمهٔ آن چیست؟

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۱۲ از ۱۲