جزوهٔ درس — صفحات ۱۰۹ تا ۱۱۸ کتاب

جزوهٔ درس ۱۲: یا غافرَ الخطایا! ردیابِ بی‌نوا را

درس دوازدهم، آخرین درس کتاب، با دو مصراع مناجات‌گونه آغاز می‌شود: یا غافرَ الخطایا! ردیابِ بی‌نوا را و یا واهبَ العطایا! تغییر ده قضا را؛ یعنی ای آمرزندهٔ خطاها، بی‌نوای گم‌شده را بیاب و دستش را بگیر؛ ای بخشندهٔ عطاها، تقدیر را به لطف خود تغییر بده. پایهٔ این عنوان، آیهٔ مقدمهٔ درس است: آیهٔ ۳ سورهٔ غافر که کتاب آن را در صفحهٔ ۱۰۹ بالای درس آورده است. در این آیه خداوند با چهار صفت معرفی می‌شود: آمرزندهٔ گناه، پذیرندهٔ توبه، سخت‌کیفر و صاحب نعمت فراوان. جلسهٔ اوّل آیه‌های ۱ تا ۱۳ سورهٔ غافر را از صفحهٔ ۴۶۷ قرآن کریم می‌خوانیم؛ سوره با حروف مقطعهٔ «حٰم» آغاز می‌شود و فرشتگان حامل عرش را می‌بینیم که برای مؤمنان آمرزش می‌خواهند. پیام قرآنی «فقط برای خدا» ما را به آیهٔ ۱۴ سورهٔ غافر می‌فرستد: همهٔ کارها فقط برای رضای او. جلسهٔ دوم با دعوت بزرگ خدا شروع می‌شود: مرا بخوانید تا شما را پاسخ گویم؛ بعد چهار نعمت زمینِ امن و آسمانِ سرپناه و آفرینش نیکو و روزی پاک یادآوری می‌شود. در بخش «راز سرانگشتان» می‌بینیم قرآن چهارده قرن پیش از یکتا بودن اثر انگشت‌ها خبر داده بود و کتاب با بخشی از مناجات امیرالمؤمنین امام علی (ع) در مسجد کوفه به پایان می‌رسد. اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد خودت جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

می‌خوانی آیهٔ ۳ سورهٔ غافر را با ترجمهٔ کتاب و دو جملهٔ پیام قرآنی آن را از حفظ می‌گویی.

۲

می‌گویی چهار صفت خدا در آیهٔ مقدمه کدام‌اند و کدام امید می‌بخشند و کدام مرزها را نگه می‌دارد.

۳

می‌نویسی ترجمهٔ آیه‌های ۱ تا ۳ و آیه‌های ۶۰ تا ۶۶ سورهٔ غافر را با واژه‌های جدول‌های ص ۱۱۱ و ۱۱۴.

۴

می‌شناسی دعوت خدا به دعا در آیهٔ ۶۰ و چهار نعمت آیهٔ ۶۴ را نام می‌بری.

۵

می‌یابی پیام قرآنی «فقط برای خدا» را با آیهٔ ۱۴ سورهٔ غافر توضیح می‌دهی.

۶

می‌دانی راز سرانگشتان با کدام آیه‌های سورهٔ قیامت ثابت می‌شود و اوّلین امان‌خواهی مناجات امام علی (ع) در مسجد کوفه چیست.

نکات کلیدی

  1. ★عنوان درس دوازدهم با دو مصراع مناجات‌گونه است: «یا غافرَ الخطایا! ردیابِ بی‌نوا را» و «یا واهبَ العطایا! تغییر ده قضا را»؛ یعنی ای آمرزندهٔ خطاها، بی‌نوای گم‌شده را بیاب و دستش را بگیر؛ ای بخشندهٔ عطاها، تقدیر را به لطف خود تغییر بده (ص ۱۰۹).
  2. ★آیهٔ مقدمهٔ درس، آیهٔ ۳ سورهٔ غافر است که کتاب آن را در صفحهٔ ۱۰۹ بالای درس آورده و فعالیت‌های بخوان، تدبّر و حفظ را زیر آن گذاشته است: ﴿غٰافِرِ الذَّنبِ وَقٰابِلِ التَّوبِ شَدیدِ الْعِقابِ ذِی الطَّولِ، لا اِلٰهَ اِلّا هُوَ، اِلَیهِ الْمَصیر﴾؛ ترجمهٔ کتاب: «ای آمرزندهٔ گناه و پذیرندهٔ توبه و سخت‌کیفر و صاحب نعمت فراوان! معبودی جز او نیست؛ بازگشت همه به سوی اوست.» (ص ۱۰۹)
  3. ★چهار صفت خدا در آیهٔ مقدمه: آمرزندهٔ گناه، پذیرندهٔ توبه، سخت‌کیفر و صاحب نعمت فراوان؛ دو صفت اوّل امید می‌بخشند و صفت سوم مرزها را نگه می‌دارد؛ بخشندگی خدا بی‌حساب نیست و ستمگران بی‌کیفر نمی‌مانند؛ پایان آیه هم دو ستون ایمان را کنار هم می‌گذارد: یگانگی خدا («لا اِلٰهَ اِلّا هُوَ») و بازگشت همه به سوی او («اِلَیهِ الْمَصیر») و همین دو مضمون در «اِنّا لِلّهِ وَاِنّا اِلَیهِ راجِعون» هم هست (ص ۱۰۹).
  4. ★سورهٔ غافر با «حٰم» آغاز می‌شود؛ یکی از حروف مقطعه یعنی حروفی بریده و جدا که چند سورهٔ قرآن با آنها آغاز می‌شوند؛ معنای دقیق این حروف را جز خدا کسی نمی‌داند؛ برخی مفسران آنها را نشانهٔ توجه دنبال‌کنندگان به اعجاز قرآن دانسته‌اند که با حروف معمولیِ خودِ عرب، این کتاب آورده شده است (ص ۱۰۹).
  5. ★قرائت جلسهٔ اوّل، آیه‌های ۱ تا ۱۳ سورهٔ غافر است که از صفحهٔ ۴۶۷ قرآن کریم گرفته شده؛ ترجمهٔ آیه‌های ۱ تا ۳ در درک و فهم کتاب (ص ۱۱۲): «حٰم؛ فروفرستادن این کتاب از جانب خداوند شکست‌ناپذیر داناست؛ خدای آمرزندهٔ گناه و پذیرندهٔ توبه و سخت‌کیفر و صاحب نعمت فراوان؛ معبودی جز او نیست؛ بازگشت همه به سوی اوست.»
  6. ★آیهٔ ۷ سورهٔ غافر: فرشتگانی که عرش را حمل می‌کنند و آنان که گرد آن هستند، پروردگارشان را با ستایش تسبیح می‌گویند و به او ایمان دارند و برای مؤمنان آمرزش می‌طلبند؛ «یُسَبِّحونَ بِحَمدِ رَبِّهِم وَیُؤمِنونَ بِهِ وَیَستَغفِرونَ لِلَّذینَ آمَنوا»؛ این دعای فرشتگان امید مؤمنان را بیشتر می‌کند (ص ۱۱۱).
  7. ★در آیهٔ ۱۱ سورهٔ غافر از دو مرگ و دو زندگی سخن گفته شده است: زندگی دنیا میان دو مرگ است و زندگی واقعی، پس از مرگ دوم، در آخرت؛ همین آیه‌ها توبه‌کنندگان را امیدوار می‌کند که خدای «غٰافِرِ الذَّنبِ» در انتظارشان است (ص ۱۱۱).
  8. ★معنای واژه‌های جدول فعالیت اوّل کتاب (ص ۱۱۱): «تَنزیل» نازل کردن، فروفرستادن؛ «غافِر» آمرزنده؛ «عِقاب» کیفر، مجازات؛ «ذو، ذا، ذی» دارای، صاحب؛ «قابِل» پذیرنده، قبول‌کننده؛ «طَول» نعمت فراوان؛ «تَوب، تَوبَة» بازگشت، توبه؛ «یَقبَل» قبول می‌کند، می‌پذیرد؛ فعالیت دوم کتاب (ص ۱۱۱) هم معنای همین ترکیب‌ها را خواسته است: «تَنزیلُ الْکِتٰبِ» فروفرستادنِ کتاب و «مِنَ اللهِ الْعَزیزِ الْعَلیم» از جانب خداوند شکست‌ناپذیر دانا.
  9. ★پیام قرآنی «فقط برای خدا» (ص ۱۱۲): در قرآن آمده است فقط خدا را بخوانیم، در حالی که دین خود را برای او خالص کنیم؛ یعنی سعی کنیم همهٔ کارهای خود را برای خدا و رضایت او انجام دهیم؛ این عبارت آیهٔ ۱۴ سورهٔ غافر است در صفحهٔ ۴۶۸ قرآن کریم: «فَادعوا اللهَ مُخلِصینَ لَهُ الدّین»؛ یعنی پس خدا را بخوانید در حالی که دین را برای او خالص می‌کنید؛ کلید واژهٔ «مُخلِصین» یعنی خالص‌کنندگان.
  10. ★جلسهٔ دوم با آیه‌های ۶۰ تا ۶۶ سورهٔ غافر است که از صفحهٔ ۴۷۴ قرآن کریم گرفته شده؛ آیهٔ ۶۰ با ترجمهٔ کتاب: ﴿وَقٰالَ رَبُّکُمُ ادعونی اَستَجِب لَکُم، اِنَّ الَّذینَ یَستَکبِرونَ عَن عِبٰادَتی سَیَدخُلونَ جَهَنَّمَ داخِرین﴾؛ «و پروردگارت گفت: مرا بخوانید تا شما را پاسخ گویم؛ آری، کسانی که از پرستش من تکبّر می‌ورزند، به‌زودی خوار و کوچک‌شده وارد جهنم می‌شوند.»؛ دعا فقط خواستنِ یک چیز نیست؛ گفت‌وگو با خدایی است که خودش دعوت کرده است (ص ۱۱۳).
  11. ★آیهٔ ۶۴ سورهٔ غافر چهار نعمت را شمرده است: زمین به‌عنوان جایگاه امن، آسمان به‌عنوان بنا و سرپناه، آفرینش و شکل نیکوی خود ما و روزی پاک از خوراکی‌های پاک؛ «قَرٰاراً» یعنی جایگاهی که در آن آرام می‌گیری و «بِنٰاءً» یعنی بنا و سرپناهی که بالای سرت است؛ پایان آیه تسبیح است: «پس خوش نام و پرخیر است خدا، پروردگار جهانیان»؛ نام دیگر این سورهٔ چهلم در برخی منابع «المؤمن» آمده است، به یاد سخن مرد مؤمنِ خاندان فرعون که در همین سوره (آیهٔ ۲۸) از حضرت موسی دفاع می‌کند (ص ۱۱۳).
  12. ★معنای واژه‌های جدول فعالیت اوّل جلسهٔ دوم (ص ۱۱۴): «اُدعوا» بخوانید؛ «اَستَجِب» (تا) پاسخ دهم؛ «صَوَّر» شکل داد؛ «بِناء» بنا، سرپناه؛ «طَیِّبات» غذاهای پاک؛ «قَرٰار» جایگاه امن؛ «صُوَر» صورت‌ها، جمعِ «صُورَة»؛ «تَبٰارَکَ» برقرار و پرخیر است؛ فعالیت «ب» کتاب (ص ۱۱۵) هم می‌گوید عبارت «اُدعونی اَستَجِب لَکُم» را همراه با معنایش بنویس، همیشه آن را زمزمه کن و به مفهومش توجه داشته باش.
  13. ★راز سرانگشتان (ص ۱۱۶): روی کرهٔ زمین حدوداً هشت میلیارد نفر انسان زندگی می‌کنند ولی خطوط سرانگشتان هیچ‌کدام شبیه به هم نیست؛ حتی دوقلوها؛ خطوط اثر انگشت پیش از تولد در دلِ مادر شکل می‌گیرد و تا پایان عمر تغییر نمی‌کند؛ به همین دلیل به آن شناسنامهٔ بی‌همتا می‌گویند و پلیس‌های جهان برای شناسایی مجرمان از آن استفاده می‌کنند؛ حدود ۱۵۰ سال است دانشمندان به این راز پی برده‌اند، در حالی که قرآن چهارده قرن پیش در آیه‌های ۳ و ۴ سورهٔ قیامت خبر داده بود: ﴿اَحسِبَ الْاِنسٰانُ اَلَّن نَجمَعَ عِظامَه، اَلَی وَنَحنُ بِقٰادِرینَ عَلیٰ اَن نُسَوِّیَ بَنٰانَه﴾؛ روایت هم می‌کند روزی شخصی از پیامبر اکرم (ص) پرسید خداوند چگونه ما را در روز قیامت زنده خواهد کرد و خداوند در پاسخ آن شخص، سورهٔ قیامت را بر پیامبر نازل کرد.
  14. ★کتاب با بخش «قرائت و نیایش» به پایان می‌رسد: بخشی از مناجات معروف امیرالمؤمنین امام علی (ع) در مسجد کوفه (ص ۱۱۷ و ۱۱۸) با درخواست تکرارشوندهٔ «وَ اَسئَلُکَ الاَمٰانَ یَومَ...» یعنی «و از تو امان می‌خواهم روزی که...»؛ اوّلین امان‌خواهی از روزی است که هیچ مال و اولادی سود نمی‌دهد، مگر کسی که قلبی سالم به پیشگاه خداوند بیاورد؛ منبع این سخن سورهٔ شعرا، آیه‌های ۸۸ و ۸۹ است؛ خانهٔ نورانی هم جلسهٔ اوّل صفحات ۴۶۷ تا ۴۷۱ قرآن از صفحهٔ ۴۶۸ و جلسهٔ دوم صفحات ۴۷۲ تا ۴۷۶ قرآن از صفحهٔ ۴۷۴ را خواسته است (ص ۱۱۲ و ۱۱۵).

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ آموزش قرآن پایهٔ هشتم — صفحات ۱۰۹ تا ۱۱۸ کتاب — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۱۲ از ۱۲