جزوهٔ درس — صفحات ۷۶ تا ۸۳ کتاب

جزوهٔ درس ۸: راهرو گر صد هنر دارد، توکل بایدش

عنوان درس هشتم یک مصراع از حافظ است: راهرو گر صد هنر دارد، توکل بایدش؛ یعنی هرچند صد هنر داشته باشی، در راهی که می‌روی به توکل نیاز داری. توکل یعنی تکیه بر خدا و اعتماد به تدبیر او در کنار تلاش خودت. در جلسهٔ اوّل آیه‌های آغازین سورهٔ احزاب را می‌خوانیم؛ آیه‌هایی که تقوا، پیروی از وحی و توکل بر خدا را یکجا به پیامبر (ص) سفارش می‌کنند و از اطاعت کافران و منافقان نهی می‌کنند. آیهٔ ۴ همین سوره گمان‌های اشتباه روزگار جاهلیت دربارهٔ نسب‌ها را رد می‌کند و آیهٔ ۳۵ ویژگی‌های مردان و زنان مسلمان را یکجا برمی‌شمارد. جلسهٔ دوم از صفحات ۴۲۳ و ۴۲۴ قرآن کریم است و نام‌ها و مأموریت‌های پیامبر (ص) را نشان می‌دهد: شاهِد، مُبَشِّر، نَذیر، داعی و سِراج مُنیر. در پایان هم بخش «قرآن بخوان» با شرح حال استاد شهریار پرهیزگار و خانهٔ نورانی منتظر توست. اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد خودت جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

می‌نویسی آیه‌های ۱ تا ۳ سورهٔ احزاب را با ترجمهٔ کتاب و معنای «اِتَّقِ» و «خَبیر» را می‌گویی.

۲

می‌دانی توکل یعنی تکیه بر خدا در کنار تلاش و سه مصداق مهم تقوا در آیه‌های این درس را می‌گویی.

۳

می‌خوانی آیهٔ ۴ سورهٔ احزاب را و می‌گویی این آیه کدام گمان‌های روزگار جاهلیت را رد می‌کند.

۴

می‌شناسی کاربرد «حَکیم» برای خدا را و نکتهٔ زبانی کتاب را با معنای «عَلیمًا حَکیمًا» توضیح می‌دهی.

۵

می‌شماری پنج نام و مأموریت پیامبر (ص) در آیه‌های ۴۵ تا ۴۷ سورهٔ احزاب را و معنای «خاتَمَ النَّبِیّین» را می‌گویی.

۶

می‌گویی استاد شهریار پرهیزگار چگونه و در چه مدت قرآن را حفظ کرد و خانهٔ نورانی این درس را در خانه اجرا می‌کنی.

نکات کلیدی

  1. ★عنوان درس یک مصراع از حافظ است: «راهرو گر صد هنر دارد، توکل بایدش»؛ یعنی هرچند راهرو یعنی کسی که راهی در پیش گرفته، صد هنر داشته باشد، باز هم برای ادامهٔ راه به توکل نیاز دارد؛ توکل یعنی تکیه بر خدا و اعتماد به تدبیر او در کنار تلاش خودت؛ اما توکل به معنای رها کردن تلاش نیست؛ انسان وظیفه‌اش را انجام می‌دهد و نتیجه را از خدا می‌خواهد؛ هنر داشتن لازم است، ولی ادامهٔ راه بدون تکیه بر خدا ممکن نیست (ص ۷۶).
  2. ★آیهٔ مقدمهٔ درس، آیه‌های ۱ تا ۳ سورهٔ احزاب است: ﴿یَا اَیُّهَا النَّبِیُّ اتَّقِ اللهَ وَلا تُطِعِ الْکافِرینَ وَالْمُنافِقینَ اِنَّ اللهَ کانَ عَلیمًا حَکیمًا * وَاتَّبِعْ ما یوحی اِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ اِنَّ اللهَ کانَ بِما تَعْمَلونَ خَبیرًا * وَتَوَکَّلْ عَلَی اللهِ وَکَفی بِاللهِ وَکیلا﴾ با ترجمهٔ کتاب «ای پیامبر! از خدا پروا کن و از کافران و منافقان اطاعت مکن؛ همانا خداوند دانا و حکیم است. و از آنچه پروردگارت به تو وحی می‌شود پیروی کن؛ همانا خداوند به آنچه انجام می‌دهید آگاه است. و بر خدا توکل کن و خدا برای هر کاری کافی است.» (ص ۷۶).
  3. ★آیهٔ ۱ خطاب به پیامبر (ص) است: «اِتَّقِ اللهَ» یعنی تقوای خدا را پیشه کن و پروا داشته باش؛ پیامبر از اطاعت کافران و منافقان نهی شده است زیرا اطاعت از آنها یعنی پیروی از راهی که خدا دوست ندارد؛ عَلیم یعنی دانا و حَکیم یعنی حکمت‌آموز؛ خدایی که هر دو صفت را با هم دارد، هیچ فرمانی را بی‌حکمت نفرستاده است (ص ۷۶).
  4. ★جواب تدبّر ص ۷۶ کتاب: سه مصداق و نمونهٔ مهم تقوا در این آیه‌ها تقوا پیشه کردن، اطاعت نکردن از کافران و منافقان و پیروی از وحی خداست؛ آیهٔ ۲ دو کار را با هم می‌خواهد: پیروی از وحی و آگاهی از اینکه خدا به همهٔ کارهای تو نگاه می‌کند؛ «یوحی اِلَیْکَ» یعنی به تو وحی می‌شود و این وحی همان قرآن و فرمان‌های خداست؛ وقتی از وحی خدا پیروی و بر خدا توکل کنیم، از همراهی و پیروی منافقان و کافران مصون می‌مانیم (ص ۷۶).
  5. ★آیه‌های جلسهٔ اوّل از سورهٔ احزاب و صفحهٔ ۴۱۸ قرآن کریم است؛ آغاز سورهٔ احزاب دربارهٔ پیامبر (ص) و درست‌کردن پیوند مردم با اوست؛ دربارهٔ نسب‌ها و پیوندهایی که در روزگار جاهلیت اشتباه شمرده می‌شد (ص ۷۷).
  6. ★آیهٔ ۴ سورهٔ احزاب: ﴿وَما جَعَلَ اللهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَینِ فی جَوْفِهِ...﴾؛ «و خداوند برای هیچ مردی دو قلب در درون او قرار نداده است...»؛ در روزگار جاهلیت کسی اگر مردی را فرزندخوانده می‌کرد، او را مانند فرزند واقعی خود می‌شمرد؛ آیهٔ ۴ هر سه گمان را یکجا رد می‌کند و می‌گوید این‌ها گفتاری است که تنها با دهان شماست و خدا حق را می‌گوید؛ همین آیه‌ها مقدمهٔ اصلاح پیوندها و نسب‌های نادرست در اسلام شد (ص ۷۷).
  7. ★نکتهٔ زبانی ص ۷۸: هرگاه کلمهٔ «حَکیم» برای خدا به کار رود، می‌توان آن را به همان صورت «حکیم» معنا کرد؛ حکیم کسی است که همهٔ کارهای او از روی حکمت، دانایی و درستی انجام می‌شود؛ پس در آیهٔ ۱ سورهٔ احزاب، «عَلیمًا حَکیمًا» یعنی خدا هم داناست و هم کارهایش سراسر حکمت و درستی است.
  8. ★آیهٔ ۳۵ سورهٔ احزاب در صفحهٔ ۴۲۲ قرآن کریم، ده ویژگی را با همتای زنانهٔ آن یکجا برمی‌شمارد: اسلام، ایمان، فرمان‌برداری، راستی، صبر، فروتنی، انفاق، روزه، پوشش عفیفانه و یاد خدا؛ پایان آیه پاداش این صفت‌ها را «مَغْفِرَةً وَاَجْرًا عَظیمًا» یعنی آمرزش و پاداشی بزرگ می‌داند (ص ۷۹).
  9. ★جلسهٔ دوم از آیه‌های ۴۱ تا ۴۸ سورهٔ احزاب در صفحات ۴۲۳ و ۴۲۴ قرآن کریم است؛ آیهٔ ۴۱ مؤمنان را به یاد خدا با ذکر فراوان و تسبیح بامدادان و شامگاهان دعوت می‌کند: ﴿یا اَیُّهَا الَّذینَ آمَنوا اذْکُرُوا اللهَ ذِکْرًا کَثیرًا * وَسَبِّحوهُ بُکْرَةً وَاَصیلًا﴾؛ در پاسخ به این یاد، خدا و فرشتگانش بر مؤمنان درود می‌فرستند تا آنها را از تاریکی‌ها به نور بیرون آورند و درودِ مؤمنان در روز دیدار با خدا «سلام» است و پاداشی بزرگ برایشان آماده شده است (ص ۸۰).
  10. ★آیه‌های ۴۵ تا ۴۷ سورهٔ احزاب می‌گویند ما پیامبر را با پنج نام و مأموریت فرستادیم: شاهِد (گواه)، مُبَشِّر (مژده‌دهنده)، نَذیر (هشداردهنده)، داعی به سوی خدا (دعوت‌کننده) و سِراج مُنیر (چراغ روشنی‌بخش)؛ آیهٔ بعدی مؤمنان را به آمدن فضل و رحمت بزرگ خدا مژده می‌دهد و آیهٔ ۴۸ همهٔ اینها را جمع می‌کند: از کافران و منافقان اطاعت نکن، از آزارشان دل‌مرد باش و بر خدا توکل کن که او برای تو کافی است (ص ۸۲).
  11. ★آیهٔ ۴۰ سورهٔ احزاب: ﴿ما کانَ مُحَمَّدٌ اَبَا اَحَدٍ مِنْ رِجالِکُمْ وَلٰکِنْ رَسولَ اللهِ وَخاتَمَ النَّبِیّینَ وَکانَ اللهُ بِکُلِّ شَیءٍ عَلیمًا﴾؛ «محمّد پدر هیچ‌یک از مردان شما نیست؛ ولی فرستادهٔ خدا و پایان‌دهندهٔ پیامبران است؛ و خداوند به هر چیزی داناست.»؛ «رَسولَ اللهِ» یعنی فرستادهٔ خدا و «خاتَمَ النَّبِیّینَ» یعنی پایان‌دهندهٔ پیامبران؛ پس از او پیامبر تازه‌ای نمی‌آید و دین اسلام با پیامبر اعظم (ص) کامل شد (ص ۸۲).
  12. ★پیام قرآنی کتاب: ﴿وَالَّذینَ جاهَدوا فی‌نا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنا وَاِنَّ اللهَ لَمَعَ الْمُحْسِنین﴾ (سورهٔ عنکبوت، آیهٔ ۶۹)؛ «و کسانی که در راه ما بکوشند، قطعاً به راه‌های خود هدایتشان خواهیم کرد و خدا همراه و یاور نیکوکاران است.»؛ این پیام جواب مصراع حافظ را هم می‌دهد: توکل و تلاش در راه خدا بی‌پاسخ نمی‌ماند (ص ۸۳).
  13. ★بخش «قرآن بخوان» به استاد شهریار پرهیزگار، حافظ و قاری ممتاز با شهرت جهانی، اختصاص دارد؛ او در سال ۱۳۴۳ در تهران متولد شد، از ده‌سالگی در جلسات قرآن شرکت کرد، حفظ قرآن را به پیشنهاد پدرش آغاز کرد و با لطف خدا در مدت سه سال موفق به حفظ کامل قرآن کریم شد؛ یک بار در مسابقات بین‌المللی کشور عربستان مقام اوّل حفظ کل قرآن را گرفت و یادگیری قرآن باعث عقب‌افتادگی او در درس‌ها نشد؛ پایان‌بندی گفتار او این است که تنها راه سعادت دنیا و آخرت، روی‌آوردن به قرآن است (ص ۸۳).
  14. ★خانهٔ قرآنی درس هشتم: در جلسهٔ اوّل روزی یک صفحه از صفحات ۴۱۸ تا ۴۲۲ قرآن کریم بخوان و از صفحهٔ ۴۲۲ ترکیب یا جملهٔ سادهٔ قرآنی انتخاب و معنا کن؛ در جلسهٔ دوم روزی یک صفحه از صفحات ۴۲۳ تا ۴۲۷ بخوان و از صفحهٔ ۴۲۳ ترکیب و جمله بردار (ص ۷۹ و ۸۲).

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ آموزش قرآن پایهٔ هشتم — صفحات ۷۶ تا ۸۳ کتاب — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۸ از ۱۲