آموزش قرآن ۸سورهٔ سبأ و فاطرچرخهٔ روزی

درس ۹: کدام دانه فرو رفت در زمین که نرست؟

هیچ دانه‌ای در زمین کاشته نمی‌شود مگر آنکه سبز شود و بیرون بیاید؛ پس برای دانهٔ انسان هم گمان بی‌روییدن نکن.

شروع درس • صفحات ۸۴ تا ۹۱ کتاب

درس نهم با دو مصراع از مولوی آغاز می‌شود: «کدام دانه فرو رفت در زمین که نرست؟» و «چرا به دانهٔ انسانت این گمان باشد؟». جلسهٔ اوّل آیه‌های آغازین سورهٔ سبأ را می‌خوانیم؛ آیه‌هایی که علم خدا را به همهٔ جنبش‌های زمین و آسمان و چرخهٔ باران و دانه نشان می‌دهند. جلسهٔ دوم از سورهٔ فاطر است؛ ستایش خدای پدیدآورندهٔ هستی و روزی‌دهندهٔ بی‌نیاز. فعالیت گروهی شعرخوانی و خانهٔ نورانی هم در پایان منتظر توست.

صفحات ۸۴ تا ۸۷ کتاب

آیهٔ مقدمه و آیه‌های سورهٔ سبأ

آیهٔ ۲ سورهٔ سبأ (آیهٔ مقدمه) و آیه‌های آغازین سورهٔ سبأ، صفحهٔ ۴۲۸ قرآن کریم

مصحف شریف با جلد تذهیب‌شده
مصحف شریف؛ از صفحهٔ فعالیت گروهی (ص ۹۱)

درس نهم با دو مصراع از مولوی باز می‌شود: «کدام دانه فرو رفت در زمین که نرست؟» و «چرا به دانهٔ انسانت این گمان باشد؟». معنای این دو مصراع ساده و عمیق است؛ هر دانه‌ای که در خاک فرو می‌رود، روزی سبز می‌شود و سر از زمین بیرون می‌آورد.

پس برای دانهٔ انسان هم چرا گمان ببری که او بی‌روییدن و بی‌حساب می‌ماند؟ این عنوان ما را به فکر رستاخیز می‌برد و پایهٔ آن، آیهٔ مقدمهٔ درس یعنی آیهٔ ۲ سورهٔ سبأ است.

📖 متن کتاب:

﴿یَعْلَمُ ما یَلِجُ فِی الْأَرْضِ وَما یَخْرُجُ مِنْها وَما یُنَزِّلُ مِنَ السَّماءِ وَما یَعْرُجُ فیهِ وَهُوَ الرَّحیمُ الْغَفور﴾ (سورهٔ سبأ، آیهٔ ۲) — «می‌داند هرچه در زمین فرو می‌رود و هرچه از آن بیرون می‌آید و هرچه از آسمان فرو می‌فرستد و هرچه به آسمان بالا می‌رود؛ و او است بسیار مهربانِ بسیار آمرزنده.»

چهار فعل این آیه، چهار جنبش را نشان می‌دهند. «یَلِج» یعنی فرو رفتن؛ مانند دانه‌ای که در خاک فرو می‌رود. «یَخْرُج» یعنی بیرون آمدن؛ مانند گیاهی که از دل خاک سر برمی‌آورد. «یُنَزِّل» یعنی فرو فرستادن؛ مانند بارانی که از آسمان می‌بارد، و «یَعْرُج» یعنی بالا رفتن؛ مانند بخار و ابری که از زمین به آسمان برمی‌خیزد.

خداوند در پایان آیه خود را «اَلرَّحیمُ الْغَفور» می‌نامد؛ خدایی که این چرخهٔ دقیق باران و دانه و گیاه را اداره می‌کند، همان خدایی است که به بندگانش مهربانی می‌کند و گناهانشان را می‌آمرزد.

پس علم خدا به همهٔ جنبش‌های زمین و آسمان، ما را امیدوار نگه می‌دارد. همین امید است که مصراع مولوی را روشن می‌کند: دانهٔ انسان هم بی‌جواب نمی‌ماند و به حسابش می‌رسند.

فکر کن و گفت‌وگو کن

تدبّر کتاب (ص ۸۴) دو سؤال دارد: چه ارتباطی بین «یُنَزِّل» و «یَخْرُج» در این آیه وجود دارد و چرخهٔ آب چه ارتباطی با رحیم و غفور بودن خداوند دارد؟ برای پاسخ اوّل فکر کن: بارانی که از آسمان فرو می‌آید، در زمین نفوذ می‌کند و دوباره به گونهٔ چشمه و گیاه از دل خاک بیرون می‌آید؛ پس نزول و خروج، دو سرِ یک چرخه‌اند. برای پاسخ دوم هم بنویس: خدایی که این چرخه را چنان دقیق می‌گرداند تا تشنگی زمین و جانوران برطرف شود، همان خدای مهربانی است که می‌بخشد. حال خودت فکر کن: کدام نعمت دیگرِ این چرخه را هر روز می‌بینی؟

پاسخ تدبّر اوّل (کتاب — ص ۸۴)

چه ارتباطی بین «یُنَزِّل» و «یَخْرُج» در این آیه وجود دارد؟

پاسخ تدبّر دوم (کتاب — ص ۸۴)

چرخهٔ آب چه ارتباطی با رحیم و غفور بودن خداوند دارد؟

فعالیت آیهٔ مقدمه (کتاب — ص ۸۴)
  1. ۱آیهٔ ۲ سورهٔ سبأ را همراه با رمزینهٔ سریع پاسخ بخوان.
  2. ۲ترجمهٔ این آیه را در بخش درک و فهم آیات این درس کامل کن.
  3. ۳یک جمله (پیام قرآنی) از این آیه را از حفظ بخوان.

💡 صورت فعالیت کتاب: «آیهٔ ۲ سورهٔ سبأ را همراه با رمزینهٔ سریع پاسخ بخوانید و ترجمهٔ آن را در بخش درک و فهم آیات این درس کامل کنید» و «یک جمله (پیام قرآنی) از این آیه را از حفظ بخوانید».

آیه‌های درسِ جلسهٔ اوّل از سورهٔ مبارکهٔ سبأ و صفحهٔ ۴۲۸ قرآن کریم است. آیه‌ها با کادر «خواندن در گروه، استماع و فردخوانی» خوانده می‌شوند؛ اوّل در گروه دو یا سه نفره بخوان، بعد قرائت آموزشی را با دقت گوش کن و در پایان هر دانش‌آموز یک آیه را برای کلاس بخواند.

سورهٔ سبأ با ستایش خدا آغاز می‌شود و در همان آیه‌های اوّل، از قیامت و پاداش مؤمنان و سرانجام ستیزه‌جویان حرف می‌زند.

📖 متن کتاب:

﴿اَلْحَمْدُ لِلهِ الَّذی لَهُ ما فِی السَّماواتِ وَما فِی الْأَرْضِ وَلَهُ الْحَمْدُ فِی الْآخِرَةِ وَهُوَ الْحَکیمُ الْخَبیر﴾ (سورهٔ سبأ، آیهٔ ۱) — «ستایش برای خداست که آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است از آنِ اوست؛ و در آخرت هم ستایش برای اوست؛ و او است حکیمِ آگاه.»

آیهٔ ۳ پاسخ کوتاه خدا به منکران قیامت است: آنها می‌گفتند ساعتِ قیامت به سراغ ما نمی‌آید و خدا می‌فرماید: «بَلی وَرَبّی لَتَأْتِیَنَّکُمْ»؛ آری، به پروردگارت قسم که حتماً به سراغ شما می‌آید.

او آگاهِ نهان است و مثقال ذره‌ای از او پنهون نیست؛ نه در آسمان‌ها و نه در زمین و نه کوچک‌تر و بزرگ‌تر از آن. آیهٔ ۴ نتیجه را برای مؤمنانِ نیکوکار می‌گوید: برای آنها مغفرت و روزیِ بزرگواری است.

آیهٔ ۵ سرانجام کسانی را می‌گوید که در آیات خدا ستیزه می‌کنند و می‌خواهند آن را باطل کنند؛ آنها را عذابی دردناک است. آیهٔ ۶ هم از زبان دانایان می‌گوید: آنها می‌بینند آنچه از جانب پروردگارت بر تو نازل شده حق است و به راهِ خدا هدایت می‌کنند. پس قرآن، مژدهٔ مؤمنان است و بیمِ ستیزه‌جویان.

ردیفکلمهمعنا
۱یَعْلَمُمی‌داند
۲یَلِجُفرو می‌رود
۳یَخْرُجُخارج می‌شود
۴یُنَزِّلُنازل می‌شود
۵یَعْرُجُبالا می‌رود
۶یُولِجُداخل می‌کند

فعالیت اوّل کتاب (ص ۸۶) — جدول معنای فعل‌های آیهٔ ۲ سورهٔ سبأ، کامل‌شده

🎮 بازی تطبیق: هر مورد را به جفت درستش وصل کن، بعد «بررسی» را بزن!

۰ از ۶ وصل شد

فعل قرآنی

معنا

نکتهٔ هم‌خانواده‌ها (فعالیت دوم کتاب — ص ۸۶)
در فعالیت دوم کتاب، دو ترکیب هم‌خانواده هم آمده است: «وَیُولِجُ الَّیْلَ فِی النَّهارِ» و «وَیُولِجُ النَّهارَ فِی الَّیْلِ». فعل «یُولِج» از همان خانوادهٔ «یَلِج» است و یعنی درهم فرو بردن و داخل کردن؛ پس معنا می‌شود شب را در روز درهم می‌فرو برد و روز را در شب درهم می‌فرو برد. همین دو فعل در سورهٔ حدید هم آمده و نشانهٔ نظم و تدبیر خدا در چرخهٔ شب و روز است.

🗂️ بازی طبقه‌بندی: اول یک مورد را انتخاب کن، بعد سبدش را بزن — آخرش «بررسی» را بزن!

۰ از ۴ جا شد
فعالیت دوم و سوم (کتاب — ص ۸۶ و ۸۷)
  1. ۱ترجمهٔ آیه‌های ۱ و ۲ سورهٔ مبارکهٔ سبأ را کامل کن؛ از «اَلْحَمْدُ لِلهِ الَّذی لَهُ ما فِی السَّماواتِ وَما فِی الْأَرْضِ» آغاز کن و تا «وَهُوَ الرَّحیمُ الْغَفور» ادامه بده.
  2. ۲در صفحهٔ ۴۳۱ قرآن کریم آیه‌ای را بیاب که خطاب به پیامبر اکرم می‌گوید ما تو را برای همهٔ مردم فرستادیم؛ این آیه بیانگر دعوت جهانی اسلام است و آن را همراه با معنا بنویس.

💡 صورت فعالیت کتاب: «الف) آیه‌های ۱ و ۲ سورهٔ مبارکهٔ سبأ را ترجمه کنید» و «ب) در صفحهٔ ۴۳۱ قرآن کریم، خداوند خطاب به پیامبر اکرم می‌فرماید ما تو را برای همهٔ مردم فرستادیم؛ این آیه را که بیانگر دعوت جهانی اسلام است یافته و همراه با معنای آن بنویسید».

فعالیت اوّل — جدول فعل‌ها (کتاب — ص ۸۶)

جدول معنای فعل‌های آیهٔ ۲ سورهٔ سبأ را کامل کن: «یَعْلَمُ»، «یَلِجُ»، «یَخْرُجُ»، «یُنَزِّلُ»، «یَعْرُجُ» و «یُولِجُ».

فعالیت دوم الف — ترجمهٔ آیه‌ها (کتاب — ص ۸۶ و ۸۷)

آیه‌های ۱ و ۲ سورهٔ مبارکهٔ سبأ را ترجمه کن؛ از «اَلْحَمْدُ لِلهِ الَّذی لَهُ ما فِی السَّماواتِ وَما فِی الْأَرْضِ» آغاز کن و تا «وَهُوَ الرَّحیمُ الْغَفور» ادامه بده.

فعالیت دوم ب — دعوت جهانی اسلام (کتاب — ص ۸۷)

در صفحهٔ ۴۳۱ قرآن کریم آیه‌ای را بیاب که خطاب به پیامبر اکرم (ص) می‌گوید ما تو را برای همهٔ مردم فرستادیم؛ آن را همراه با معنا بنویس.

بیشتر بدانید: شیطان، دشمنِ آشکار
در آیهٔ ۶ سورهٔ فاطر، خدا پیش از هر سفارشی، شیطان را دشمن معرفی می‌کند و می‌فرماید او را دشمن بدارید؛ چون تنها گروه خود را به سوی آتش می‌خواند. شناخت دشمن، نخستین گام دوری از اوست؛ وقتی بدانی پشت هر وسوسه‌ای چه کسی نشسته، راحت‌تر می‌توانی از او به خدا پناه ببری.

📖 متن کتاب:

﴿وَما اَرْسَلْناکَ اِلّا کاءَةً لِلْعالَمین﴾ (سورهٔ سبأ، آیهٔ ۲۸) — «و ما تو را جز بشارت‌دهندهٔ جهانیان نفرستادیم.»

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۹ از ۱۲