هنرهای سنتیشبکهٔ مربعنقش موج

بخش سوم: هنرهای سنتی — فصل اول: طراحی سنتی نقوش

پشت کاشی‌های قدیمی یک شبکهٔ هندسی پنهان است؛ امسال خودت نقش می‌سازی!

شروع درس • صفحات ۸۱ تا ۸۸ کتاب هنر هشتم

وارد بخش سوم شدیم: **هنرهای سنتی**. در فصل اول می‌بینیم نقش‌های صنایع دستی و هنر ایران از کجا آمده‌اند و با سه کار عملی، خودمان نقش هندسی می‌سازیم: نقش ابداعی روی شبکهٔ مربع، طبل در طبل و نقش موج. برای هر نقش، یک شبکه و یک روش رسم ساده داریم.

بخش سوم • فصل اول — ص ۸۱ و ۸۲

نقوش سنتی از کجا می‌آیند؟

از طبیعت، فرهنگ و آداب و رسوم

در آغاز این فصل، کتاب چند انتظار از تو دارد: با استفادهٔ مناسب از حواس مختلف، قدرت مشاهده‌ات را تقویت کنی. مفهوم نقوش هندسی را درک کنی و آن را رسم کنی. آفرینش‌های هنری خودت را بررسی کنی و با دوستانت دربارهٔ آن‌ها صحبت کنی و به میراث فرهنگی و هنری‌ات احترام بگذاری و از آن‌ها نگهداری کنی. (ص ۸۱)

نقش موج؛ نردبانِ آب
نقش موج که در ص ۸۶ کتاب می‌آید، یکی از کهن‌ترین نقش‌هاست و در تذهیب و کاشی‌کاری می‌بینیمش؛ قاعدۀ رسمش شبیه طبل‌درطبل است اما قوس‌ها یک‌سو می‌شوند و مثل نردبانِ آبِ روان می‌شوند. باغ‌های ایرانی با همین نقش در کاشی، «آبِ همیشگی» می‌ساختند!
چرا شبکه؟
نقاشِ سنتی بدون خط‌کش، با ذهنِ شبکه‌ای کار می‌کند؛ استادانِ تذهیب می‌گویند «نقش در حافظه شبکه دارد». تمرینِ شبکۀ ص ۸۳ کتاب، دقیقاً همین حافظۀ شبکه‌ای را در تو می‌سازد؛ بعد از چند بار، بدون کشیدنِ شبکه هم نسبت‌ها دستت می‌آید.
پاسخ «طراحی کنید» ص ۸۳

طراحی نقش سنتی با شبکه را چطور شروع می‌کنی؟

نقش موج؛ نردبانِ آب
نقش موج که در ص ۸۶ کتاب می‌آید، یکی از کهن‌ترین نقش‌هاست و در تذهیب و کاشی‌کاری می‌بینیمش؛ قاعدۀ رسمش شبیه طبل‌درطبل است اما قوس‌ها یک‌سو می‌شوند و مثل نردبانِ آبِ روان می‌شوند. باغ‌های ایرانی با همین نقش در کاشی، «آبِ همیشگی» می‌ساختند!
چرا شبکه؟
نقاشِ سنتی بدون خط‌کش، با ذهنِ شبکه‌ای کار می‌کند؛ استادانِ تذهیب می‌گویند «نقش در حافظه شبکه دارد». تمرینِ شبکۀ ص ۸۳ کتاب، دقیقاً همین حافظۀ شبکه‌ای را در تو می‌سازد؛ بعد از چند بار، بدون کشیدنِ شبکه هم نسبت‌ها دستت می‌آید.
پاسخ «طراحی کنید» ص ۸۳

طراحی نقش سنتی با شبکه را چطور شروع می‌کنی؟

فکر کن و گفت‌وگو کن

کتاب می‌گوید به تصاویر صفحهٔ ۸۱ دقت کن و نمونه‌های طبیعی را با آثار فرهنگی و هنری که با الهام از آن‌ها خلق شده مقایسه کن. مثلاً سرمه‌دان برنجی که در صفحهٔ ۸۲ دیده می‌شود، نقوشی برگرفته از طبیعت دارد. تا چه اندازه نمونه‌های خلق‌شده با تصاویر طبیعی شباهت دارند؟ این مقایسه، اولین تمرین مشاهدهٔ این فصل است.

بسیاری از نقش‌های به‌کاررفته در صنایع دستی و هنر ایران، برگرفته از طبیعت و اشیای محیط پیرامون ما هستند. این نقوش علاوه بر نگاه هنرمند، از فرهنگ و آداب و رسوم و طبیعت هم تأثیر گرفته‌اند. برای ترسیم این نقوش اصول و قواعدی وجود دارد که برخی از آن‌ها بسیار هندسی و دقیق‌اند (مثل شمسه) و برخی دیگر ذوقی‌اند (مثل نقش ماهی). (ص ۸۲)

نوع نقشویژگیمثال
هندسی و دقیقبر اساس اصول و قواعد مشخص رسم می‌شودشمسه
ذوقیبیشتر به نگاه و سلیقهٔ هنرمند وابسته استنقش ماهی
ابداعی امسالبا رسم شبکهٔ مربع و تکرار منظم طرح ساخته می‌شودطرح‌های دانش‌آموزان (ص ۸۳)

دسته‌بندی نقوش از نظر کتاب (ص ۸۲ و ۸۳)

🗂️ بازی طبقه‌بندی: اول یک مورد را انتخاب کن، بعد سبدش را بزن — آخرش «بررسی» را بزن!

۰ از ۵ جا شد
یادت هست؟
در سال گذشته با کاشی‌کاری دیوار امامزادهٔ محروق نیشابور و بعضی از شبکه‌ها آشنا شدی. امسال روش رسم نقوش هندسی دیگری را می‌آموزیم که بر اساس شبکه‌ها شکل می‌گیرد و بیشتر جنبهٔ ابداعی دارد. یعنی امسال نه فقط نقش‌های آماده را تماشا می‌کنی، بلکه خودت نقش جدید می‌سازی و زمینهٔ آن را می‌سازی. (ص ۸۲)

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

لینک‌های مرتبط

درس ۵ از ۹